I SA/Bk 399/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012 oddala skargę. Decyzją z [...] czerwca 2013 r., nr [...]Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z [...] kwietnia 2013 r., nr [...]w sprawie przyznania Panu E. K. (dalej: Skarżący) pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatności ONW) na rok 2012. Z uzasadnienia decyzji organów pierwszej i drugiej instancji wynika, że Skarżący [...] kwietnia 2012 r. złożył wniosek do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznanie płatności ONW na rok 2012 do działek rolnych o łącznej powierzchni 16,32 ha. Podczas kontroli administracyjnej wniosku przeprowadzonej w dniu [...] września 2012 r. wykryto konflikt kontroli krzyżowej dotyczący zadeklarowania do płatności przez dwóch producentów tych samych działek ewidencyjnych, tj. o numerach ew. [...]. Oprócz Skarżącego działki te zostały zadeklarowane do płatności przez Koło Łowieckie "K.". Organ przeprowadził dowody w postaci wyjaśnień Skarżącego (k. [...] akt adm.), wyjaśnień J. K. reprezentującego Koło Łowieckie "K." (k. [...] akt adm.), a także z zeznań świadków złożonych na rozprawie w dniu [...] października 2012 r. tj. W. K., A. S., J. D., R. Z. i M. S. (k. [...] akt adm.), z informacji uzyskanej od Kierownika Posterunku Policji w D. oraz dokumentacji fotograficznej, dokumentów przedstawionych przez Koło Łowieckie, jak też orzeczeń sądowych przekazanych przez Skarżącego. Po dokonaniu analizy zgromadzonych dowodów organ ustalił, że na dzień 31 maja 2012 r. w posiadaniu gruntów ornych o powierzchni 0,30 ha na działce [...] oraz części gruntów ornych o powierzchni 5,35 ha na działce [...] było Koło Łowieckie. Skarżący przestał być ich użytkownikiem i dlatego odmówiono mu przyznania płatności do powierzchni 5,65 ha. Organ uznał, że w odniesieniu do Skarżącego zachodzą przesłanki do zastosowania art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2 grudnia 2009 r.) i w związku z tym odstąpił od zastosowania wobec niego sankcji. Rozpatrując odwołanie od tej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. podzielił stanowisko, że na dzień 31 maja 2012 r. Skarżący nie użytkował jako posiadacz zadeklarowanych działek nr [...] i części działki o nr [...], a faktycznym ich posiadaczem w 2012 r. było Koło Łowieckie "K.". Skarżący nie był posiadaczem tychże działek rolnych w rozumieniu art. 336 k.c., a wykonane przez niego czynności na gruncie nie stanowiły posiadania w jakiejkolwiek formie. Organ zauważył, że wprawdzie Skarżący wykonał czynności bronowania na spornych działkach rolnych, ale takie pojedyncze działanie trudno uznać za zgodne z normami z dobrą kulturą rolną. Zdaniem organu, nie może być uznanym za posiadacza gospodarstwa rolnego podmiot, który utracił faktyczne władztwo nad gruntem rolnym, przestał go użytkować, chociażby został bezprawnie tego pozbawiony. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem organu odwoławczego, Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o uchylenie decyzji Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi Skarżący podał, że organy obu instancji orzekły niezgodnie z prawem, a także z zebranymi w sprawie dowodami, przede wszystkim umową dzierżawy z dnia [...] października 2002 r. oraz wyrokami Sądu Rejonowego w B. P. Zamiejscowy VIII Wydział Karny z siedzibą w S. sygn. akt [...] i Sądu Okręgowego w B. [...] Wydział Karny Odwoławczy, sygn. akt [...]. Skarżący nadmienił, że grunty o powierzchni 5,45 ha były w jego posiadaniu zgodnie z umową dzierżawy. Koło Łowieckie "K." nie występowało do sądu powszechnego o pozbawienie go posiadania tych nieruchomości gruntowych. Zdaniem Skarżącego organ l instancji błędnie uznał, że nie użytkował on spornych działek rolnych jako posiadacz i dzierżawca zgodnie z umową dzierżawy. Koło Łowieckie nie było posiadaczem tych gruntów, tylko ich właścicielem i wydzierżawiającym mu tą nieruchomość. Bezprawne wejście na wydzierżawione grunty i pojedyncze działania w postaci orki wykonane przez Koło Łowieckie trudno uznać za zgodne z normami i z dobrą kulturą rolną. Skarżący podniósł też, że z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w B. P. sygn. akt [...] 