I SA/Bk 347/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Katarzyna Luto, po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 03 grudnia 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2007 p o s t a n a w i a 1. umorzyć postępowanie sądowe w tej sprawie, 2. oddalić wniosek skarżącego o zwrot wpisu. Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. nr [....] z dnia [...].07.2008 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji nr [....] z dnia [...].04.2007 r. w sprawie przyznania Panu J. B., zwanemu dalej Skarżącym, płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. - zwanej dalej pomocą ONW. Skarżący złożył w dniu 14.05.2007 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wpierania gospodarowania na rok 2007, w którym ubiegał się o przyznanie pomocy ONW do powierzchni 20,59 ha. Gospodarstwo Skarżącego w dniu 25.07.2007 r. zostało wytypowane metodą manualną do kontroli na miejscu. W wyniku przeprowadzonej w dniu 27.07.2007 r. kontroli na miejscu nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Następnie w wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku (zgodnie z art. 23 i art. 24 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych schematów w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE Nr L 141 z 30.04.2004 r.) stwierdzono nieprawidłowości na działkach ewidencyjnych nr 1554/5 i 1538/2 położonych w województwie p., powiat s., gmina S., obręb S.. W związku z powyższym do wnioskodawcy wysłano wezwanie do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca stawił się w dniu 16.10.2007 r. w Biurze Powiatowym i złożył korektę do wniosku. Wobec powyższego, po rozpatrzeniu zgromadzonych w sprawie dowodów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. w dniu [...].04.2008 r. wydał decyzję nr [...], na mocy której przyznał Skarżącemu płatności ONW do działek rolnych L, M, N, O oraz odmówił przyznania płatności ONW do działek rolnych A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K. Od ww. decyzji Skarżący złożył odwołanie do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. W dniu 17.07.2008 r. Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. za pośrednictwem Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. Skarżący zaskarżył decyzję w części, w której utrzymano w mocy odmowę przyznania dopłat ONW do części działek zadeklarowanych we wniosku o przyznanie dopłat ONW na rok 2007. Zaskarżonej części decyzji zarzucił, że jest niezgodna z Konstytucją RP, co wynika z faktu oparcia decyzji na niekonstytucyjnych przepisach prawa, a mianowicie: – § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657), który w zakresie w jakim w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 rozporządzenia pomija w części wiejskiej, miejsko-wiejskiej Gminy S, grunta stanowiące rolniczą przestrzeń produkcyjną w świetle postanowień studium zagospodarowania przestrzennego i planu przestrzennego miasta S. W opinii Skarżącego przepis ten jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 20, art. 30, art. 32 ust. 1, art. 65 ust. 1 Konstytucji oraz art. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych uchwalonego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 16 grudnia 1966 roku; ze względu na niedozwolone administracyjne pozbawienie wsparcia gospodarczego, w postaci dopłat ONW, części gruntów Gminy S., stanowiących według prawa miejscowego rolniczą przestrzeń produkcyjną. – § 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie ustalenia granic oraz zmiany nazw i siedzib władz niektórych gmin i miast (Dz. U. Nr 116, poz. 1241), który w zakresie, w jakim powiększa granice administracyjne miasta o obszary wiejskie Gminy S. części wsi: K., K. N., T. – K., S., mające po powiększeniu w dalszym ciągu stanowić rolniczą przestrzeń produkcyjną, jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 65 ust. 1 Konstytucji oraz sprzeczny z art. 4 ust.4 ustawy z dnia 08 