I SA/Bk 415/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 28 października 2024 r. nr 9010-00000007416/24 w przedmiocie odmowy przyznanie pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży na rzecz skarżącego B. S. kwotę 697 (sześćset dziwięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 28 października 2024 r. nr 9010-00000007416/24, Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Łomży utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Mońkach z dnia 11 września 2024 r. nr BP195.02170.2024.ZPP-1M, w której odmówiono B. S. (dalej również jako: "skarżący") przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, który w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. dokonał sprzedaży pszenicy, żyta, jęczmienia, pszenżyta lub mieszanek zbożowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 31 maja 2024 r. złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. dokonał sprzedaży pszenicy, żyta, jęczmienia, pszenżyta lub mieszanek zbożowych wraz z załącznikami w postaci faktur. Wymieniona decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wydana zaś została po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 29 sierpnia 2024 r. uchylającej w całości uprzednio wydane rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 12 lipca 2024 r. Rozpatrując odwołanie od decyzji z dnia 11 września 2024 r. organ II instancji przedstawił regulacje prawne - dotyczące warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej producentowi rolnemu, który w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. dokonał sprzedaży pszenicy, żyta, jęczmienia, pszenżyta lub mieszanek zbożowych – zawarte w § 13zzo ust. 1-13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm.). Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, z treści przywołanych przepisów wynika, iż jednym z warunków uzyskania płatności jest sprzedaż w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. pszenicy, żyta, jęczmienia, pszenżyta lub mieszanek zbożowych podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą. Organ ustalił, że z faktur dołączonych do wniosku wynika, iż Pani B. S.- współmałżonka, (zamieszkała pod tym samym adresem) dokonała sprzedaży jęczmienia oraz pszenicy do podmiotu S. Organ nie zakwestionował dopuszczalności faktur z powodu danych ich wystawcy. Fakt wystawienia faktur przez małżonkę uznany został jako sprzedaż z gospodarstwa skarżącego. Pani B. S. i Pan B. S. są bowiem współposiadaczami gospodarstwa, wynika to z systemu ewidencji producentów i nie jest to kwestionowane przez organ. W sprawie ustalono, że zboże z gospodarstwa skarżącego zostało sprzedane do podmiotu "S.", którego to skarżący jest właścicielem i który to podmiot prowadzi działalność w zakresie obrotu zbożami (klasyfikacja prowadzonej działalności według PKD 46.21.Z). Ustalenie to stanowi powód odmowy przyznania pomocy. Prawodawca wskazał, że niedopuszczalne jest przyznanie pomocy, gdy choćby jeden z współposiadaczy gospodarstwa jest prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, do którego zboże to zostało sprzedane. Z taką sytuacją w ocenie organy mamy do czynienia w sprawie, stąd Kierownik Biura Powiatowego ARiMR prawidłowo na podstawie § 13zzo ust. 2 pkt 1 rozporządzenia odmówił skarżącemu przyznania przedmiotowej pomocy finansowej. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do sądu. Działający w jego imieniu pełnomocnik podniósł zarzuty: I. Naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a oraz art. 11 k.p.a. i art. 15 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji organu I instancji w sytuacji, w której decyzja organu I instancji obarczona była w uzasadnieniu istotnymi brakami, tj. niewskazaniem faktów, które organ I instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, motywów, którymi kierował się wydając decyzję oraz przyczyn, dla których uznał że zastosowanie mają przytoczone przepisy prawa materialnego - co doprowadziło do obiektywnych wątpliwości skarżącego co do toku rozumowania organu I instancji, braku możliwości weryfikacji przyczyn odmowy przyznania pomocy i uzyskania tych wyjaśnień dopiero na etapie zapoznania się skarżącego z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, a także pozbawieniem skarżącego możliwości skutecznego podważenia argumentacji organu I instancji i w efekcie pozbawienia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw w dwóch instancjach; 2. