I SA/Bk 372/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 grudnia 2012 r. sprzeciwu M. C. – B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi M. C. – B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006 rok p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego Pani M. C. – B. (dalej: Skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. ponad kwotę 2.000 zł, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006 rok. Postanowieniem z 30 listopada 2012r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia Pani M. C. – B. wniosła sprzeciw wskazując na bardzo trudną sytuację finansową i na fakt zajęcia rachunków bankowych. Postanowieniu referendarza zarzucono nierozpoznanie istoty sprawy, brak ustaleń czy skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów i, w konsekwencji, naruszenie art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej p.p.s.a.), poprzez jego niezastosowanie. Ponadto Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 300 p.p.s.a., poprzez dokonanie oceny w sposób dowolny, powierzchowny, wymykający się kontroli instancyjnej, przez co uzasadnienie postanowienia narusza art. 328 k.p.c. Zarzuciła też postanowieniu dokonanie oceny z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z jasną i jednoznaczną treścią dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia z 30 listopada 2012r., a wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.). Należy też wyjaśnić, że sprzeciw jest specyficznym rodzajem środka prawnego, związanym z wprowadzeniem instytucji referendarza sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2004 r., FZ 58/04, ONSA WSA 2004, nr 1, poz. 16.), który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia incydentalnej kwestii przyznania prawa pomocy przez sąd, nie zaś badanie prawidłowości zakwestionowanego postanowienia lub zarządzenia wydanego przez referendarza (M. Niezgódka – Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 260, opubl. w LEX 2011). Dlatego Sąd wydając niniejsze postanowienie nie rozpatruje zarzutów odnoszących się do wydanego w tej sprawie postanowienia z 30 listopada 2012 r. Wniosek Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W postępowaniu sądowym, co do zasady, strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na powyższe, przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W konsekwencji, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Kraków 2005, s. 592). Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy nie dają podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem K. B. – B. oraz trójką małoletnich dzieci. Miesięczny dochód rodziny stanowi jej wynagrodzenie za pracę w firmie B. Sp. z o.o. w N. K. na stanowisku prezesa zarządu w wysokości 1.500 zł oraz wynagrodzenie małżonka w wysokości 1.200 zł, ponadto współmałżonek uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w wysokości 9.000 zł. Posiada ona oszczędności w kwocie ok. 3.000 zł. Z oświadczenia Skarżącej wynika, że nie jest ona właścicielką żadnych nieruchomości, nie prowadzi działalności w zakresie wynajmu, nie uzyskuje dochodu z tytułu posiadania udziałów w przedsiębiorstwie B. sp. z o.o., nie posiada też samochodów. Jednocześnie spłaca kredyt hipoteczny za nieruchomość położoną w N. K. przy. ul. D. [...], w kwocie ok. 2.690 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała też, że przedsiębiorstwo, którego właścicielem jest jej małżonek w roku 2012 wykazało stratę w wysokości 117.069,42 zł, przy przychodzie 368.115,10 zł, podobnie w 2011 r. strata wyniosła 145.400,16 zł przy przychodzie 1.008.472,82 zł. W ocenie Sądu, wysokość uzyskiwanych przez Skarżącą i jej małżonka dochodów pozwala na uiszczenie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca i jej małżonek osiągają stałe miesięczne dochody z pracy i z działalności gospodarczej. We wniosku wskazano, że jest to miesięczna kwota ponad 11.000 zł. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, Skarżąca powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno dotyczyć tylko takich przypadków, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. O sytuacji finansowej Skarżącej i jej małżonka nie decyduje też wysokość straty wykazywanej przez prowadzone przez K. B. – B. przedsiębiorstwo. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 19 lipca 2011 r. w sprawie II GZ 355/11 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA): "strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Analizując stan prowadzonego przedsiębiorstwa Sąd zwrócił natomiast uwagę na znaczącą wysokość uzyskanego przychodu. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że w trakcie toczących się wobec małżonków M. C.-B. i K. B.-B. postępowań kontrolnych wyzbyli się oni majątku na rzecz najbliższej rodziny. Jak wynika z akt sprawy, na dzień [...] maja 2011 r. M. C. – B. była właścicielką nieruchomości zabudowanej o powierzchni 0,2068 ha położonej w N. K. oraz wraz z małżonkiem współwłaścicielką mieszkań w B., przy ul. W. [...]o powierzchni 43,40 m², przy ul. W. [...] o powierzchni 47,20 m² oraz przy ul. M. o powierzchni 26,66 m² (k. 75). Dodatkowo K. B.–B. był właścicielem pojazdów M. rok prod 2006 i T. rok prod 2008 oraz ciężarówek I. rok prod 1997; T. rok prod 1997 i M. rok prod 1999 (k. 76). Obecnie, jak wynika z oświadczenia Skarżącej, małżonkowie M. C. – B. i K. B. – B. nie są właścicielami żadnej nieruchomości, nie posiadają również samochodów. Lokal przy ul. W. [...] w B. oraz nieruchomość przy ul. D. [...] w N. K. o powierzchni 0,2068 ha stanowią własność matki skarżącej – M. C. (k. 65). Powyższe wskazuje na zamiar ukrycia majątku przez Skarżącą i jej męża. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy wobec Skarżącej toczyło się postępowanie kontrolne, powinna ona brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów, w tym kosztów procesu. Zbywając majątek nieruchomy jak i ruchomości, Skarżąca w istocie wyzbyła się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Sąd podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 16 kwietnia 2008r., że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (II OZ 326/08, LEX nr 479105). Fakt wyzbycia się majątku na rzecz rodziny nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. W tych okolicznościach Sąd uznał, że strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Sąd nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.