I SA/Bk 339/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 września 2018 r. sprzeciwu U. O. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy od stycznia do grudnia 2013 r. oraz określenia obowiązku zapłaty podatku wynikającego z faktur wystawionych w poszczególnych miesiącach od stycznia do grudnia 2013 r. w trybie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a 1. zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić skarżącą U. O. od kosztów sądowych ponad kwotę 2.000 (dwa tysiące) zł, 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. , U. O. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką. Wnioskodawczyni obecnie nie uzyskuje dochodu i utrzymuje swoją rodzinę z darowizn od rodziców w kwocie 1.000 zł miesięcznie oraz alimentów na córkę w kwocie 1.000 zł. Jest ona współwłaścicielem ½ mieszkania o powierzchni 81,76 m2 (wartość 400.000 zł), nieruchomości rolnej o powierzchni 1.100 m2 (wartości 75.000 zł) oraz garażu i miejsca postojowego. Poza tym nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że skarżąca znajduje się obecnie w trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie osiąga dochodu z pracy zawodowej, a mieszkanie i działka są obciążone hipoteką przymusową na rzecz urzędu skarbowego. Ponadto toczą się wobec niej postępowania egzekucyjne za zobowiązania podatkowego na kwotę 403.028 zł oraz 888.568 zł. Bieżące wydatki skarżącej wynoszą: 500 zł – czynsz za mieszkanie, 400 zł – energia elektryczna, 1.000 zł – środki higieny osobistej i wyżywienie. Dodatkowo wnioskodawczyni wskazała, że dochód z PIT-37 za 2017 r. wyniósł 684,72 zł, zaś z PIT-36 za 2017 r. wykazał stratę w wysokości 11.534,03 zł (k. 34-35). Do wniosku skarżąca dołączyła wyciąg z rachunku bankowego oraz PIT-37 i PIT-36 (k.36-41). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2018 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada domu, lecz mieszkanie (pomyłka w formularzu), a wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru nie zostało jeszcze pokryte. Skarżąca wskazała, że wynagrodzenie jej rodziców uzyskiwane jest z emerytur, które wynoszą odpowiednio 900 zł i 1.100 zł, a ich bieżące wydatki zamykają się kwotą 800 zł, przy czym rodzice nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni obecnie formalnie nadal prowadzi działalność gospodarczą, gdyż nie została ona zawieszona ani zamknięta, jednak nie podejmuje żadnych czynności. Skarżąca posiada zadłużenie w stosunku do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z tytułu podatku od towarów i usług za 2013 r. w łącznej wysokości 1.218.565,59 zł oraz z podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. w wysokości 403.028 zł, a także zadłużenie wynikające z nieprawomocnej decyzji Naczelnika P. Urzędu Celno-Skarbowego w wysokości 888.568 zł. Wnioskodawczyni nie posiada samochodów osobowych (k. 45). Do akt sprawy skarżąca dołączyła: dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki (k. 46-47), rachunek zysków i strat za okres styczeń – maj 2018 r. (k. 48), zeznania podatkowe (k. 49-53), dokumenty egzekucyjne i tytuły wykonawcze, decyzje (k. 54-82). Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że treść złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Niewątpliwym jest, że skarżąca ma duże zadłużenie z tytułu prowadzonej działalności, jednak działalności tej nadal nie zamknęła, ani nie zawiesiła. Zdaniem referendarza, mało prawdopodobne jest, aby jej rodzice, uzyskując dochód miesięczny w kwocie ok. 2.000 zł, jedynie 800 zł przeznaczali na bieżące utrzymanie, a kwotę 1.000 zł przekazywali córce. Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez rodziców dochodów. Poza tym, u podstaw rozstrzygnięcia legł brak możliwości określenia źródła finansowania pełnomocnika z wyboru i posiadanych w związku z tym środków pieniężnych, w szczególności w sytuacji, gdy jego wynagrodzenie z tego tytułu kształtuje się na poziomie ok. 10.000 zł. Od powyższego postanowienia Skarżąca wystosowała sprzeciw, podkreślając, że w całości wykonała wezwanie referendarza, przedkładając stosowne oświadczenia i wymagane dokumenty. Wskazała, że nie zamknęła działalności gospodarczej jedynie z powodu konieczności podpisania końcowych dokumentów związanych z realizacją wcześniejszych inwestycji, jednak działalność ta nie przynosiła już żadnych dochodów. Uzyskanie przez nią dochodów jest niemożliwe również z powodu posiadanego przez nią zadłużenia w Urzędzie Skarbowym oraz zajęcie rachunku bankowego. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie mogła przedłożyć dokumentów poświadczających dochody jej rodziców, gdyż nie wyrazili na to zgody, jednak przedkłada je w załączeniu do sprzeciwu. Zaznaczyła, że jej rodzice zamieszkują na wsi, nie mają wygórowanych potrzeb, a większość z nich są w stanie pokryć z zasobów własnego gospodarstwa. Podkreśliła, że zgodnie z umową z radcą prawnym, płatność wynagrodzenia nastąpi po wykonaniu usługi, tj. po prawomocnym zakończeniu postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Mając na uwadze powyższe, wniosła o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 -8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Należy podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w przypadkach, gdy zaistnieje rzeczywista niemożliwość sfinansowania udziału postępowania przez stronę, może zostać jej przyznana możliwość swoistego dofinansowania tego udziału z budżetu państwa. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na wnioskodawcy, co oznacza, że obowiązany jest on poczynić wszelkie działania i dołożyć staranności, by uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za zasadnością jej przyznania. Po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącej oraz mając na uwadze okoliczności podniesione w sprzeciwie, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Należy zaznaczyć, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe ograniczają się do wpisu sądowego od skargi w wysokości 9.195 zł. Zaskarżone postanowienie zostało oparte na przeświadczeniu o niezgodności oświadczenia złożonego przez skarżącą ze stanem rzeczywistym, a co za tym idzie, prawdopodobieństwem posiadania przez nią nieujawnionych środków finansowych. Wątpliwości budziła bowiem wysokość dochodów rodziców wnioskodawczyni, fakt, że nie zamknęła ani nie zawiesiła działalności gospodarczej, oraz to, że reprezentuje ją profesjonalny pełnomocnik, na pokrycie którego wynagrodzenia nie posiada środków. Do złożonego sprzeciwu skarżąca dołączyła potwierdzenia wypłat emerytur swoich rodziców za lipiec i sierpień 2018 r. w kwotach 1102,50 zł i 909,05 zł (k. 93 i 94), co dokumentuje wskazaną przez nią w oświadczeniu kwotę dochodów rodziców. Analiza przedłożonych przez skarżącą dokumentów pozwala stwierdzić, że znajduje się ona w trudnej sytuacji materialnej. Z dokumentacji i oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni wraz z córką utrzymują się z darowizn od rodziców skarżącej w kwocie 1.000 zł oraz alimentów uzyskiwanych od ojca jej córki w kwocie 1.000 zł, przy czym niemal cała ta kwota przeznaczana jest na bieżące wydatki. Mieszkanie i działka są obciążone hipoteką przymusową na rzecz urzędu skarbowego, toczą się wobec niej postępowania egzekucyjne za zobowiązania podatkowe. Jej dochód z PIT-37 za 2017 r. wyniósł 684,72 zł, zaś z PIT-36 za 2017 r. wykazał stratę w wysokości 11.534,03 zł. Skarżąca nie posiada samochodów osobowych, ani innych przedmiotów wartościowych. Niemniej jednak, należy zwrócić uwagę, że skarżąca prowadziła, i formalnie nadal prowadzi, działalność gospodarczą, a wysokie kwoty zadłużenia z tytułu zobowiązań podatkowych dają przeświadczenie o rozmiarze prowadzonej przez nią działalności i środków, które przez ten czas mogła zgromadzić. Należy podkreślić, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie rozliczenia z fiskusem, ewentualnego postępowania, a w konsekwencji także uiszczania wymaganych kosztów sądowych, co niejako wpisuje się w ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca ponosi straty, nie powinna mieć wpływu na ocenę tej sytuacji. Co więcej, budzi wątpliwość Sądu możliwość sfinansowania przez skarżącą wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, choćby miało to nastąpić po zakończeniu postępowania. Skarżąca będzie zmuszona zmierzyć się z takim obciążeniem finansowym, wobec czego wywnioskować można, że posiada ona pewne środki finansowe, których wcześniej nie wskazała. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że składane dokumentacje i oświadczenia, choć nie w pełni odzwierciedlają faktyczny stan majątkowy skarżącej, to niewątpliwie wskazują na trudną sytuację, w jakiej się znajduje. Biorąc to pod uwagę, Sąd doszedł do przekonania, że uiszczenie przez skarżącą wpisu w pełnej wysokości, tj. 9.195 zł może stanowić uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej rodziny. Z tego względu, Sąd uwzględnił wniosek częściowo, uznając, że uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu sądowego w kwocie 2.000 zł pozostaje w zasięgu możliwości skarżącej. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał za zasadne zmianę zaskarżonego postanowienia i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.