2012 r. Z tego 12 wynika, że umowa dzierżawy nie została rozwiązana do dnia [...] października względu, jego zdaniem, był on prawnym dzierżawcą i posiadaczem działek nr [...] oraz miał pełne prawo do pobierania pożytków z tej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasady przyznawania rolnikom płatności ONW zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.). Z regulacji zawartej § 2 tego aktu wynika, że płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem": 1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w: a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1257/1999", albo b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005"; 2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; 3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; 4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; 5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.). Z przywołanego § 2 rozporządzenia wynika, że koniecznym warunkiem uzyskania przez producenta rolnego płatności ONW jest zatem m.in. prowadzenie na działkach rolnych działalności rolniczej. Oznacza to konieczność dysponowania przez producenta rolnego gruntami oraz efektywnego korzystania z tych gruntów. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. WSA w Warszawie w wyroku z 25 maja 2009 r. wskazał, że istotą płatności z tytułu ONW jest pomoc producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne, stosując zasady zwykłej dobrej praktyki rolniczej, zgodnie z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności przez zrównoważoną gospodarkę rolną. Decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie (V SA/Wa 2791/08 - wyrok dostępny w CBOSA). Z kolei NSA w wyroku z 20 marca 2008 r. stwierdził, że pomoc na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania jest udzielana "producentowi rolnemu" jako osobie, która faktycznie użytkuje dane grunty rolne, a nie tylko dysponuje tytułem prawnym do zadeklarowanych gruntów. Sąd zgodził się, że sama możność władania gruntami nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) rolnicze wykorzystywanie gruntów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, z punktu widzenia gospodarowania nimi (II GSK 456/07 - wyrok dostępny w CBOSA). Na tle obecnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. NSA potwierdził, że płatności przysługują producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje rolniczo odpowiedni areał zadeklarowanych działek rolnych (wyrok z 28 września 2010 r. II GSK 798/09, LEX nr 746237). Wnioskodawca nie musi natomiast wykazywać, że przysługuje mu prawo do gruntu. Tak bowiem, jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu, tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., sygn. II GSK 258/06, dostępny w CBOSA). Uprawnionym do płatności jest bowiem także posiadacz samoistny i zależny bez tytułu prawnego (por. Komentarz do art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.08.170.1051), [w:] J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Komentarz, Oficyna, 2008). Sąd orzekający w tej sprawie zaprezentowane wyżej poglądy w pełni podziela. W kontrolowanej sprawie organy ustaliły, że wnioski o przyznanie płatności ONW do działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych o numerach [...] i [...] złożyło dwóch producentów – Skarżący i Koło Łowieckie "K.". Zdaniem Sądu, uzyskany w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy, w pełni uzasadnia podjęte w zaskarżonej decyzji ustalenie, że na dzień 31 maja 2012 r. w posiadaniu gruntów ornych o powierzchni 0,30 ha na działce [...] oraz części gruntów ornych o powierzchni 5,35 ha na działce [...] było Koło Łowieckie, Skarżący użytkował natomiast części działki [...] o powierzchni 1,40 ha. Zgodzić się należy w pierwszej kolejności z organami, że Skarżący w 2012 r. był nieprzerwanie posiadaczem części działki [...] o powierzchni 1,40 ha uprawianej jako trwały użytek zielony. Po za sporem jest fakt, że Skarżący na działce tej skosił trwały użytek zielony, następnie A. S. działając na jego zlecenie zbelował skoszone siano, a Skarżący później te bele zabrał. Skarżący nie utracił tegoż posiadania na skutek czynności podejmowanych przez Koło Łowieckie. Wykonywało ono jedynie jednostkowe prace polowe na trwałym użytku zielonym (zbieranie kamieni, usuwanie kretowisk oraz połamanych gałęzi), jednak nie wypełnia to przesłanek faktycznego ich posiadania. Stosownie do art. 340 k.c. domniemywa się ciągłość posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania. Jednocześnie, w myśl art. 345 k.c. posiadanie przywrócone poczytuje się za nieprzerwane. Tym samym dokonywanie przez Koło Łowieckie naruszeń posiadania części działki o nr [...] o powierzchni 1,40 ha (w dniu [...] kwietnia 2012 r.), przysługującego Skarżącemu, nie świadczy o utracie przez niego tegoż posiadania. W tej części zasadnie przyznano Skarżącemu wnioskowane płatności. Odmiennie należało natomiast ocenić kwestie związane z użytkowaniem gruntów ornych o powierzchni 0,30 ha na działce [...] oraz części gruntów ornych o powierzchni 5,35 ha na działce [...]. W toczącym się postępowaniu wyjaśniającym nie było sporne, że działający na zlecenie Koła Łowieckiego M. S. wykonywał prace polowe na gruntach ornych położonych na działkach ewidencyjnych [...] w okresie od maja do września 2012 r. W połowie maja wykonał on opryskanie gruntów, a później w dniu [...] maja 2012 r. rozpoczął ich wyorywanie, które było kontynuowane w dalszym okresie. Następnie na zlecenie Koła podjęto dalsze prace związane z zasianiem poplonu, a ostatecznie żyta. Okoliczność przeprowadzania zabiegów agrotechnicznych na działkach rolnych na rzecz Koła Łowieckiego potwierdzili przesłuchani w sprawie świadkowie, także wskazani przez Skarżącego, jak też dowody przedstawione przez Koło Łowieckie – zdjęcia i dowody zakupu. Tym samym Skarżący w 2012 r. przestał być posiadaczem tychże gruntów nie tylko w znaczeniu fizycznego ich użytkowania, ale również w znaczeniu decydowania o tym, jakie zabiegi agrotechniczne wykonywać i jakie rośliny uprawiać. To Koło Łowieckie użytkowało w tym okresie sporne grunty, podejmowało zarówno wskazane czynności, jak i decyzje, związane z utrzymywaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej. Czynności dokonywane odnośnie tych gruntów przez Skarżącego miały jedynie charakter sporadyczny, sprowadzały się zasadniczo do utrudniania działań Koła Łowieckiego. W kontekście całokształtu działań podejmowanych przez Koło Łowieckie w 2012 r. nie mogą one zmieniać oceny, że w tym okresie skutecznie przejęło ono posiadanie tych gruntów. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że nie ma znaczenia, czy objęcie posiadania gruntów przez Koło Łowieckie nie naruszało umowy dzierżawy zawartej przez strony w 2002 r. Ewentualne roszczenia w tym zakresie mogą być jedynie przedmiotem odrębnego postępowania na gruncie prawa cywilnego i nie wpływają na treść skarżonego rozstrzygnięcia. W związku z powyższym zasadnie odmówiono Skarżącemu płatności do gruntów o powierzchni 5,65 ha. Mając na uwadze zarzuty skargi, jeszcze raz trzeba podkreślić, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje spór dotyczący obowiązywania w 2012 r. umowy dzierżawy toczący się miedzy jej stronami - Skarżącym i Kołem Łowieckim "K.". Przedmiotem oceny organów było bowiem wyłącznie ustalenie faktycznego użytkownika spornych gruntów rolnych. Z tych względów strona nie może skutecznie powoływać się wyroki Sądu Rejonowego w B. P. ([...]) i Sądu Okręgowego w B. ([...]). W orzeczeniach tych sądy wypowiedziały się zaś w kwestii skuteczności wypowiedzenia umowy dzierżawy przez Koło Łowieckie w kontekście postawionego Skarżącemu zarzutu kradzieży skoszonej trawy. Trzeba dodatkowo zauważyć, że organy nie kwestionowały faktu posiadania przez Skrzącego części działki [...] stanowiącej trwały użytek zielony, a więc działki, z której Skarżący zbierał w 2012 r. trawę. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. trafnie uznał, że w części, do której odmówiono Skarżącemu płatności zachodziły przesłanki do zastosowania art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Organ uwzględnił, że Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2012 zadeklarował zakwestionowane działki rolne mając na względzie, że umowa dzierżawa wygasła dopiero [...] października 2012 r. oraz uznając, że nie przestał być ich użytkownikiem. Skarżącemu nie można zatem przypisać winy odnośnie powstałych nieprawidłowości. Reasumując, zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W sposób wyczerpujący rozpatrzono cały materiał dowodowy. Ocena dowodów oraz podjęte wnioski odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego. O prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia przekonuje uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).