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 10a ust. 1a pkt 2 Ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak uchylenia decyzji organu I instancji oraz nie wyciągnięcie wniosków z pisma inicjującego postępowanie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób niewszechstronny, wyrażające się zupełnym pominięciem i niewypowiedzeniem się co do załączonej do wniosku faktury Nr [...] z dnia [...] maja 2024 r., z której wynika, że B. S. (małżonka skarżącego która ma ze skarżącym wspólny numer producenta rolnego oraz jest współwłaścicielem łącznym i współposiadaczem gospodarstwa rolnego) zbyła pszenicę za kwotę 234.133,20 zł na rzecz podmiotu trzeciego, a zatem pomoc przysługiwała skarżącemu w zakresie tej faktury - co doprowadziło do nieprawidłowego wywnioskowania przez organy obu instancji, że skarżącemu nie przysługuje wnioskowana pomoc także w zakresie faktury nr [...] z dnia 13 maja 2024 r., w związku z którą skarżący powinien był uzyskać pomoc w kwocie 74.325,60 zł. II. Naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. § 13zzo ust. 2 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania pomocy z tego powodu, że producent rolny (małżonka skarżącego) zbył pszenicę podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetwórstwa zbóż lub skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą którzy są współposiadaczami gospodarstwa tego producenta rolnego (skarżącego), podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego (faktura nr [...]) wynika, że pszenica została częściowo zbyta na rzecz podmiotu P.S.A. z siedzibą w B., który nie jest współposiadaczem gospodarstwa rolnego producenta rolnego, a zatem przepis § 13zzo ust. 2 pkt 1 rozporządzenia nie miał zastosowania w tym zakresie; 2. § 13zzo ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 195 i art. 196 § 1 i art. 336 Kodeksu cywilnego poprzez ich niezastosowanie i odmowę przyznania pomocy, pomimo że producent rolny spełniał warunki określone we wskazanym przepisie rozporządzenia, skarżący jest współwłaścicielem łącznym i współposiadaczem gospodarstwa rolnego, producentem rolnym i sprzedającym towar w rozumieniu przepisów rozporządzenia, natomiast decyzja o przyznaniu pomocy jest decyzją o charakterze związanym, a zatem organ miał obowiązek przyznać pomoc po spełnieniu wymienionych warunków rozporządzenia w zakresie faktury nr [...] z dnia [...] maja 2024 r. Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Skarżący ubiega się o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. dokonał sprzedaży pszenicy, żyta, jęczmienia, pszenżyta lub mieszanek zbożowych. Warunki i tryb przyznawania tego rodzaju wsparcia wynikają z § 13zzo rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zgodnie z § 13zzo ust. 1 rozporządzenia, w 2024 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu: 1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472; 3) któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy; 4) który w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. dokonał sprzedaży pszenicy, żyta, jęczmienia, pszenżyta lub mieszanek zbożowych podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą; 5) który w 2023 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Stosownie do treści § 13zzo ust. 2 rozporządzenia, pomocy, o której mowa w ust. 1, nie przyznaje się producentowi rolnemu: 1) który dokonał sprzedaży pszenicy, żyta, jęczmienia, pszenżyta lub mieszanek zbożowych podmiotom: a) prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetwórstwa zbóż lub b) skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą - którzy są współposiadaczami gospodarstwa tego producenta rolnego; 2) będącemu jednocześnie podmiotem skupującym zboża w związku z prowadzoną przez ten podmiot produkcją zwierzęcą w odniesieniu do sprzedaży danego rodzaju zbóż, które zostały zakupione przez ten podmiot. W myśl § 13zzo ust. 3, pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana: 1) na wniosek producenta rolnego złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego na formularzu opracowanym przez Agencję i udostępnionym na jej stronie internetowej; 2) w wysokości ustalonej zgodnie z ust. 8 i 12. Przepis § 13zzo ust. 4 stanowi, że wniosek, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, składa się raz do dnia 5 czerwca 2024 r. W kolejnych jednostkach tego przepisu uregulowano m.in. co powinien zawierać wniosek producenta rolnego (ust. 6 i 7), sposób obliczania wysokości pomocy (ust. 8 i 12). Z akt sprawy wynika, że skarżący stosowny wniosek złożył w terminie. Dołączył do niego faktury dokumentujące sprzedaż zboża. Faktury te zostały podpisane przez małżonkę skarżącego, organ odwoławczy nie zakwestionował jednak ich dopuszczalności uznając, że sprzedaż zboża nastąpiła z gospodarstwa skarżącego. Odmowa przyznania pomocy wiąże się z ustaleniem, że zboże z gospodarstwa skarżącego zostało sprzedane do podmiotu "S.", którego to skarżący jest właścicielem i który to podmiot prowadzi działalność w zakresie obrotu zbożami. Oznacza to zdaniem Dyrektora Oddziału ARiMR ziszczenie się przesłanki wykluczającej płatność przewidzianej w § 13zzo ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Jednym z warunków uzyskania płatności jest sprzedaż w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. pszenicy, żyta, jęczmienia, pszenżyta lub mieszanek zbożowych podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą (§ 13zzo ust. 1 pkt 4 rozporządzenia). Do wniosku skarżący dołączył pięć faktur dokumentujący sprzedaż zboża z jego gospodarstwa. W czterech przypadkach sprzedaż jęczmienia oraz pszenicy nastąpiła do podmiotu "S." w J., w jednym przypadku do P. S.A. w B. Zgodzić się należy z organem, że niedopuszczalne jest przyznanie pomocy, gdy choćby jeden z współposiadaczy gospodarstwa jest prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, do którego to zboże zostało