I SA/Bk 310/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 04 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. oddala skargę Burmistrz S., decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ustalił J. B. (dalej powoływany także jako Skarżący) na 2008 r. łączne zobowiązanie pieniężne, w szczególności wymierzył podatek od nieruchomości za budynek mieszkalny o ogólnej powierzchni 62,62m2 w kwocie 37,00 zł, podatku rolnego od pow. 8,5503 ha przeliczeniowych w kwocie 1246,00 zł i podatku leśnego od lasu o pow. 3,6822 ha w kwocie 119 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ustalenie wysokości zobowiązania pieniężnego za 2008 r. nastąpiło w oparciu o dane z ewidencji gruntów i budynków Starostwa Powiatowego w S. Nie uwzględniono informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, informacji o gruntach i lesie jak również wyjaśnień złożonych do informacji, gdyż nie są zgodne z danymi z ewidencji gruntów i budynków. Opodatkowano grunty stanowiące własność Skarżącego zgodnie z ewidencją gruntów oraz działkę gruntów nr [...] będącą w jego posiadaniu - dzierżawioną od Gminy S. Wyjaśniono, że działka o nr [...] o pow. 919 m2 położona przy ul. K. w S. została przekazana aktem notarialnym na rzecz Pana R. B., a postępowanie nie wykazało, że jest ona w posiadaniu samoistnym Skarżącego. Dlatego też nie obciążono Skarżącego podatkiem za tę nieruchomość. Z powyższą decyzją nie zgodził się Skarżący i w złożonym odwołaniu zarzucił naruszenie art. 2, art. 7, art. 30, art. 32 ust. 1 i art. 83 Konstytucji RP oraz art. 130 § 3 o.p. poprzez bezczynność w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie pracowników, brak naliczenia i rozliczenia odsetek od wpłaconych na podstawie uchylonych decyzji kwot podatku, brak rozpoznania wniosku o zwrot nadpłaty. W uzasadnieniu odwołania Skarżący wskazał, że odnośnie działki nr [...] przez wiele lat w ewidencji gruntów nie był odzwierciedlony fakt dzierżawienia przez niego tej działki, a podatek był wymierzany. Podatnik uważa też, że nie ma wyłącznego prawa do korzystania z tej działki, czyli obowiązek podatkowy powinien być rozdzielony solidarnie, na wszystkich, którym Gmina użycza swej własności. Zdaniem Skarżącego nie ma on obowiązku ustalania przyczyn niezgodności treści ksiąg wieczystych z ewidencją gruntów i nie ma obowiązku ustalania rozbieżności w tych dokumentach - w większości przypadków w sprawie chodzi o niezgodność przebiegu granic pomiędzy jego nieruchomościami a nieruchomościami sąsiednimi. Uważa, że w celu sprostowania danych w ewidencji gruntów organ I instancji winien zawiesić postępowanie podatkowe i skorzystać z prawa zawartego w art. 189 Kpc. Odnośnie niezgodności granic pomiędzy działkami [...] i [...] sprawa toczy się w Sądzie Rejonowym. W zakresie działki [...] (ulica S.), zdaniem Skarżącego, organ nie wyjaśnił w decyzji zamiaru obciążania tej nieruchomości opłatami za zajęcie pasa drogowego, co będzie niekorzystne, dlatego w ocenie podatnika należy naliczyć podatek rolny. Podatnik uznał za tendencyjne prowadzenie postępowania w sprawie działki [...], [...] i [...]. Do odwołania dołączono kopie postanowienia Sadu Rejonowego w S. sygn. akt I [...] (dopuszczenie dowodu w sprawie o stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie). Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło zaskarżoną decyzje i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że w sprawie opartej na tym samym stanie faktycznym a dotyczącej 2007 r., wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, który w wyroku z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 443/08 wskazał na niewyjaśnioną kwestię dotyczącą opodatkowania działki [...] będącej własnością brata Skarżącego, lecz uznanej przez organ, że znajduje się w posiadaniu Skarżącego. Dlatego też Sąd wskazał na konieczność zbadania samoistnego posiadania działki o nr [...], co do której akt notarialny i ewidencja gruntów wskazują jako właściciela brata Skarżącego - R. B., natomiast organy uznały, że znajduje się w posiadaniu samoistnym Skarżącego. Organ zaznaczył jednak, że już po wydaniu tegoż wyroku zapadła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2010 r., Nr [...] stwierdzająca nieważność decyzji podziałowej działki nr [...] na działki [...] i [...]