I SA/Bk 334/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. P. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2009 r. w przedmiocie przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi F. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu F. P. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Wobec wniesienia przez F. P. sprzeciwu od tego postanowienia wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej cytowanej: p.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego Skarżący podniósł, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką A. P. i dwiema córkami N. P. (3 lata) i M. P. (3 miesiące). A. P. od września 2009 r. przebywa na urlopie macierzyńskim. Wyszczególnione wydatki miesięczne stanowią: czynsz – 397,33 zł; energia elektryczna – 202,40 zł; telefon – 223,35 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę oraz opłata za przedszkole N.P.– 200 zł. Dodatkowo A. P. ponosi koszty związane z zakupem lekarstw (cierpi na toksoplazmozę i nadciśnienie tętnicze). W skład majątku rodziny wchodzi mieszkanie o powierzchni 59,10 m² (własność odrębna żony od 17 stycznia 2008 r.). Skarżący nie posiada majątku i zgromadzonych oszczędności (k. 83 - 84). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 18 listopada 2009 r. (k. 85) F. P. oświadczył, że jedynym źródłem miesięcznego dochodu czteroosobowej rodziny pozostaje zasiłek macierzyński otrzymywany przez A. P. w kwocie 1.994,70 zł. Skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca podkreślił również, iż od dnia 17 stycznia 2008 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej ze współmałżonką. Do wniosku F. P. dołączył: zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 09 grudnia 2009 r. o wysokości zasiłku macierzyńskiego otrzymywanego przez A. P. (k. 97) oraz zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w B. Filia w Ł. z dnia 09 grudnia 2009 r. (k. 98). W tym miejscu podnieść należy, iż – mając na uwadze wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmujący ustanowienie doradcy podatkowego – zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Tymczasem jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy, w tym rozpoznawanego przez Sąd sprzeciwu, skarżący jest już reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia 15 grudnia 2006 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy i nie zostało odwołane (k. 23). W świetle brzmienia art. 246 § 3 cytowanej ustawy pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący ma już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy art. 246 § 3 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 roku, w sprawie sygn. akt I FZ 160/08 i postanowieniu z dnia 24 stycznia 2008 roku, w sprawie sygn. akt I GZ 228/07). Rozpoznaniu podlega natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak już to wskazano na wstępie, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie ma ona środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Podkreślić trzeba raz jeszcze, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia powyższych okoliczności, innymi słowy musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie strona nie wykazała, iż wykorzystała wszelkie dostępne oraz wystarczające w danych okolicznościach środki, by zgromadzić wymagane kwoty na pokrycie kosztów postępowania przed sądem, a wręcz przeciwnie uzasadnione jest twierdzenie, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższa konstatacja daje się wywieść na podstawie następujących okoliczności. W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż jedynym źródłem miesięcznego utrzymania czteroosobowej rodziny pozostaje zasiłek macierzyński uzyskiwany przez A. P. w wysokości 2.432,70 zł brutto (1.994,70 zł netto) - za listopad 2009 r. – k. 97. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 3.023,08 zł. W skład majątku rodziny wchodzi mieszkanie o powierzchni 59,10 m² (własność odrębna żony). Od dnia 17 stycznia 2008 r. skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej ze współmałżonką. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (k. 98), nie posiada zgromadzonych oszczędności. W ocenie Sądu, analiza dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, pozwala stwierdzić, że treść złożonego przez F. P. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej rodziny w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim należy podkreślić, iż u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legły rozbieżności między deklarowanym dochodem miesięcznym a wykazanymi wydatkami. Skarżący wskazał bowiem, iż jedyne źródło dochodu rodziny stanowi zasiłek macierzyński uzyskiwany przez A. P. Wysokość tego świadczenia wyniosła: 81,09 zł brutto (66,09 zł netto) we wrześniu br.; 2.513,79 zł brutto (2.061,79 zł netto) w październiku br.; 2.432,70 zł brutto (1.994,70 zł netto) w listopadzie br. (k. 97). Łącznie we wskazanym okresie wypłacono z tego tytułu 5.027,58 zł brutto (4.122,58 zł netto). Za najbardziej reprezentatywny do badania sytuacji majątkowej skarżącego przyjęto miesiąc listopad 2009 r., skarżący w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił bowiem sytuację majątkową rodziny na dzień 17 listopada 2009 r. – k. 84. Zestawiając osiągnięty dochód za miesiąc listopad br. tj. 2.432,70 zł brutto (1.994,70 zł netto) z wykazanymi miesięcznymi wydatkami (około 3.023 zł), to należało stwierdzić, iż wydatki te przekraczają o 1.028 zł wykazany dochód. Jest to znaczna kwota, nawet biorąc pod uwagę, że cześć wykazanych wydatków skarżącego miało charakter szacunkowy (np. koszty zakupu żywności, ubrań i środków czystości). Wnioskodawca nie wyjaśnił natomiast, skąd uzyskuje środki na pokrycie różnicy między dochodami a wydatkami. Zwrócić przy tym należy uwagę, iż skarżący znając w tym zakresie argumentację referendarza sądowego zaprezentowaną w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2009 r., nie załączył do wniesionego sprzeciwu jakiegokolwiek dowodu na poparcie podnoszonych przez siebie twierdzeń. Powyższe prowadzi do wniosku, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej rodziny, co w konsekwencji prowadzi do konkluzji, iż dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które to mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych oraz są przeznaczane na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru w osobie doradcy podatkowego M. T. (k. 23). Samo gołosłowne twierdzenie, iż poniesienie kosztów sądowych nie jest możliwe z uwagi na trudną sytuację majątkowo - rodzinną, nie wystarcza do stwierdzenia, iż strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.