I SA/Bk 371/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oddala skargę. Pismem z dnia 25 czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku wezwał M.G. (dalej jako "skarżący") do zapłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06.2010 r. do 08.2013 r. oraz zadłużenia z tytułu kosztów egzekucyjnych. Wnioskiem z 15 lipca 2024 r. (data wpływu 16 lipca 2024 r.) skarżący zwrócił się o umorzenie w całości przedawnionej wierzytelności wykazanej bezpodstawnie w wezwaniu z 25 czerwca 2024 r. Decyzją z 30 lipca 2024 r. znak: 010000/71/199822/2024-REDU-MA Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnianych pracowników, w części finansowanej przez ubezpieczonych, tj.: składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 06.2010r. - 11.2011r., 01.2012r. - 04.2012r. w kwocie 6.245,37 zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 06.2010r. - 12.2010r., 01.2012r. - 04.2012r. w kwocie 3.365,99 zł. Organ wskazał, że umorzenie składek na ubezpieczenia, w części finansowanej przez ubezpieczonych, za zatrudnianych pracowników jest niedopuszczalne ze względu na przepis art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej w skrócie: "u.s.u.s."). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ decyzją z dnia 2 września 2024 r. nr 73/2024, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z 30 lipca 2024 r. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do sądu. Zaskarżając decyzję ZUS podniósł zarzuty naruszenia art. 34 § 2 pkt 2, art. 32 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 83 ust. 4, art. 83. C ust. 1a u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie. Skarżący twierdzi, że żądana przez ZUS wierzytelność uległa już przedawnieniu. Ponadto z powodu sytuacji zdrowotnej oraz istniejących zobowiązań nie będzie mógł nigdy spłacić bezpodstawnego żądania ZUS. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji ZUS i umorzenie przedawnionej wierzytelności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Reguły pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek ZUS określają przepisy u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki uregulowane zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest wyjątkowo, w uzasadnionych przypadkach na zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Wskazane regulacje nie mają jednak w całości zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Przedsiębiorca nie może zatem skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części dotyczącej nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenie, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami, a więc samych pracowników, została bezwzględnie wyłączona. W omawianej sytuacji płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola, jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych, wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (zob. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 4 października 2019 r. sygn. akt I SA/Bk 261/19, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 179/20). Z powyższego wynika, że umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. mogą być inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek). W tym też zakresie organ wydał odrębne rozstrzygnięcie, odmawiając w decyzji z dnia 25 września 2024 r. umorzenia odsetek przypadających od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz kosztów egzekucyjnych, jak też odmawiając umorzenia należności na Fundusz Pracy z tytułu kosztów egzekucyjnych za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem. Na wniosek skarżącego kontrolę legalności tej decyzji sąd przeprowadził w sprawie I SA/Bk 370/24. Natomiast w przypadku umarzania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne finansowanych przez ubezpieczonych, nie istniały podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Organ zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy bowiem interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Stąd zasadnie zastosowano art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), zgodnie z którym - gdy żądanie o wszczęcie postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodna z prawem jest zatem zaskarżona decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnianych pracowników, w części finansowanej przez ubezpieczonych. Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).