sprzedane. W przypadku faktur wystawionych na podmiot "S." sprzedaż zboża nastąpiła "samem sobie" i wobec treści § 13zzo ust. 2 pkt 1 rozporządzenia podlega wykluczeniu z przyznaniu pomocy finansowej. Sąd nie podziela natomiast poglądu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, że wspomniany przepis wyklucza ww. podmioty z całości pomocy, niezależnie od tego jaka część sprzedaży objęta wnioskiem została dokonana pomiędzy współwłaścicielami gospodarstwa rolnego. Brzmienie zastosowanego przez organ § 13zzo ust. 2 pkt 1 rozporządzenia nie powala na takie konkluzje. Przyjęte w rozporządzeniu rozwiązania pomocowe są reakcją na skutki zakłóceń na rynku rolnym spowodowanych agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. Dopłaty dla polskich producentów zbóż mają na celu oprócz zrekompensowania rolnikom poniesionych strat także intensyfikację obrotu zbożami i opróżnianie magazynów przed żniwami. Celem analizowanych regulacji jest ustabilizowanie polskiego rynku rolnego i wsparcie producentów rolnych dokonujących rzeczywistej sprzedaży zbóż podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą. Wykluczenie, o którym mowa w § 13zzo ust. 2 pkt 1 dotyczy jedynie sprzedaży zboża podmiotom (...), którzy są współposiadaczami gospodarstwa producenta rolnego ubiegającego się o pomoc. W skardze akcentuje się, że organy pominęły fakturę dokumentującą sprzedaż pszenicy na rzecz innego niż współposiadacz gospodarstwa rolnego podmiotu, tj. na rzecz P.S.A. z siedzibą w B. W odpowiedzi na skargę, na poparcie braku możliwości częściowego uwzględnienia wniosku skarżącego organ odwołuje się do literalnego brzmienia § 13zzo ust. 2 rozporządzenia, które jego zdaniem jasno wskazuje, iż celem ustawodawcy było, aby pozbawione możliwości uzyskania pomocy były podmioty, które są jednocześnie sprzedawcą zboża, jak i podmiotem skupującym to zboże w związku z prowadzoną produkcją zwierzęcą. Przypomnieć jednak trzeba, że podstawą odmowy przyznania pomocy finansowej był § 13zzo ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, nie zaś ustalenie, że wnioskujący producent rolny jest jednocześnie podmiotem skupującym zboża w związku z prowadzoną przez ten podmiot produkcją zwierzęcą w odniesieniu do sprzedaży danego rodzaju zbóż, które zostały zakupione przez ten podmiot (co aktywowałoby przesłankę wykluczającą z § 13zzo ust. 2 pkt 2 rozporządzenia). Brak jest racjonalnych przesłanek aby pozbawić producenta rolnego całej pomocy z tego powodu, że część dołączonych faktur dokumentuje sprzedaż zboża podmiotowi będącemu współposiadaczem gospodarstwa tego producenta rolnego. Organy powinny zatem ocenić, czy w zakresie faktury nr [...] z dnia 13 maja 2024 r. skarżącemu przysługuje wnioskowana pomoc, po uprzednim ustaleniu, czy spółka P. na rzecz której skarżący sprzedał pszenicę nie jest współposiadaczem gospodarstwa rolnego producenta rolnego, o którym mowa w §13zzo ust. 2 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia, a w braku innych przeszkód wniosek o przyznanie pomocy w zakresie tej faktury powinien zostać rozpatrzony pozytywnie. Zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199), jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. Przepis art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR stanowi z kolei, że w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 10a ust. 1b ustawy o ARiMR). Wskazane regulacje nakładają na organy administracyjne wyłącznie obowiązek rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, wprowadzając tym samym odstępstwo od określonej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. zasady podejmowania z urzędu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Postępowanie toczy się zatem wedle odmiennych reguł niż klasyczne postępowanie administracyjne z k.p.a. Przede wszystkim widoczne jest to na tle ciężaru dowodzenia, który w niniejszym przypadku spoczywał na skarżącym. Na uwadze mieć jednak należy, że art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR, nie wyłącza stosowania art. 8 k.p.a. (zasada zaufania), art. 11 (zasada przekonywania). Prawidłowe rozpoznanie sprawy wymagało zatem wyczerpującego rozpatrzenia złożonego przez stronę wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów. Organ pominął tymczasem fakturę dokumentującą sprzedaż zboża na rzecz podmiotu, który zdaniem skarżącego jest podmiotem innym niż współposiadacz gospodarstwa producenta rolnego. Z tych przyczyn sąd uznał za zasadne wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. Rozpatrując ponownie sprawę organ przeanalizuje istnienie przesłanek udzielenia wnioskowanej pomocy finansowej w zakresie faktury z dnia 13 maja 2024 r. nr [...], z uwzględnieniem wyrażonej w niniejszym wyroku oceny prawnej. Wydając ponownie decyzję, organ sporządzi uzasadnienie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., m.in. w zakresie pełnego odniesienia się do argumentacji strony skarżącej. Orzeczono zatem jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935). O kosztach postanowiono po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ww. ustawy procesowej oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).