I SA/Bk 420/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Piotr Pietrasz, sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 listopada 2009 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji o uchyleniu decyzji zmieniającej oraz o odmowie zmiany decyzji ostatecznej w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 rok oddala skargę. Wydaną [...] grudnia 2004 decyzją nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) w S. przyznał Panu R. K. w pełnej wysokości, zgodnie z wnioskiem strony, płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2004 do gruntów rolnych położonych w woj. [...], powiat [...], gmina [...], obręb [...]. W lutym 2006 roku Pan R. K. złożył do Biura Powiatowego w S. ARiMR wniosek o uchylenie powyższej decyzji ze względu na rezygnację z płatności ONW na powierzchnię 0,88 ha. W związku z powyższym Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w S. wydał w trybie art. 155 KPA decyzję z [...] kwietnia 2006 r. nr [...], zmieniającą w tej części decyzję ostateczną z [...] grudnia 2004 r. nr [...]. Następnie w trakcie postępowania dotyczącego przyznania płatności na rok 2007 organ stwierdził, że producent rolny zawyżył powierzchnię użytkowanych rolniczo działek, oraz że to zawyżenie nastąpiło już od pierwszego wniosku złożonego w roku 2004. Wobec powyższego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał [...] listopada 2008 r. postanowienie nr [...] o wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2006 r. nr [...] (decyzja zmieniająca) oraz postanowienie nr [...] o wznowieniu posterowania administracyjnego zakończonego decyzją z [...] grudnia 2004 r. nr [...] (decyzja pierwotna), z powodu stwierdzenia istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących lecz nieznanych organowi w dniu wydania decyzji. Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego w sprawie zakończonej decyzją zmieniającą z [...] kwietnia 2006 r. nr [...], organ wydał [...] maja 2009 r. decyzję nr [...], w której uchylił decyzję zmieniającą i odmówił zmiany decyzji pierwotnej. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z [...] lipca 2009 r., nr [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji stwierdził, że zgodnie z § 2 ust 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 73 poz. 657 ze zm.), płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 hektar, a także prowadzi ogólną dobrą praktykę rolniczą zgodną z potrzebą ochrony środowiska i utrzymania krajobrazu wiejskiego. Organ podkreślił, że idea płatności obszarowych w tym również ONW, wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach płatności ONW nie wystarczy, zatem być posiadaczem (samoistnym) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. Na tle powyższego organ stwierdził, że - jak wykazało przeprowadzone w tej sprawie postępowanie dowodowe - Pan R. K. nie użytkował zadeklarowanych przez siebie działek rolnych. W tym zakresie organ powołał się na zeznania F. J., który stwierdził, że od 2004 r. do sierpnia 2006 r. to on użytkował działkę ewidencyjną nr [...] (kosił trawę i wypasał bydło) na podstawie ustnej umowy dzierżawy z R. K. – on był wyłącznym użytkownikiem przedmiotowej działki. Z kolei świadkowie: J. M. T., D. T., M. G., Z. Ć. i M. B. zeznali, iż posiadaczem działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] w roku 2004 był J. M. T., zaś od maja 2005 r. działki te użytkuje D. T. Z kolei świadek Z. Ć. zeznał, iż od 2000 r. do dnia dzisiejszego samodzielnie użytkuje działki ewidencyjne nr [...] i [...] oraz wschodnią część działki ewidencyjnej nr [...] poprzez wypas bydła na podstawie ustnej umowy dzierżawy. Organ zaznaczył również, że w trakcie rozpraw administracyjnych, na których przesłuchano w/w świadków R. K. nie kwestionował i nie wnosił uwag do zeznań świadków oraz przyznał, w latach 2004 – 2006 grunty rolne stanowiące jego gospodarstwo rolne faktycznie użytkowali w/w świadkowie. W świetle powyższego organ stwierdził, że R. K. nie spełnił podstawowego warunku przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004., co skutkowało koniecznością uchylenia decyzji zmieniającej i odmową zmiany decyzji ostatecznej. Na powyższą decyzję Pan R. