I SA/Bk 279/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 września 2013 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z [...] marca 2013 r. nr [...], w którym obciążono wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. - kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 2,60 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego S. T. W postanowieniu tym wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS na podstawie ww. tytułu wykonawczego powstała opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnej, którą przypisano w części "L" tego tytułu. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest następstwem umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego (postanowienie z [...] marca 2013 r. nr [...]), które nie podlega ocenie w niniejszym postępowaniu. Zdaniem organu odwoławczego spełniona została zatem przesłanka z art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) - dalej w skrócie: "u.p.e.a.". Po umorzeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Stąd zobowiązanym do ich pokrycia jest wierzyciel należności objętej tytułem wykonawczym. Organ odwoławczy zauważył, że w zaskarżonym postanowieniu nie wyjaśniono, którego zajęcia wierzytelności dotyczą koszty. Z materiału dowodowego oraz zapisów części "L" tytułu wykonawczego i wysokości naliczonej opłaty za zajęcie wierzytelności wynika jednak, że wierzyciela prawidłowo obciążono różnicą pomiędzy opłatą za zajęcie z [...] kwietnia 2012 r. nr [...], a opłatą za zajęcie wierzytelności naliczoną przez Dyrektora Oddziału ZUS (art. 64 § 5 u.p.e.a.). W skardze złożonej do Sądu pełnomocnik wierzyciela wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie art. 64c § 7 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że możliwe jest rozstrzygnięcie o kosztach egzekucyjnych w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Autor skargi wskazał, że wierzyciel skorzystał z prawa zaskarżenia postanowienia organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania. Na dzień wydania postanowienia o kosztach postępowanie egzekucyjne nie było więc zakończone. Obciążanie wierzyciela kosztami jest zatem przedwczesne. Pełnomocnik zwrócił ponadto uwagę, że analiza postanowień wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego prowadzi do wniosku, że postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] było wydane przed postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy nie ustosunkował się zaś do tej kwestii. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, jako niezasadnej. Organ odwoławczy stwierdził, że nadanie wcześniejszego numeru postanowieniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, aniżeli postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie ma znaczenia w sprawie. Dla oceny daty wydania postanowienia przyjmuje się dzień jego wydania, a nie godzinę, czy minutę. Oba postanowienia zostały wydane tego samego dnia. Ponadto, żaden przepis u.p.e.a. nie wymaga, aby postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zostało wydane dopiero po ostatecznym lub prawomocnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego. O niemożliwości ściągnięcia od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny przesądza na podstawie całokształtu okoliczności konkretnej sprawy. Ustalenie przez organ egzekucyjny, że zobowiązany nie posiada wierzytelności z rachunków bankowych, nieujawnienie innych wierzytelności i praw majątkowych na terenie kraju, brak ruchomości przedstawiających wartość handlową pod adresem zamieszkania, niemożność kontaktu z zobowiązanym z uwagi na jego pobyt za granicą potwierdzają, że nie jest możliwe ściągnięcie od niego kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Należy zauważyć, że w sprawie nie są sporne sposób wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego ani ich wysokość. Przedmiotem sporu jest natomiast zasada ponoszenia kosztów, a mianowicie to, czy możliwe jest obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w dacie wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika i w sytuacji, gdy postanowienie to zostało następnie zaskarżone zażaleniem. Zgodnie z art. 64c § 1 zd. 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2 – 4, obciążają zobowiązanego. Z § 4 art. 64c u.p.e.a. wynika, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4a. Z przepisu art. 64c § 7 u.p.e.a. wynika zaś, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. W doktrynie przyjmuje się, że przeniesienie odpowiedzialności na wierzyciela za koszty egzekucyjne może nastąpić po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, po jego umorzeniu z przyczyn uzasadniających brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego (W. Grześkiewicz w: D. R. Kijowski (red.) E. Cisowska – Sakrajda, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz – Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, Ustawa o postępowaniu administracyjny w administracji. Komentarz, opubl. w LEX 2010). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 kwietnia 2006 r. (II FSK 487/05, LEX nr 269987) wyraził pogląd, iż "Stosownie do treści art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w czasie trwania postępowania egzekucyjnego, to jest przed jego zakończeniem, w tym w szczególności przed umorzeniem tegoż postępowania na podstawie art. 59 § 2 wymienionej ustawy jest nieuzasadnione. Na podstawie przywołanego art. 64c § 4 wierzyciel pokrywa bowiem koszty postępowania egzekucyjnego, nie zaś koszty egzekucyjne w trakcie jego prowadzenia". Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela powyższe poglądy. Z przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca przewidział sytuację, w której możliwe jest obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Następuje to w drodze postanowienia, a jedyną przesłanką pozwalającą na przeniesienie odpowiedzialności za koszty postępowania na wierzyciela jest okoliczność, że koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W sytuacji, gdy organ stwierdził, że zobowiązany nie posiada wierzytelności z rachunków bankowych, nie ujawniono innych wierzytelności i praw majątkowych na terenie kraju, brak jest ruchomości przedstawiających wartość handlową pod adresem zamieszkania, nie jest możliwy kontakt z zobowiązanym z uwagi na jego pobyt za granicą, miał podstawy by przyjąć, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, a zatem zachodzi przesłanka pozwalająca na obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Podzielając stanowisko, że przeniesienie odpowiedzialności na wierzyciela za koszty egzekucyjne powinno następować dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego tj. po jego umorzeniu z przyczyn uzasadniających brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego należy jednak przyznać rację organowi, iż żaden przepis prawa nie uzależnia możliwości wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych od stania się ostatecznym czy od uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika. W tej sytuacji brak jest podstaw by twierdzić, że orzekając w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego, pomimo zaskarżenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, organy naruszyły przepis art. 64c § 7 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. W kontekście tego bez znaczenia pozostaje też, w ocenie Sądu, okoliczność, że postanowieniu w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego organy nadały wcześniejszy numer, niż postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia tej sprawy jest to, że w dacie wydania obu postanowień organ stwierdził istnienie przesłanki pozwalającej na obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o przepis art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji.