I SA/Bk 412/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 listopada 2021 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o rozłożeniu na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w części dotyczącej nieopłaconej należności uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] na wniosek R. Z. (dalej: "skarżąca") rozłożył na trzy raty spłatę należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 1 kwietnia 2021 r. – 30 czerwca 2021 r. Następnie, wskazując na niedotrzymanie warunków spłaty należności w ratach, tj. opłacenie pierwszej raty z terminem płatności 31 maja 2021 r. dopiero w dniu [...] czerwca 2021 r., Prezes KRUS decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] stwierdził wygaśnięcie decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. w części dotyczącej nieopłaconej należności. W podstawie rozstrzygnięcia podano przepis art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r., poz. 266). Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżąca podniosła, że nieopłacenie składki w terminie nastąpiło z uwagi na zdarzenie związane z jej zdrowiem – nagły atak bólu uniemożliwiający funkcjonowanie. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wyjaśnił, że nieopłacanie przez zobowiązanego w terminie ustalonych rat należności skutkuje tym, że ich niezapłacona kwota staje się wymagalna, co oznacza, że z mocy prawa przestaje obowiązywać układ ratalny. Układ ten dezaktualizuje się w związku z jego nierealizowaniem przez dłużnika i staje się tym samym bezprzedmiotowy. Skoro zaś tego rodzaju ulga w spłacie należności jest udzielana decyzją administracyjną, to – zdaniem organu - nie ulega wątpliwości, że ziszczenie się warunków objętych hipotezą omawianego przepisu rodzi konsekwencje w postaci potrzeby stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, którą ulga ta została przyznana. Organ wskazał, że wynika to z art. 162 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosząc się zaś do podnoszonej przez skarżącą kwestii choroby organ wskazał, że z przedłożonego przez nią zaświadczenia nie wynika, że był to nagły atak, który uniemożliwił opłacenie składki w terminie, a wręcz przeciwnie, skarżąca zmagała się z chorobą od 1 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, aczkolwiek przyczyny uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji nie wynikają wprost z argumentacji podniesionej w skardze. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia tego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek, dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Każde naruszenie przepisów prawa materialnego czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w oparciu o wyżej opisane zasady, sąd doszedł do przekonania, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja z dnia [...] czerwca 2021 r. o wygaszeniu decyzji wydanej w przedmiocie rozłożenia skarżącej na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 1 kwietnia 2021 r. – 30 czerwca 2021 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano przepis art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z treścią art. 41a ust. 1 pkt 1 tej ustawy, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części". Z kolei w myśl art. 41 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, "Jeżeli dłużnik nie opłaci w terminie odroczonej składki lub ustalonych przez Kasę rat, kwota niezapłaconych składek staje się wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia następującego po dniu, w którym upływa termin płatności wynikający z art. 40". Stosownie do brzmienia art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei z art. 123 tej ostatniej ustawy wynika, że w sprawach nieuregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Z art. 180 § 1 k.p.a. wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Sąd stwierdza, że powołane w treści zaskarżonej decyzji (w jej podstawie prawnej) przepisy art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w żaden sposób nie dotyczą wygaszenia decyzji rozkładającej należność na raty. Przepis art. 41a ust. 5 omawianej ustawy dotyczy wyłącznie wymagalności kwot nieopłaconych składek w przypadku nieopłacenia w terminie ustalonych przez Kasę rat, a nie formułuje przesłanek wygaszenia decyzji ratalnej. O decyzji w sprawie wygaśnięcia decyzji ratalnej jest mowa w art. 41b ust. 4 ustawy, ale w kontekście biegu terminu przedawnienia należności rozłożonej na raty. Należy zatem zauważyć, że przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie regulują kwestii wygaszenia decyzji ratalnych. Kwestii tej nie normują również przepisy ustawy o ubezpieczeniach społecznych, w której rozłożenie na raty należności składkowych następuje nie w drodze decyzji, lecz umowy. O wygaszeniu decyzji jest natomiast mowa w przepisach art. 162 k.p.a., których jednak organ nie przywołał w podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. decyzja zawiera m.in. powołanie podstawy prawnej (pkt 4) i uzasadnienie faktyczne i prawne (pkt 6). Uzasadnienie prawne decyzji to wywód prawniczy odzwierciedlający proces myślowy ustalenia konsekwencji stosowanej normy prawa administracyjnego w związku z określoną sytuacją faktyczną i prawną. Zasadniczym jego celem powinno być wykazanie, że przyjęte w decyzji rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej jest wynikiem poprawnego logicznie stosowania normy prawa administracyjnego przy równoczesnym przestrzeganiu norm procesowych, skutkiem czego treść rozstrzygnięcia należy uznać za zgodną z prawem" (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2017r., sygn. akt II OSK 2900/15). Brak wskazania, bądź błędne wskazanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia jak i jego uzasadnieniu, przepisu prawa, który nie mógł znaleźć w sprawie zastosowania oznacza nie tylko istotne naruszenie przepisu art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a., mające wpływ na wynik sprawy, lecz również naruszenie ogólnej zasady legalizmu, o której mowa w art. 6 k.p.a. W sytuacji więc, gdy żaden z powołanych w podstawie rozstrzygnięcia i uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, przepis prawa tj. art. 36 ust. 1, art. 41a ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie dotyczył wygaśnięcia decyzji ratalnej, ani nie wskazywał jakichkolwiek przesłanek umożliwiających lub nakazujących wydanie tego rodzaju rozstrzygnięcia, to tym samym decyzja taka wymyka się kontroli sądu w przedmiocie oceny jej legalności. Sąd zauważa, że organ w odpowiedzi na skargę wskazał na przepis art. 162 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i odniósł się do podnoszonej przez skarżącą kwestii choroby. Sąd orzekający w sprawie w pełni podziela jednak prezentowany w orzecznictwie pogląd, że odpowiedź organu administracji publicznej na skargę nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w niej ocen i rozważań, które zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. powinny zawierać jej uzasadnienie faktyczne i prawne (wyrok NSA z 27.04.1992 r., III SA 1838/91, ONSA 1992/2, poz. 45). Odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako uzupełnienie istotnych braków decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji. Przedmiotem kontroli Sądu nie są bowiem wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji (por. wyrok WSA w Lublinie z 6 lutego 2020 r., III SA/Lu 366/19; wyrok WSA w Gliwicach z 24 lipca 2018 r., I SA/Gl 452/18). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że zaskarżona decyzja narusza powołane przepisy postępowania poprzez powołanie nieodpowiadającej rozstrzygnięciu podstawy prawnej w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznając sprawę ponownie organ dokona pełnej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy z uwzględnieniem poczynionych przez sąd uwag.