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142. poz. 591) ze względu na pozbawienie terenów stanowiących według prawa miejscowego rolniczą przestrzeń produkcyjną możliwości rozwoju gospodarczego oraz nieuwzględnienie przy dokonywaniu zmiany granic miasta S. infrastruktury społecznej (opartej na istniejących więzach gospodarczych) oraz charakteru zabudowy i układu urbanistycznego. Skarżący wniósł o: – uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. w granicach zaskarżenia i zwrócenie sprawy do ponownego rozpoznania; – skierowanie na zasadzie art. 193 Konstytucji zapytania prawnego o zgodność wskazanych norm prawnych, na podstawie których ostateczną decyzją orzeczono o moich prawach, o ile skarżony organ prawidłowo stosował kwestionowane normy prawne, a Sąd podziela stanowisko co do ich niekonstytucyjności. Uzasadniając skargę wskazano, iż decyzja jest zgodna z prawem jeżeli nie narusza przepisów prawa materialnego, przepisów prawa ustrojowego oraz została wydana w postępowaniu w którym nie naruszono przepisów postępowania. Skarżący uważa, iż zaskarżona część decyzji jest niezgodna z przepisami prawa ustrojowego, tj. Konstytucją RP. Wynika to z oparcia jej na niekonstytucyjnych przepisach stworzonych przez ustawodawcę krajowego. Skarżący wskazał, iż zgodnie z art. 20 Konstytucji: "Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej". Ta norma konstytucyjna doznaje konkretyzacji w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273), który ustanawia obowiązek dialogu z partnerami społecznymi przy ustalaniu planu rozwoju obszarów wiejskich. Niewątpliwie wypracowany w trakcie dialogu plan wspierania obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), o jakim mowa w art. 1 pkt. 2 w/w ustawy, powinien uwzględniać obszary przeznaczone w studiach i planach zagospodarowań przestrzennych na rolniczą przestrzeń produkcyjną. Zaś same ustalenia powinny sprostać obowiązkowi przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej (art. 83 Konstytucji) oraz uznanych prawem międzynarodowym podstawowych praw i wolności człowieka. Skarżący zwrócił uwagę na to, że ustawodawca unijny stanął na stanowisku, iż grunty rolne pozostające w granicach administracyjnych miast są nierozwojowe i stanowią raczej lokatę kapitału, a nie źródło dochodów gospodarujących na nich rolników. Pozbawienie tych gruntów możliwości otrzymania dopłat z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania miało przyspieszyć zmiany własnościowe i skłonić do wyzbywania się gruntów niedochodowych (które stałyby się bardziej niedochodowe po dopuszczeniu do rynku krajowego producentów unijnych, wspieranych wyższymi dopłatami unijnymi), z przeznaczeniem słabych jakościowo gleb na cele miejskiego budownictwa mieszkaniowego i przemysłowego. Z kolei rolnicy miejscy, którzy nadal zamierzaliby traktować posiadane nieruchomości rolne jako lokatę kapitału, w domniemaniu posiadają zapewne dodatkowe źródło dochodu, z którego stać ich na utrzymywanie gruntów. W opinii Skarżącego argumenty te zostały błędnie odniesione przez ustawodawcę krajowego do gmin: miejsko-wiejskich, jaką jest gmina S. Uznał on bowiem, że wydzielenie wiejskiej obszarów wymagających wsparcia dopłatami ONW, od części miejskiej (która według ustawodawcy unijnego nie będzie wspierana) nastąpi na podstawie kodów statystycznych GUS. Przy takim postawieniu sprawy tereny stanowiące rolniczą przestrzeń produkcyjną, położone w granicach administracyjnych miasta S. nie były typowane podczas obowiązkowych konsultacji społecznych, a w dalszych kolejności nie były przedstawiane Radzie Ministrów i Komisji Europejskiej. Już od samego początku naruszone zostały zasady poprawnej legislacji, albowiem wydzielenie rolniczej przestrzeni produkcyjnej z terenu administracyjnego miasta S. może nastąpić przez stworzenie gminnej jednostki pomocniczej (w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 08.03.1990 r. ustawy o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591), w