I SA/Bk 371/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Pietrasz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 września 2010 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...].03.2010 r., nr [...], 2. stwierdza, że wymienione w pkt 1 decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącej H. B. kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. w dniu [...]11.2005 r. decyzją nr [...], przyznał Pani H. B. (dalej powoływana jako Skarżąca) rentę strukturalną od miesiąca października 2005 do września 2015 r., której wysokość w wyniku waloryzacji w 2006, 2008 i 2009 była odpowiednio zmieniana. W dniu 08.10.2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR powziął informację, iż małżonek Skarżącej – F. B. od 2004 roku prowadzi działalność rolniczą na użytkach rolnych o powierzchni 1,08 ha. Ponadto grunty te nie zostały zgłoszone we wniosku o przyznanie renty strukturalnej złożonym przez Skarżącą. Z uwagi na powyższe, postanowieniem z dnia [...]11.2009 r. wznowiono zakończone postępowanie administracyjne. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B., na podstawie art. 151 Kpa § 1 w zw. z art. 145 § 1 Kpa uchylił decyzję dotychczasową o przyznaniu renty strukturalnej i odmówił jej przyznania. W uzasadnieniu organ wskazał, iż Skarżąca nie wypełniła dyspozycji § 4 pkt 4 i 5 w zw. z § 9 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191). Organ zaznaczył, iż w celu uzyskania renty strukturalnej, obowiązkiem Skarżącej było przekazanie w zakreślonym terminie gospodarstwa rolnego i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, czego w sprawie nie uczyniła. Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej mąż F. B. w dalszym ciągu prowadzi działalność rolniczą na użytkach rolnych przekraczających 1 ha. W wyniku rozpoznania odwołania, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uzupełnieniu materiału dowodowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. w dniu [...]03.2010 r. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu dotychczasowej decyzji i odmówił przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podkreślił, iż mimo orzeczenia prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w B. separacji pomiędzy Skarżącą i F. B., Skarżąca w dalszym ciągu pozostaje w związku małżeńskim. Jednym z warunków przyznania renty strukturalnej było, zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., przekazane wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnika, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. W sprawie ustalono, iż małżonek Skarżącej w 2005 r. nie przekazał następcy znajdujących się w jego posiadaniu użytków rolnych, a zatem Skarżąca nie spełniała warunków do przyznania renty strukturalnej. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., decyzją z dnia [...] maja 2010 r., Nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, powołując się na regulacje ustawy z dnia 25 lutego 1969 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), iż w sprawie bezspornie ustalono, że Skarżąca w 2005 r. pozostaje w związku małżeńskim z F. B., mimo orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu separacji. Orzeczenie separacji nie powoduje ustania związku małżeńskiego i nie może być zrównane z instytucją rozwodu. Organ wskazał, iż zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. wnioskodawca, który otrzymał postanowienie o spełnieniu wstępnych warunków do otrzymania renty strukturalnej, w terminie 6 miesięcy od dnia jego otrzymania powinien przekazać gospodarstwo rolne oraz zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej. Warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności z zastrzeżeniem § 9 pkt 1. Tym samym małżonek, który jeszcze posiada swoje gospodarstwo rolne powinien je zbyć w sposób przewidziany w rozporządzeniu, aby łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych przez ubiegającego się o rentę strukturalną i jego małżonka nie przekroczyła 0,5 ha (§ 9 pkt 1 ww. rozporządzenia). W związku z decyzją jednego z małżonków o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz następcy, aby spełnić stawiane w tym działaniu wymagania, współmałżonek winien przekazać swoją własność lub współwłasność temu samemu następcy, a jeśli przekazanie ma nastąpić na powiększenie innego gospodarstwa rolnego, to małżonek może przekazać swoje gospodarstwo na powiększenie innego gospodarstwa. Z akt sprawy wynika, iż Skarżąca nie spełniała warunków do przyznania renty strukturalnej, albowiem w terminie 6 miesięcznym od otrzymania postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków do otrzymania renty, nie wyzbyła się wszystkich użytków rolnych będących zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka jak również przedmiotem ich