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Podniósł w niej, że zaskarżona decyzja opiera się tylko na zeznaniach świadków zapisanych w protokołach z rozpraw administracyjnych z [...] stycznia 2009 r. i z [...] kwietnia 2009 r. Zeznania w protokołach zawierają podyktowane przez urzędnika obce pojęcia prawne, co w efekcie końcowym doprowadziło do zniekształcenia obrazu rzeczywistości. Dlatego też świadkowie [...] maja 2009 złożyli dodatkowe oświadczenia, kompletujące i wyjaśniające rzeczywistość, których nie wzięto pod uwagę. W ocenie Skarżącego już na samym początku nastąpiło nieporozumienie, gdyż zgodnie z treścią wezwania rozprawa administracyjna z [...] stycznia 2009 r. miała być tylko "w sprawie ustalenia powierzchni kwalifikujących się do przyznania płatności....". Podobnie rozprawa administracyjna z [...] kwietnia 2009, która miała odbyć się "w sprawie ustalenia posiadania i użytkowania...". Skarżący argumentował także, że po zakupie gospodarstwa w 1992 roku rozpoczął w nim prace mające na celu doprowadzenie go do stanu używalności rolniczej. W latach 1995-1999 oddał je w dzierżawę na podstawie umowy i na piśmie panu S. G. ojcu M. G. Z powodu nieopłacalności dzierżawca zrezygnował z przedłużenia umowy dzierżawy. Pomimo podjętych starań nikt nie chciał zawrzeć z Skarżącym umowy dzierżawy. Dlatego też sam zajął się produkcją rolną przestawiając gospodarstwo z nieopłacalnej dotąd produkcji zbóż na produkcję traw. Następnie zaczął zmieniać profil gospodarstwa na produkcję ekologiczną. Negowanie całej jego działalności rolniczej przez dowolną interpretację protokołów z rozpraw administracyjnych bez uwzględnienia całokształtu sytuacji jest pomyłką i nieporozumieniem. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału ARiMR w Ł. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało oddalić, bowiem nie doszło w tej sprawie do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania administracyjnego, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji. Jest to kolejna sprawa ze skargi Pana R. K., w której istota sporu sprowadza się do tego, czy Skarżący spełniał warunki do ubiegania się w roku 2004 o dopłaty do będących jego własnością gruntów gospodarstwa rolnego. Powyższe wiąże się ze stwierdzeniem, czy to Skarżący prowadził na tych gruntach działalność rolniczą, czy też – jak ustaliły to organy- działalność tę prowadziły inne osoby. Ta okoliczność była już przedmiotem oceny tut. Sądu w sprawie zakończonej wyrokiem z 4 listopada 2009 r., sygn. I SA/Bk 408/09, a dotyczącej uchylenia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. własnej decyzji z [...] grudnia 2004 r. (decyzja pierwotna) i odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 rok. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości tę ocenę podziela. Otóż zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły, że Skarżący nie był faktycznym użytkownikiem spornych gruntów, bowiem były one użytkowane przez J. T., Z. Ć. i F. J. Wniosek ten znajduje oparcie w zebrany w sprawie materiale dowodowym, a w szczególności z zeznań przesłuchanych w tej sprawie świadków. Nieprzekonujące są w tym zakresie argumenty Skarżącego, iż zarówno Skarżący, jak i świadkowie zostali wprowadzeni w błąd przez osobę prowadzącą przesłuchania, m.in. przez podyktowanie nieznanych im pojęć prawnych. Zarzut ten nie znajduje żadnego oparcia w protokołach przesłuchań świadków. Wszyscy świadkowie potwierdzili podpisem złożone zeznania. Ponadto, co najistotniejsze brał w nich udział sam Skarżący, który również nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń co do sposobu przeprowadzenia przesłuchania, czy też treści sporządzonego protokołu. Co więcej, w tej sprawie sam Skarżący potwierdził w złożonym wyjaśnieniu, że nie użytkował deklarowanych działek i oddał je w "dzierżawę ustną". Brak jest więc jakichkolwiek podstaw, aby teraz podważać wiarygodność uzyskanych przez organ zeznań. Trudno uwzględnić też tłumaczenia Skarżącego, że ani świadkowie ani Skarżący nie rozumieli, co oznacza pojęcie dzierżawy, która jest umową powszechnie stosowaną. Trzeba zauważyć, że świadkowie wskazywali, że to oni użytkowali grunty i robili to na własne potrzeby. Już tylko to zaprzecza twierdzeniom Skarżącego, że działki faktycznie były w jego posiadaniu. Bez znaczenia jest natomiast to, czy uczestnicy przesłuchań mogli sobie zdawać sprawę, że skutkiem ich zeznań będzie