postaci dzielnicy wiejskiej, która posiadałaby własny kod statystyczny. W tych okolicznościach trudno dostrzec argumenty, które uprawniałyby naruszenie zasady równości wobec prawa, gdyż jej naruszenie jest tłumaczone przez pryzmat niemożności oddzielenia rolniczej przestrzeni produkcyjnej z administracyjnego obszaru miejskiego. Co jak wyżej wyjaśniono było możliwe na gruncie obowiązującego prawa. Naruszenie art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji przy sporządzaniu załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657) spowodowało dalsze naruszenia Konstytucji RP i prawa międzynarodowego (ratyfikowanego przez Polskę). Skarżący wskazał bowiem na naruszenie art. 7 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych gwarantującego prawo każdego do korzystania ze sprawiedliwych i korzystnych warunków pracy. Już użycie słów "każdego" w sposób jednoznaczny wskazuje na powiązanie tego słowa z zasadą równości i zasada sprawiedliwości społecznej. Potwierdzają to dalsze uszczegółowienia tego prawa, gdzie słowo "równe" powtarzane jest wielokrotnie, w różnych postaciach. Kolejne słowa "godziwy zarobek" i "zadowalające warunki życia " użyte w tym artykule Paktu, należy wiązać z art. 30 Konstytucji RP. Ta norma konstytucyjna zobowiązuje władze publiczne do poszanowania godności człowieka i do jej ochrony. Trudno mówić, aby podważany przepis zawierający wykaz obszarów ONW powstał w warunkach wypełnienia tego obowiązku przez ustawodawcę krajowego. Zdawał on bowiem sobie sprawę, że po wejściu Polski do Unii Europejskiej sytuacja ekonomiczna rolników gospodarujących na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ulegnie pogorszeniu, a osłona finansowa przed tym była przecież podstawą ustanowienia wsparcia finansowego dla takich obszarów. Niewątpliwie ustawodawca krajowy był doskonale zorientowany we własnym prawie, które nie przewiduje rekompensat finansowych za zmuszanie właścicieli niektórych nieruchomości ziemskich do rolniczego ich wykorzystywania. Faktem powszechnie znanym jest, że na terenach w pobliżu miast i w ich granicach, na gruntach rolnych i w ich pobliżu lokalizowane są uciążliwe cele publiczne np.: napowietrzne linie energetyczne, oczyszczalnie ścieków i wysypiska śmieci, obwodnice. Wokół tych inwestycji publicznych utworzone są strefy ochronne, gdzie nie może powstać zabudowa mieszkaniowa na pobyt stały ludzi, a nieruchomości te mogą być użytkowane jedynie rolniczo, przy czym pas ochronny pod napowietrznymi liniami energetycznymi nie może nawet zostać zalesiony. Jak łatwo zauważyć właściciele tych terenów tracą podwójnie: raz - bo posiadają w mieście działki niebudowlane o niższej wartości niż normalna cena nieruchomości miejskich, a drugi raz bo nie otrzymują rekompensaty do trudnych warunków gospodarowania wynikłych z natury (słaba jakość gleb) i działań człowieka. W taki oto sposób z winy ustawodawcy krajowego rolnicy gospodarujący na miejskich obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania nie mają możliwości zapewnienia realizacji celu pierwszego rzędu, za jaki uważa się zapewnienie dochodów pozwalających na niezbędny w odczuciu społecznym poziom życia, z racji braku spieniężenia nieruchomości miejskich za godziwą cenę i pozostawienia tych obszarów bez należnego wsparcia finansowego. Tymczasem rolnicza przestrzeń produkcyjna miasta S. to przede wszystkim tereny dawniejszych wsi: K., K. N., K., S., które tylko zostały włączone do miasta ze względu na lokalizację przyszłej obwodnicy i innych wskazanych celów publicznych. Zasadnym pozostaje też w opinii Skarżącego zarzut naruszenia art. 65 ust. 1 Konstytucji przez wskazany w zarzutach przepis rozporządzenia z dnia 14.04.2004 r. Niewątpliwie bowiem przez nieuzasadnione pozbawienie wsparcia ekonomicznego zostaje naruszone prawo do wyboru miejsca pracy. Nie mieści się to w żadnym ustawowym wyjątku. Wręcz przeciwnie, przez samo ustanowienie