współwłasności oraz zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Skarżąca wraz z mężem dopiero w dniu 14 grudnia 2009 r. darowali udział w nieruchomości rolnej córce A. I. B. i B. Ł., a zatem po upływie ostatecznego terminu wskazanego przez ustawodawcę celem uzyskania renty strukturalnej. Ponadto z akt sprawy wynika, iż mąż Skarżącej F. B. od 2004 r. prowadzi działalność rolniczą, składał wnioski o przyznanie płatności do gruntów rolnych i posiadał własny numer identyfikacyjny w ewidencji producentów rolnych. Organ uznał, mając na uwadze przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. oraz przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, że stanowisko Skarżącej wskazujące, że orzeczona separacja rozwiązała jej małżeństwo, jest nieprawidłowe. Skarżąca nie spełniła warunku przekazania w terminie 6-ciu miesięcy od dnia otrzymania postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków do otrzymania renty strukturalnej, wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład przekazywanego gospodarstwa, będących zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca i w złożonej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz jej poprzedzającej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżonej decyzji zarzuciła błędną wykładnię art. 614 § 1 Krio w zw. z § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, poprzez nietrafne przyjęcie, że nie przekazanie przez F. B. użytków rolnych stanowiących jego majątek osobisty, z którym Skarżąca miała orzeczoną wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia 14 lipca 2005 r. separację, skutkuje uchyleniem decyzji o przyznaniu renty strukturalnej pomimo, iż art. 614 § 1 Krio wywołuje skutki zarówno w sferze majątkowej jak i niemajątkowej w całym obszarze prawa. Zdaniem Skarżącej zawarte w § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a rozporządzenia pojęcie małżonka nie odnosi się do sytuacji, w której orzeczona została separacja. W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, iż w zakresie praw i obowiązków związanych z ubieganiem się o rentę strukturalną sytuacja małżonka w razie orzeczenia separacji, wobec braku odmiennych uregulowań ustawowych, winna być oceniana tak samo jak w sytuacji orzeczenia rozwodu. Tym samym wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, albowiem zapadły wskutek błędnej wykładni art. 614 § 1 Krio w zw. z § 6 ust. 1 i 2 lit. a rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest wydana w postępowaniu wznowieniowym decyzja Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej przyznającej rentę strukturalną Skarżącej i odmowy przyznania tej renty. Przesłanką wznowienia postępowania w analizowanym przypadku było wyjście na jaw nowych istotnych dla sprawy okoliczności i dowodów nieznanych organowi przyznającemu rentę strukturalną w dacie jej przyznania, ale istniejących już w tej dacie (art. 145 § 1 pkt 5 Kpa). Organy ustaliły bowiem, iż Skarżąca i jego małżonek F. B. nie przekazali na rzecz następcy prawnego wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład przekazywanego gospodarstwa, będących zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. Ustalenie to miało decydujące znaczenie dla oceny zasadności przyznania Skarżącej renty strukturalnej. Warunki i tryb przyznawania rent strukturalnych określa rozporządzenie Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielenia pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem. Zgodnie z § 4 rozporządzenia prawo do renty strukturalnej przysługuje rolnikowi, który spełnia warunki określone w tym przepisie, w tym przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha i zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Stosownie do § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia warunek przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz następcy uważa się za spełniony, jeżeli zostały następcy przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego rolnika, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1 rozporządzenia. Zastrzeżenie to stanowi o dopuszczalności pozostawienia przez rolnika i jego małżonka jedynie łącznej powierzchni użytków rolnych nie przekraczającej 0,50 ha, przy czym działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służyć ma wyłącznie zaspakajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym - w tym przypadku uważa się za spełniony warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez rolnika starającego się o rentę strukturalną. Zatem jednym z koniecznych warunków, które musi spełnić rolnik występujący o rentę strukturalną jest przekazanie wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład jego gospodarstwa rolnego, będących zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, może