pozbawianie Skarżącego prawa do płatności do gruntów rolnych. Organ miał też podstawy by nie dać wiary przedłożonym przez Skarżącego późniejszym oświadczeniom świadków, w którym zaprzeczają oni wcześniejszym zeznaniom. Podkreślić w tym miejscu należy, iż pisemne oświadczenie osoby fizycznej, co do postrzeżonych przez nią faktów jest jedynie dokumentem prywatnym i nie może być utożsamiane z dowodem z zeznania świadka, ponieważ inna jest jego wartość dowodowa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z a 8 kwietnia 2003 r. I SA 2282/01, LEX nr 159221). Dysponując przy tym jednoznacznymi zeznaniami, złożonymi na rozprawie administracyjnej, organ odwoławczy prawidłowo nie uwzględnił późniejszej zmiany tych zeznań. Nie może skutkować uchyleniem decyzji wskazywany w skardze fakt, że w wezwaniu na rozprawę administracyjną jako jej przedmiot wskazano ustalenie powierzchni do przyznania płatności. Trzeba podkreślić, że skarżący brał udział w rozprawie, na której wyszły na jaw nowe okoliczności (także dla organu), nie może zatem twierdzić że został zaskoczony przez organ. Stronę pouczono też o jej prawach. Właściwie ustalony w tej sprawie stan faktyczny organy prawidłowo odniosły do obowiązujących przepisów prawa materialnego. Działania dotyczące wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej ONW) reguluje ustawa z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.). Na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 tej ustawy zostało wydane Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.). W myśl § 2 tego rozporządzenia płatność z tytułu ONW przydzielana jest producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999E z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 160, z 26.06.1999 r. ze zm.) oraz gdy łączna powierzchnia działek położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których prowadzona jest działalność rolnicza wynosi co najmniej jeden hektar. Wyliczenie wysokości płatności ONW - zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia o ONW - następuje w oparciu o powierzchnię zadeklarowanych i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania działek rolnych, użytkowanych rolniczo jako grunty orne, sady, łąki i pastwiska trwałe. Płatność ONW jest udzielana na wniosek producenta rolnego o przyznanie płatności ONW (§ 6 ust. 2 rozporządzenia o ONW). Z powyższych regulacji prawnych wprost i jednoznacznie wynika, iż przedmiotowa pomoc jest udzielana na wniosek producenta rolnego. Zgodnie z art. 5 ust. 1a ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej pojęcie "producent rolny" zostało zdefiniowane w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub grupy producentów rolnych. W myśl art. 3 pkt 3 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), "producentem rolnym" jest m.in. osoba fizyczna, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Płatność ONW - co z powyższych unormowań prawnych w sposób oczywisty wynika - jest udzielana producentowi rolnemu do położonych na obszarach ONW działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki trwałe oraz pastwiska trwałe, czyli na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności z tytułu ONW jest pomoc producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne, stosując zasady zwykłej dobrej praktyki rolniczej, zgodnie z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności przez zrównoważoną gospodarkę rolną. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Innymi słowy płatność przysługuje za rolnicze użytkowanie działek rolnych, w tym przypadku położonych na obszarach znajdujących się w mniej korzystnej sytuacji ze względu na położenie geograficzne bądź występujące utrudnienia klimatyczne. Stanowi wkład finansowy do faktycznie prowadzonej działalności rolniczej. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których - w danym roku objętym przyznawaną płatnością - nie posiadał, nie prowadził na nich upraw, a więc nie utrzymywał ich zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999/WE (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 456/07, LEX nr 469729; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 lipca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 690/07, LEX nr 382722). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.