I SA/Bk 448/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi P. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], w którym odmówiono wierzycielowi P. D. umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 12.330,40 zł, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym wobec majątku A. B. i D. B. w sprawie [...]. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 64e ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) – dalej w skrócie: "u.p.e.a.". Wskazał, że umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego ma charakter fakultatywny, a ulga ta udzielana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, analiza zebranego materiału nie daje wystarczających podstaw dla uznania, że za umorzeniem kosztów przemawia ważny interes publiczny. Organ nie zgodził się, że przedmiotowa sprawa ma charakter wyjątkowy z uwagi na okoliczności, w jakich doszło do powstania kosztów i obciążenia nimi wierzyciela. Fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. został wyznaczony przez sąd do prowadzenia łącznej egzekucji nie przesądza, że sprawa ma charakter wyjątkowy. Powyższą kwestię regulują bowiem przepisy prawa tj. art. 773 k.p.c. i 62 u.p.e.a., a sytuacja w której organ egzekucyjny zostaje wyznaczony przez sąd do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji nie należy do wyjątków. Wierzyciel nie może również uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego nieuiszczonych przez zobowiązanego, z tego powodu, że postępowanie prowadzone przez organ egzekucyjny było nieefektywne. Nie jest to także powód, dla którego obciążające go koszty egzekucyjne winny być umorzone. W interesie publicznym leży równe traktowanie stron postępowania, a co za tym idzie egzekwowanie kosztów egzekucyjnych powstałych zgodnie z obowiązującym prawem. Koszty egzekucyjne są dochodem budżetu Państwa i ich umorzenie może nastąpić jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Za sytuację taką nie można uznać chwilowo gorszej sytuacji finansowej wierzyciela. W ocenie organu odwoławczego nie sposób też uznać, że obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest gospodarczo nieuzasadnione. W interesie gospodarczo uzasadnionym jest, aby wierzyciel, z którego inicjatywy doszło do powstania kosztów egzekucyjnych, poniósł te wydatki. Wnosząc o prowadzenie egzekucji wierzyciel nie jest w stanie przewidzieć przebiegu, efektywności i sposobu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Powinien jednak liczyć się z możliwością powstania kosztów oraz faktem, że w przypadku nieściągnięcia ich od dłużnika obciążą go jako wierzyciela. Fakt, że konieczność poniesienia kosztów egzekucyjnych wpłynie niekorzystnie na możliwości finansowe jako pracodawcy (zaniechanie wypłat premii czy konieczność redukcji zatrudnienia), nie zwalnia z obowiązku zapłaty powstałych kosztów w niniejszej sprawie. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, z materiału zgromadzonego w aktach sprawy nie wynika ponadto, by Skarżący nie był w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.). Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika natomiast, iż Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu nieruchomości, z której uzyskuje dochód w wysokości około 22.000 zł netto miesięcznie, zaś żona uzyskuje dochody w wysokości 1.808,10 zł netto miesięcznie. Posiada dwie nieruchomości zabudowane, dla których prowadzone są księgi wieczyste, a także udziały w spółce w wysokości 50 % oraz akcje. Strona posiada dom jednorodzinny, koszty utrzymania wynoszą miesięcznie około 2.000,00 zł. Skarżący zaciągnął kredyt w wysokości 1.500.000 zł oraz 450.000 CHF. Łączna suma spłat wynosi około 18.500,00 zł miesięcznie. Wskazał również, że jego obroty maleją, zmniejsza się przepływ środków finansowych, zwiększa się suma zadłużenia oraz rosną kwoty odsetek od zobowiązań. Organ uznał, że analiza sytuacji finansowej Skarżącego wskazuje, że pomimo posiadania zobowiązań kredytowych uzyskuje on dochody przekraczające sumę zobowiązań. Posiadany przez stronę znaczny majątek pozwala na uregulowanie kosztów egzekucyjnych. Odnosząc się do zastrzeżeń co do wysokości kosztów egzekucyjnych i zasadności obciążenia wierzyciela przedmiotowymi kosztami, Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że zarzuty powyższe nie mogą być uwzględnione w trakcie postępowania w zakresie umorzenia tych kosztów. Organ zauważył ponadto, że ze względu na fakt, że Skarżący jest przedsiębiorcą, Naczelnik Urzędu Skarbowego był zobowiązany rozpatrzyć wniosek w oparciu o przepisy prawa wspólnotowego w zakresie dotyczącym pomocy de minimis. Jako że pomocy de minimis, zgodnie z rozporządzeniem komisji (WE) nr 1998/2006 z 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 traktatu do pomocy de minimis, nie przyznaje się podmiotom gospodarczym znajdującym się w trudnej sytuacji, organ egzekucyjny był zobowiązany do dokonania analizy sytuacji finansowej. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem pełnomocnik Skarżącego wywiódł skargę do Sądu, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) art. 64e § 2 i 3 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie w wyniku błędnego przyjęcia, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w tym przepisie, tj. w ocenie organu nie występuje ważny interes publiczny, sytuacja majątkowa wierzyciela pozwala na obciążenie wierzyciela kosztami i takie obciążenie jest gospodarczo nieuzasadnione, podczas gdy ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że ww. przesłanki występują; 2) naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. zasady praworządności i zasady słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.), zasady pogłębiania zaufania (art. 8 K.p.a.), poprzez brak równego traktowania stron i obciążenie Skarżącego kosztami egzekucyjnymi, mimo że inni wierzyciele takimi kosztami nie zostali obciążeni, ponadto Skarżący nie wnosił o wszczęcie egzekucji przez organ administracji, organ nie doprowadził do zaspokojenia wierzyciela w żadnym stopniu, zaś sam wyegzekwował koszty egzekucyjne w kwocie 1.600,04 zł, które to pokrywają wydatki organu związane z egzekucją. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Badając legalność zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. - postępowanie egzekucyjne w administracji (Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej powoływana jako: "u.p.e.a."). Zgodnie z treścią art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W myśl art. 64e § 2 u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Z wymienionych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym przede wszystkim użycie w art. 64e u.p.e.a. określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. Tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie może jednak oznaczać pełnej dowolności w tym zakresie organu egzekucyjnego. Decydujące znaczenie ma bowiem to czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy stwierdzono istnienie przesłanek umorzenia. Możliwość negatywnego rozstrzygnięcia w takiej sytuacji dla zobowiązanego nakłada na organ egzekucyjny obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia rozstrzygnięcia. Należy tez podkreślić, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt. I SA/Kr 203/13, LEX nr 1325216). Natomiast sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (por. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest zatem ograniczona, co oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to stanowi bowiem wyłączną kompetencję organu administracji. Sąd tym samym musi poprzestać na ocenie, czy wydane postanowienia poprzedzone zostały prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego postanowienia pod kątem jego słuszności czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi. Odnosząc się do spełnienia przez Skarżącego przesłanek uprawniających organ do fakultatywnego podjęcia decyzji odnoszącej się do umorzenia kosztów egzekucyjnych należy zważyć, co następuje. Jedną z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych jest sytuacja, gdy za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010r., sygn. akt II FSK 2111/08, pojęcie interesu publicznego należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, iż tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza taki, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny (por. "Mały słownik języka polskiego" pod red. S. Skorupki, wyd. PWN, Warszawa 1968 r., s. 880). Określenie to zatem wymaga dodatkowo wykazania, iż ustalenie istnienia tej przesłanki musi mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa. W rozpatrywanej sprawie organy administracji wyjaśniły pojęcie ważnego interesu publicznego w kontekście sytuacji Skarżącego i słusznie doszły do wniosku, że nie została spełniona przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art.64e § 2 u.p.e.a. W ocenie Sądu organy prawidłowo też uznały, że sprawa nie ma charakteru wyjątkowego, czy też nadzwyczajnego z uwagi na okoliczności, w