rolniczej strefy produkcyjnej na terenie miasta S. w planie przestrzennym i studium zagospodarowania przestrzennego (na co należy powołać się w okresie pomiędzy utratą mocy starego planu, a uchwaleniem nowego) prawnie ustanowiono miejsca pracy rolniczej. Jeśli idzie o art. 7 Konstytucji (" Organy władzy publicznej działają na podstawie prawa i w granicach prawa"), to trudno według Skarżącego mówić o działaniu w granicach prawa, skoro żaden przepis unijny lub wytyczna nie nakazywały w projekcie planu rozwoju obszarów wiejskich pominąć miejską rolniczą przestrzeń produkcyjną. Z tych to właśnie względów skarżona decyzja i ją poprzedzająca nie mogły zostać oparte na treści załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Również nie można w opinii Skarżącego było przy pozbawieniu dopłat ONW do części zgłoszonych działek kierować się § 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie ustalenia granic oraz zmiany nazw i siedzib władz niektórych gmin i miast, mocą którego powiększono granice administracyjne miasta S. o tereny wiejskie. Ten przepis też jest zdaniem Skarżącego niekonstytucyjny. Przede wszystkim Rada Ministrów nie działała na podstawie wytycznych prawa, tj. art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990r, o samorządzie gminnym. Przepis ten nakazuje przy ustalaniu granic miasta uwzględnić infrastrukturę społeczną i techniczną oraz układ urbanistyczny i charakter zabudowy. Stąd nie mógł zostać uwzględniony wniosek Rady Miejskiej w S. o zmianę granic miasta S., choćby zgodny z oczekiwaniami większości, jeżeli przyłączany obszar w dalszym ciągu jest w większości rolniczym obszarem produkcyjnym i dominuje w nim zabudowa zagrodowa. Uwzględnienie takiego wniosku powoduje naruszenie praw mniejszości wiejskiej. Z kolei większość miejska była zainteresowana podatkami wsi, a nie jej ludnością. Wraz z powiększeniem miasta miał być bowiem dokonany podział Gminy S. na miejską i wiejską. Takie przyłączenie byłoby zgodne z prawem, jeżeli zostałyby zapewnione warunki rozwoju rolniczej strefy produkcyjnej. Do czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej te naruszenie prawa nie wpływało bezpośrednio na prawa, wolności i obowiązki właścicieli przyłączonych do miasta terenów. Nie istniały też podstawy do wniesienia skargi konstytucyjnej, ponieważ na podstawie wskazanego przepisu nie orzekano o pozbawieniu konstytucyjnych praw i wolności, ani nie zmuszano do spełnienia obowiązków innych niż przed powiększeniem miasta S. Ten przepis rozporządzenia wpłynął negatywnie na prawa i wolności przyłączanych obszarów dopiero po wprowadzeniu dopłat ONW. Grunty o łącznej powierzchni 810,6012 ha wchodzą bowiem w skład gospodarstw rolnych, których siedliska i pozostałe grunta położone są nadal na terenie wsi, są uprawiane rolniczo, w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczone są na cele rolne, w operacie ewidencyjnym są sklasyfikowane jako użytki rolne, rolnicy korzystają z dopłat unijnych bezpośrednich. Natomiast ze względu na to, że część gruntów tych wsi została włączona do miasta S. rolnicy są pozbawieni płatności ONW. W opinii Skarżącego trudno też mówić o zachowaniu wynikłej z treści art. 2 Konstytucji zasady poprawnej legislacji, jako jednej z zasad demokratycznego państwa prawa, skoro uchwała Nr XXIX/214/01 Rady Miejskiej w S. z dnia 30 stycznia 2001 r., będąca opinią w sprawie zmiany granic miasta S. nie zawierała w ogóle uzasadnienia. W konkluzji Skarżący stwierdził, że dochodzi do prawnej dyskryminacji dawnych mieszkańców wsi, których grunta zostały przyłączone do miasta S., bez stworzenia dzielnicy wiejskiej jako gminnej jednostki pomocniczej. Ta dyskryminacja nie wynika wprost z treści kwestionowanego przepisu, ale z innych norm prawnych, w rym prawa miejscowego. Jednakowoż sam fakt zmiany statusu obywatelskiego spowodował powstanie dodatkowych wymogów, które tworząc dodatkowe administracyjne uciążliwości negatywnie wpływają