I SA/Bk 333/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Piotr Pietrasz, sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 02 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi Z. K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w postaci odsetek od okres od kwietnia do października 2001 r., za grudzień 2001 r. oraz za okres od stycznia do grudnia 2002 r. oddala skargę. Pismem z [...] stycznia 2009 r. Pan Z. K. S. (dalej zwany również jako Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w B. z prośbą o umorzenie odsetek za zwłokę powstałych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący wskazał, że ulegała pogorszeniu jego sytuacja finansowa. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada nieruchomości, konta bankowego, oszczędności, zaś jego jedynym dochodem jest praca w wymiarze ½ etatu z pensją 583 zł brutto. Po rozpoznaniu sprawy, Dyrektor ZUS Oddział w B., działając z upoważnienia Prezesa ZUS, wydał [...] maja 2009 r. decyzję nr [...], w której odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na FUS, FUZ oraz FP w postaci odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 2 195,70 zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż w przypadku Skarżącego nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 1 - 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "u.s.u.s."), pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek. Organ wskazał na osiągany przez Skarżącego dochód w z tytułu zatrudnienia, a także fakt wstrzymania biegu dalszych odsetek za zwłokę począwszy od dnia 19 stycznia 2006 r. w związku z zawarciem umowy ratalnej. W oparciu o powyższe organ ocenił, że nie zachodzą uzasadnione przesłanki przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek w postaci odsetek za zwłokę. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził także, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Organ wskazał, że Skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji lekarskiej potwierdzającej występowanie w jego osoby lub członków jego rodziny schorzeń o charakterze przewlekłym uniemożliwiającym spłatę zadłużenia lub informacji potwierdzających poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zdaniem organu uzyskiwany przez Skarżącego dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę pozwala na wywiązywanie się z warunków spłaty ratalnej określoną umową nr 934, bądź poprzez jej ewentualną renegocjację w zakresie wydłużenia okresu spłaty, a przez to zmniejszenia wysokości poszczególnych rat. Organ stwierdził, że spłata należności w postaci odsetek za zwłokę nie zagraża egzystencji Skarżącego. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydaną [...] czerwca 2009 r. decyzją nr [...], utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. Organ powtórzył, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą uzasadnione przesłanki do umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności. Skarżący uzyskuje bowiem stały dochód w postaci wynagrodzenia za pracę, które pozwala na kontynuację zawartej w dniu 9 lutego 2006 r. umowy o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ stwierdził również, że to zobowiązany winien wykazać, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Pomimo wezwania Skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dodatkowych danych potwierdzających pogorszenie się sytuacji materialno-finansowej ani też żadnej dodatkowej dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia członków rodziny. W skardze skierowanej do tut. Sądu, Skarżący prosząc o rozpatrzenie jego sprawy wskazał, że osiąga dochód w kwocie 638,00 zł brutto. Powyższa kwota wystarcza jedynie na skromne przeżycie, albowiem po potrąceniu podatków i kosztów utrzymania mieszkania pozostaje jedynie około 200 zł miesięcznie. Wskazał, że w latach poprzednich, gdy spłacał należności pracował na czarno i posiadał wyższe dochody niż obecnie. Zaznaczył, iż nie posiada jakiegokolwiek majątku, z którego mogłaby zostać przeprowadzona egzekucja, albowiem będący jego własnością samochód został skradziony na Białorusi. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zadaniem sądu administracyjnego jest, więc zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Rozpoznając skargę Z. K. S., Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS-u za z tytułu odsetek za zwłokę, Sąd pragnie zauważyć, że zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wskazuje, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przykładowo przypadki, które wskazują na istnienie takich okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). Powyższe nie oznacza, że wydawane w tego typu sprawach decyzje wymykają się spod kontroli sądów administracyjnych. Decyzje te podlegają w pełnym zakresie kontroli, co do ich zgodności z przepisami regulującymi proces ich podejmowania. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. Słusznie przyjął, że w tej sprawie nie występuje przesłanka całkowita nieściągalności tych należności. Wywody organu o wypłacalności Skarżącego są przekonujące i mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Organ trafnie zauważył, że Skarżący uzyskuje niewielki, ale stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 638,00 zł oraz, że zawarty na jego wniosek układ ratalny na spłatę zadłużenia był do czasu złożenia wniosku o umorzenie realizowany prawidłowo. Na uwagę zasługuje również fakt, że Skarżący nie posiada innych zadłużeń, na bieżąco reguluje należności związane z utrzymaniem mieszkania. Słusznie zatem organy przyjęły, że sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu nieopłaconych odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Organ administracyjny prawidłowo także ocenił sytuację Skarżącego pod kątem innych przesłanek, uzasadniających ewentualne umorzenie należności ZUS. Skarżący nie wykazał, aby chorował na przewlekłe schorzenia bądź, aby istniała konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem jego rodziny. Skarżący nie wykazał również faktu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zdaniem Sądu, obawy Skarżącego co do możliwości utraty zatrudnienia nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS-u. W tym postępowaniu oceniana jest bowiem aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony. Natomiast jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Należy podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca powinien wykazać swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację zasady wyrażonej w tym uregulowaniu zawiera przepis art. 77 § 1 k.p.a., statuujący zasadę prawdy obiektywnej (organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy). To czy dana okoliczność została udowodniona, organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Ocena owa winna być wszechstronna oraz zgodna z prawidłami logiki, nauki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z wymienionymi zasadami. Decyzja Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i odpowiada wymogom stawianym przepisami prawa. Samo niezadowolenie Skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z prawem. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.