. Jednocześnie w księdze wieczystej nr [...] działka o nr [...] widnieje jako działka niepodzielna - nie został w niej uwzględniony podział działki z 1987 r., kiedy to działka [...] została podzielona na działki o nr [...], [...] i [...] i następnie podziału działki nr [...] na działki o nr [...] i [...]. W ocenie organu nie można w sprawie pominąć powyższych dowodów, co niestety uczynił organ I instancji. Zaznaczył, że wprawdzie z art. 21 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne wynika, że organ przy wymiarze jest związany zapisem w ewidencji, to jednak związanie odnosi się wyłącznie do powierzchni gruntów i budynków oraz rodzaju ich oznaczenia. Dane z ewidencji gruntów nie mogą przesądzać o własności nieruchomości i podmiotowości podatkowej. SKO, analizując decyzję stwierdzającą nieważność decyzji podziałowej działki nr [...] na działki nr [...] i [...] oraz księgi wieczyste, wskazał, że brat Skarżącego - R. B. nie został ujawniony w księdze wieczystej jako nabywca działki [...] a zatem nie działa wobec niego ochrona wynikająca z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Dlatego też, w ocenie SKO w sprawie nie można uznać, iż brat Skarżącego - R. B. jest właścicielem lub samoistnym posiadaczem nieistniejącej działki. Co najwyżej można badać samoistne posiadanie części działki, jednakże organ I instancji nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń. W świetle powyższego oraz w obliczu niejasnych wypowiedzi R. B. i braku wyjaśnień Skarżącego w tym zakresie organ I instancji powinien upewnić się w czyim faktycznym posiadaniu znajduje się cześć gruntu działki [...] (dawniej jako [...]), o której mowa w akcie notarialnym umowy darowizny. W tym względzie konieczne jawi się ponowne wezwanie R. B. do stawienia się w charakterze świadka i przesłuchanie go na okoliczność wykonywania przez niego ewentualnych prac rolnych, działań porządkowych, ogrodzenia, utrzymywania w stanie niepogorszonym. Jeżeli zeznania świadka nie potwierdzą faktu, iż posiada on wskazaną wyżej część działki [...] realizując uprawnienia właścicielskie, organ podatkowy powinien kierować się danymi z ksiąg wieczystych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło przy tym, że stan faktyczny w sprawie jest dodatkowo skomplikowany z uwagi na zapisy kolejnej księgi wieczystej dotyczącej wcześniejszego podziału działki na [...]. Działka ta została wydzielona z działki [...], następnie wywłaszczona i na podstawie decyzji weszła w skład innej działki [...] i stanowi ul. S. W tym stanie faktycznym i prawnym zdaniem organu, pomimo, iż podatnik zadeklarował do opodatkowania cała działkę [...], to kolejna księga wieczysta oraz rzeczywisty istniejący stan przesądza o tym, by ten fragment nie obciążał podatnika J. B. Na powyższą decyzję Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której zarzucił obrazę: – art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez zobowiązanie Burmistrza S., przy ponownym rozpoznaniu sprawy, do przeprowadzenia postępowania dowodowego niezgodnego z wskazanymi normami konstytucyjnymi; – zwolnienie Burmistrza S. z rozpatrzenia wniosku o wyłączenie pracowników, w tym jego samego i Zastępcy Burmistrza - złożonego przez stronę przed wydaniem uchylonych decyzji; – bezczynność orzeczniczą w postaci braku rozpoznania wniosku o stwierdzenie nadpłaty w uiszczonym dotychczas podatku. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja kasacyjna organu odwoławczego, wydana na podstawie art. 233 § 2 o.p. Zgodnie z tym przepisem, cyt. "organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazuje okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy". Z regulacji tej wynika, że decyzja uchylająca w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia może być zatem wydana wyłącznie, gdy spełnione zostaną przesłanki wymienione w cytowanym przepisie, tj. wówczas gdy organ pierwszej instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania dowodowego, albo przeprowadzone postępowanie nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że kompetencja organu odwoławczego do wydawania decyzji kasacyjnych stanowi wyjątek od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego też została ukształtowana tak, aby nie sprzeciwiać się zasadzie dwuinstancyjności postępowania podatkowego (art. 127 o.p.), zobowiązującej do dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia tej samej sprawy przez dwa różne organy podatkowe. Koresponduje z powyższym uprawnienie organu odwoławczego jedynie do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję (zob. art. 229 o.p.). Uprawnienie takie materializuje się jednak tylko wówczas, gdy dla oceny prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych przez organ pierwszej instancji, wystarczające jest przeprowadzenie przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania wyjaśniającego bądź zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji. Jeżeli natomiast do podjęcia prawidłowych ustaleń faktycznych konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w całości, albo w znacznej części, to organ odwoławczy nie jest uprawniony do zastosowania art. 229 o.p. Wówczas konieczne jest uchylenie decyzji organu niższego stopnia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ze wskazaniem okoliczności faktycznych, które należy zbadać przy ponownym jej rozpatrzeniu. W świetle zasady dwuinstancyjności nie może dojść do sytuacji, że większość faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zostałaby wyjaśniona dopiero w postępowaniu odwoławczym. Mając na uwadze dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej w sprawie decyzji sprowadza się do oceny, czy organ odwoławczy mógł rozstrzygnąć sprawę merytorycznie na podstawie materiału dowodowego zebranego przez organ pierwszej instancji i ewentualnie, uzupełnionego po wniesieniu odwołania, czy też ustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części, co stanowiło powód skorzystania przez organ odwoławczy z kompetencji przewidzianej w art. 233 § 2 o.p. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zasadniczą przyczyną uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, było nieuwzględnienie przez organ I instancji okoliczności, iż w 2010 r. została stwierdzona nieważność decyzji podziałowej działki o nr [...] na działki o nr [...] i [...], a w konsekwencji niewyjaśnienie przez organ kwestii dotyczącej posiadania samoistnego części działki o nr [...] (dawniej [...]), o której mowa w akcie notarialnym umowy darowizny nieruchomości na rzecz brata Skarżącego - R. B. Kolegium wskazało, że w tym względzie konieczne jawi się ponowne wezwanie R. B. do stawienia się w charakterze świadka i przesłuchanie go na okoliczność wykonywania przez niego ewentualnych prac rolnych, działań porządkowych, ogrodzenia, utrzymywania w stanie niepogorszonym. Jeżeli zeznania świadka nie potwierdzą faktu, iż posiada on wskazaną wyżej część działki [...] realizując uprawnienia właścicielskie, organ podatkowy powinien kierować się danymi z ksiąg wieczystych. W ocenie Sądu, wyjaśnienie powyższej kwestii wykraczało poza ramy określone w art. 229 o.p. Co prawda uzasadnienie konieczności zastosowania w sprawie art. 233 § 2 o.p. jest lakoniczne, niemniej jednak pozwala na dokonanie weryfikacji zaskarżonego rozstrzygnięcia. Okoliczności, które pozostały do wyjaśnienia, są w ocenie Sądu tego rodzaju, że przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania dowodowego wykraczałoby poza zakres uzupełniającego postępowania odwoławczego i pozbawiłoby stronę prawa do dwukrotnego rozpatrzenia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zaznaczyć przy tym należy, iż sprawa, oparta na tym samym stanie faktycznym, a dotycząca 2007 r. była już przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego. W sprawie tej, wypowiedział się tut. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r. o sygn. akt I SA/Bk 443/08. Dokonana wówczas przez Sąd kontrola sądowoadministracyjna wykazała, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania podatkowego właśnie w kwestii ustalenia obowiązku podatkowego od działki o nr [...], albowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na określenie, czy powyższa działka znajdowała się w posiadaniu samoistnym Skarżącego bądź jego brata. Na konieczność jednoznacznego wyjaśnienia tej kwestii Sąd zwrócił uwagę organom obu instancji w uzasadnieniu wyroku. W ocenie Sądu, przyjąć zatem należało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze konsekwentnie wskazuje, z uwagi na niejasności związane z określeniem właściciela spornej działki, na konieczność jednoznacznego ustalenia czy część działki o nr [...] (wcześniej działka o nr [...]) znajduje się w posiadaniu samoistnym Skarżącego bądź jego brata. Powyższe jest niezbędne dla ustalenia, na kim ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości i podatku rolnym od spornej działki. Odnosząc się do zarzutów skargi, należało uznać je za bezzasadne. W szczególności, na uwzględnienie nie zasługuje zarzut dotyczący naruszenia art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium, z uwagi na skomplikowany stan prawny działki o nr [...], rozbieżności w dokumentach urzędowych oraz nieprecyzyjnych wyjaśnień Skarżącego oraz zeznań jego brata, nie było w stanie ustalić stanu faktycznego w sprawie, w zakresie określenia podmiotu, na którym ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości i rolnym od spornej działki. Dlatego też zasadnym było wskazanie organowi I instancji kierunku, w jakim na przeprowadzić postępowanie dowodowe, celem wyjaśnienia istniejących wątpliwości. Sąd nie dostrzega naruszenia art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zobowiązaniu organu I instancji do ponownego przesłuchania w charakterze świadka brata Skarżącego, celem wyjaśnienia, czy realizuje swoje uprawnienia właścicielskie do części działki o nr [...]. Skarżący nie wykazał, iż przeprowadzenie powyższego dowodu w jakikolwiek sposób mogłoby narazić na uszczerbek godność człowieka czy też stanowić naruszenie zasady równości wobec prawa. Wskazać także należy, iż przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie Skarżącemu łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r., a zatem zarzut dotyczący bezczynności i braku stwierdzenia nadpłaty w podatku wraz z uchyleniem decyzji organu I instancji, należało uznać za bezprzedmiotowy. Na etapie postępowania odwoławczego nie ma możliwości rozstrzygnięcia merytorycznego w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nadpłaty, jeżeli kwestia ta nie była przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji organu I instancji. Końcowo Sąd pragnie się odnieść do wniosków Skarżącego złożonych w piśmie z dnia 27 października 2011 r. (k. 55 akt) oraz na rozprawie w dniu 4 listopada 2011 r. Wskazać przede wszystkim należy, iż zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Podstawą zatem orzekania przez ten sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Jedynie wyjątkowo, sąd bierze pod uwagę dowody uzupełniające z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a). Tym samym, nie było podstaw do dołączenia do akt niniejszej sprawy akt spraw podatkowych dotyczących brata Skarżącego - R. B. Także okazane na rozprawie Sądowi decyzje organu I instancji z dnia [...] września 2011 r., w żaden sposób nie mogły wpłynąć na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Wskazywane przez Skarżącego nieprawidłowości oraz akta spraw podatkowych jego brata, powinny zostać ocenione przez organ I instancji, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Odnosząc się do zarzutu Skarżącego niewłaściwego składu Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, w szczególności obecności w nim sędziego WSA Sławomira Presnarowicza, należy wskazać, iż sędzia ten nie podlegał wyłączeniu od rozpoznania niniejszej sprawy z urzędu. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W niniejszej sprawie nie toczyła się uprzednio przed sądem sprawa sądowoadministracyjna, zaś sędzia Sławomir Presnarowicz nie był nawet członkiem składu orzekającego tut. sądu w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 443/08, a dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego za 2007 r. Fakt orzekania przez sędziego Sławomira Presnarowicza w sprawie o sygn. akt I SAB/Bk 1/11, dotyczącej bezczynności Burmistrza S. w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2007-2010, nie wyłączał tego sędziego od orzekania w niniejszej sprawie, albowiem nie mamy w takiej sytuacji do czynienia z tożsamością przedmiotową obu postępowań sądowoadministracyjnych. Nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż wnioskodawca kwestionuje zasadność rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach z udziałem tego sędziego (por. postanowienia NSA: z dnia 18 września 2008 r. sygn. akt II OZ 979/08, Lex nr 527666; z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OZ 612/08, Lex nr 527814). W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.