na możliwość wyboru miejsca pracy. Spełnienie tych wymogów łączy się z dodatkowymi kosztami gospodarowania na gruntach, które i tak wymagają wsparcia finansowego. Jego przyznanie jest niemożliwe ze względu na administracyjne podporządkowanie rolniczej strefy produkcyjnej miastu. Jak już wcześniej wskazywano nie jest możliwe spieniężenie tych gruntów za godziwą cenę. Nie można wprowadzić na nich zabudowy mieszkaniowej, a trudno liczyć aby przy braku możliwości otrzymania dopłat ONW grunty te miały taką samą wartość jakby były administracyjnie położone we wsi. Powstanie administracyjnych barier w swobodnym wyborze miejsca pracy, wskutek nieuzasadnionego powiększenia miasta S. o tereny rolniczej strefy produkcyjnej, dawniej przyporządkowane wsi, uprawnia do postawienia zarzutu naruszenia art. 65 ust. 1 Konstytucji. Z tych oto względów także § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie ustalenia granic oraz zmiany nazw i siedzib władz niektórych gmin i władz nie mógł stanowić zgodnej z Konstytucją podstawy prawnej decyzji obu instancji odmawiających dopłat ONW do obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania, położonych na terenie miasta S. i stanowiących rolniczą przestrzeń produkcyjną. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W szczególności organ odwoławczy wskazał, iż badanie konstytucyjności aktów prawnych nie leży w kompetencji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a ponadto nie jest przedmiotem postępowania administracyjnego. W dniu 3 grudnia 2008 r. na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym Skarżący cofnął wniesioną skargę i wniósł o umorzenie postępowania. W związku z tym wniósł o zwrot uiszczonego wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. W myśl postanowień art. 161 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania w następujących przypadkach: – jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; – w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego; chyba, że udział w sprawie zgłosi osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik postępowania; – gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. W niniejszej sprawie na rozprawie Skarżący dokonał skutecznego cofnięcia skargi. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, mając na względzie powyższe okoliczności oraz treść art. 161 § 1 pkt 1 w związku z art. 60 p.p.s.a., uznał, że cofnięcie skargi jest dopuszczalne i umorzył postępowanie sądowe. Odnośnie wniosku Skarżącego o zwrot wpisu w związku z cofnięciem skargi należy zwrócić uwagę na to, iż zgodnie z treścią art. 232 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego, jeżeli odrzucenie lub cofnięcie nastąpiło przed wysłaniem odpisu skargi - organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, a także odpisu środka odwoławczego albo skargi o wznowienie postępowania innym stronom. Ponadto zgodnie z art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zwraca połowę wpisu od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, z tym że posiedzenie mediacyjne nie wyłącza zwrotu. Z uwagi na zasady wnoszenie skarg do sądów administracyjnych (co następuje za pośrednictwem organów administracji publicznej), postanowienia wydane w związku z odrzuceniem lub cofnięciem skargi skierowanej do sądu od razu za pośrednictwem organu powinny zawierać z urzędu orzeczenie o zwrocie całego wpisu. Połowa wpisu jest natomiast zwracana stronie od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana. Cofnięcie pisma na posiedzeniu (po wywołaniu sprawy na rozprawie) nie daje podstawy do orzekania o zwrocie. Nie ma natomiast przeszkód do zwrotu wpisu, zanim dojdzie do posiedzenia, a więc również przed wyznaczeniem jego terminu i zawiadomienia o nim stron, jak również bezpośrednio przed jego wywołaniem (zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa, s. 534). W związku z powyższym wniosek o zwrot wpisu nie zasługiwał na uwzględnienie.