on (jak również jego małżonek) pozostać jedynie posiadaczem (współposiadaczem) użytków rolnych o powierzchni nie przekraczającej 0,5 ha (z zastrzeżeniem wskazanych powyżej wymogów). Ustalony w sprawie stan faktyczny był bezsporny - ubiegając się o przyznanie renty strukturalnej Skarżąca w 2005 r. przekazała następcy wszystkie użytki rolne wchodzące w skład jej gospodarstwa rolnego. W posiadaniu F. B. – męża Skarżącej, pozostał udział 1/3 niezabudowanej nieruchomości rolnej położonej we wsi K., o powierzchni przekraczającej 0,5 ha, należący do majątku osobistego męża Skarżącej. Jednocześnie prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia 14 lipca 2005 r. orzeczono separację związku małżeńskiego Skarżącej z F. B. Spór pomiędzy Skarżącą a organami sprowadzał się do oceny prawnej orzeczonej separacji, w aspekcie przesłanek warunkujących przyznanie renty strukturalnej rolnikowi, pozostającemu w separacji ze swoim małżonkiem. Zgodnie z art. 614 § 1 i 2 Krio orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa. W świetle powyższej regulacji nie budzi wątpliwości, że orzeczenie separacji nie powoduje ustania małżeństwa a zatem małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa. Jednakże kluczowe znaczenie w sprawie ma prawidłowa interpretacja § 1 art. 614 Krio, w szczególności skutki prawne jakie wywiera orzeczenie separacji na gruncie innych gałęzi prawa. Z powyższego przepisu wynika reguła, iż "orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba, że ustawa stanowi inaczej". Analiza tego przepisu wskazuje na dopuszczalność przyjmowania odstępstw od zawartej w nim zasady jedynie na podstawie uregulowań ustawowych. Tym samym zdecydowanie odrzucić należy możliwość wprowadzania odstępstw od reguły wynikającej z art. 614 § 1 Krio w drodze samego aktu wykonawczego do ustawy, jakim jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Odstępstw w przedmiotowym zakresie nie przewidziała również ustawa zawierająca delegację do wydania tegoż rozporządzenia. Za utrwalony należy uznać pogląd, iż art. 614 § 1 Krio wywiera skutki zarówno w sferze niemajątkowej jak i majątkowej, na gruncie nie tylko prawa rodzinnego i opiekuńczego, ale w całym obszarze prawa (J. Halberda, Separacja – wybrane zagadnienia materialnoprawne (przesłanki i skutki), Rejent 2001/11/85). Również w orzecznictwie pogląd ten jest powszechnie akceptowany – zob. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 273/06, LEX Nr 287963, na który powołała się Skarżąca w skardze. Dlatego też słusznie Skarżąca wskazała, iż w zakresie prawa i obowiązków związanych z ubieganiem się o rentę strukturalną, sytuacja małżonka w razie orzeczenia separacji, wobec braku odmiennych zapisów ustawowych, powinna być oceniana tak samo, jak w przypadku orzeczenia rozwodu. Powyższej wykładni instytucji separacji na użytek postępowania dotyczącego przyznawania rent strukturalnych nie neguje fakt, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. nie przewiduje odrębnego trybu dla rolników, pozostających w związku małżeńskim, ale wobec których została orzeczona separacja. Jak wskazano powyższej, zasadą jest, że skutki separacji są identyczne jak rozwodu, a zatem skoro powyższe rozporządzenie jak również ustawa, na podstawie której je wydano nie zmodyfikowała tej zasady, przyjąć należy, iż wobec osób pozostających w związku małżeńskim, wobec których została orzeczona separacja, powinien mieć zastosowanie tryb i warunki, jakie są wymagane od rolników rozwiedzionych. Tym samym należało stwierdzić, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Skarżąca spełniła przewidziane prawem (§ 4 w związku z § 6 ust. 1 i § 9 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r.) warunki do przyznania renty strukturalnej, zaś odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia wynikała z nieprawidłowej interpretacji przepisów regulujących instytucję separacji oraz skutki jej orzeczenia w odniesieniu do producenta rolnego ubiegającego się o tą pomoc finansową na podstawie powołanego wyżej rozporządzenia. Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona merytorycznej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w zgodzie z oceną prawną zawartą w niniejszym wyroku, mając na uwadze przede wszystkim wpływ prawomocnie orzeczonej separacji na prawo Skarżącej do renty strukturalnej. Organ I instancji powinien również rozważyć, czy w sprawie w ogóle zaistniały podstawy do wznowienia zakończonego postępowania administracyjnego, w szczególności czy ujawnione okoliczności wyczerpywały przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Mając powyższe na uwadze, Sąd stosownie do art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O niewykonalności uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).