jakich doszło do powstania kosztów postępowania egzekucyjnego i obciążenia nimi wierzyciela z powodu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku dłużnika. Zgodnie bowiem z treścią art. 64c § 4 u.p.e.a. co do zasady to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego i nie ma przy tym wpływu kto zainicjował postępowanie administracyjne. Rację ma zatem organ uznając, że nie można uznać za wyjątkową sytuację skarżącego z uwagi na fakt wyznaczenia organu podatkowego przez sąd do prowadzenia łącznej egzekucji. Należy zgodzić się również z kwalifikacją organów, że argumenty podnoszone w skardze są ważne z punktu widzenia indywidualnego, jednakże w interesie publicznym leży równe traktowanie stron postępowania Odnosząc się do zastrzeżeń co do wysokości kosztów egzekucyjnych i zasadności obciążenia wierzyciela przedmiotowymi kosztami, Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie zauważył, że zarzuty powyższe nie mogą być uwzględnione w trakcie postępowania w zakresie umorzenia tych kosztów. Tym bardziej, że podkreślenia wymaga też fakt, że w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 57/14 oddalił skargę Skarżącego uznając, że Skarżący nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego nieuiszczonych przez zobowiązanego, z tego tylko powodu, że postępowanie prowadzone przez organ egzekucyjny było nieefektywne. Organy zasadnie odniosły się również do kwestii niespełnienia przez skarżącego przesłanki, z której wynikałoby, że obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest gospodarczo nieuzasadnione, której spełnienie uprawniałoby organy (a nie obligowało) do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie postępowania. Co prawda Skarżący nie wnosił do organu egzekucyjnego o prowadzenie egzekucji, do czego doszło na skutek zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Jednak rację ma organ wskazując, że Skarżący powinien liczyć się z możliwością powstania kosztów, a także z tym, że w przypadku nie ściągnięcia ich od dłużnika obciążą one właśnie wierzyciela. Potencjalne pogorszenie sytuacji finansowej wierzyciela z uwagi na uiszczenie kosztów egzekucyjnym nie wpływa na obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych. Tym bardziej, że organ prawidłowo uznał, w oparciu o rzetelnie zebrany materiał dowodowy, stanowiący akta sprawy, że analiza sytuacji finansowej Skarżącego wskazuje, że pomimo posiadania zobowiązań kredytowych uzyskuje on dochody przekraczające sumę zobowiązań. Także posiadany przez stronę znaczny majątek pozwala na uregulowanie kosztów egzekucyjnych. Należy podzielić przy tym pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2659/04, LEX nr 176870, w którym Sąd uznał, że: "Jeżeli natomiast skarżący ocenia, że został przez zobowiązanego wprowadzony w błąd, co do istnienia i wymagalności obowiązku, który mógł być zgodnie z prawem przymusowo wykonany w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, oraz że z tego powodu poniósł szkodę w postaci kosztów bezprzedmiotowego postępowania egzekucyjnego, to może dochodzić ochrony swoich usprawiedliwionych interesów w odszkodowawczym postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym". Umorzenie kosztów egzekucyjnych ma charakter zupełnie wyjątkowy i winno ono nastąpić, gdy takie rozstrzygnięcie może przynieść pozytywne rezultaty dla szerszej społeczności a nie jedynie dla zobowiązanego. Decyduje zatem interes ogółu społeczeństwa a nie wyłącznie subiektywny interes dłużnika. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała aby umorzenie kosztów leżało w interesie szerszej społeczności. Sąd nie dopatrzył się też naruszenia przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., tj. zasad ogólnych postępowania, takich jak zasady praworządności, słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania. W ocenie Sądu postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z obowiązującymi normami prawa a rozstrzygnięcie oparto na wyczerpująco i prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, odzwierciedlonym dowodami zebranymi w sprawie. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej wyrażone w decyzji stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego jak i powołaniem stanu prawnego. Co prawda rozstrzygnięcie organów jest niesatysfakcjonujące dla Skarżącego, ale nie powoduje to w żaden sposób uznania, że postępowanie organów przeprowadzone zostało w sposób wadliwy. W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.).