I SA/Bk 484/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2009 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. M. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką M. K. oraz synem A. K. (46 lat). Źródłem miesięcznego utrzymania rodziny pozostają: emerytura rolnicza (dodatek pielęgnacyjny) skarżącego – 218,45 zł; emerytura rolnicza (dodatek pielęgnacyjny) M. K. – 211,89 zł oraz dopłaty ONW – 462,11 zł. Majątek wnioskodawcy stanowi: dom o powierzchni 87 m²; gospodarstwo rolne o powierzchni 17,75 ha; 4,14 ha lasu; garaż – 57,6 m², budynek gospodarczy – 76 m². A. K. posiada nieruchomość rolną o powierzchni 11,51 ha i 4,86 ha lasu. M. K. nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. A. K. jest zadłużony wobec H. [...] S.A. w W. na kwotę 19.000 zł (obecnie przedmiot egzekucji komorniczej). Skarżący otrzymał dopłaty ONW w wysokości 5.545,42 zł do nieruchomości rolnych własnych i syna. Skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym (k. 25 akt). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2012 r. M. K. oświadczył, iż uprawia 5 ha żyta, pozostałe około 14 ha stanowią użytki zielone. Skarżący prowadzi hodowlę 4 krów oraz 20 cielaków i opasów. Wnioskodawca podkreślił, że nie prowadzi sprzedaży mleka, budynki gospodarcze są niefunkcjonalne, stare, pozostają w złym stanie technicznym. M. K. posiada ciągnik rolniczy rok prod. 1979, pług dwuskibowy, brony, kultywator, opryskiwacz. A. K. na obszarze około 15 ha uprawia żyto, 6 ha stanowią użytki zielone. Syn skarżącego posiada dwa ciągniki rolnicze rok prod. 1987 i 1989, pług, prasę, owijarkę, ładowacz do obornika. A. K. nie ma inwentarza żywego, pomaga wnioskodawcy w prowadzeniu gospodarstwa. M. K. i A. K. nie osiągnęli żadnych dochodów z tytułu prowadzonej działalności rolnej w ciągu ostatnich trzech miesięcy – źródło dochodu stanowią dopłaty unijne. Dopłaty te otrzymane w roku 2011 wyniosły łącznie 19.618,79 zł. A. K. pozostaje na utrzymaniu skarżącego. Wnioskodawca wraz z synem nie osiągają dochodów z tytułu posiadania lasu. Miesięczne wydatki M. K. to około 1.250 – 1.300 zł, w tym: energia elektryczna – 96 zł; telefon – 60 zł; gaz – 55 zł; lekarstwa – 30 zł; utrzymanie własne około 1.000 zł. Wydatki kwartalne stanowią: składka KRUS – 345 zł; podatek rolny i leśny skarżącego i jego syna - 402 zł; naprawa maszyn rolniczych – 450 zł; węgiel – 1.300 zł; olej napędowy – 600 zł (k. 37 – 39). Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu M. K. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając błędną ocenę jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Podkreślił, że ma 78 lat, jest osobą schorowaną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, a zatem nie posiada zdolności zarobkowych. W wykonywaniu prac w gospodarstwie rolnym korzysta z pomocy syna A., albowiem nie stać go na wynajęcie pracowników. Zaznaczył, iż syn z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego nie uzyskuje żadnych dochodów ale wręcz stratę, czego dowodem jest zadłużenie w wysokości około 19 000 zł i prowadzone postępowanie egzekucyjne. Skarżący podkreślił, że posiadane przez niego budynki gospodarcze i maszyny rolnicze są stare i wymagają częstych napraw, zaś brak środków finansowych nie pozwala mu na przeprowadzenie modernizacji gospodarstwa. W ocenie Skarżącego uzyskiwane dochody w połączeniu z wydatkami nie pozwalają mu na poniesienie kosztów sądowych, nie był przygotowany na takie koszty, nie poczynił w tym celu oszczędności i z pewnością ich nie zgromadzi w chwili obecnej ani przyszłej. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał, iż wykorzystał wszelkie dostępne oraz wystarczające w danych okolicznościach środki, by zgromadzić wymagane kwoty na pokrycie kosztów postępowania przed sądem, a wręcz przeciwnie uzasadnione jest twierdzenie, iż Skarżący jest w stanie ponieść koszty dwóch postępowań sądowoadministracyjnych, które na obecnym etapie kształtują się łącznie na poziomie 400 zł. Powyższa konstatacja daje się wywieść na podstawie następujących okoliczności. W złożonym oświadczeniu Skarżący wykazał, że źródłem miesięcznego utrzymania trzyosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z emerytur rolniczych (dodatków pielęgnacyjnych) w wysokości około 430 zł oraz otrzymywane dopłaty z Unii Europejskiej (łącznie za 2011 r. ponad 19 500 zł). Dodatkowo Skarżący wraz z członkami rodziny pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym dysponuje znacznym majątkiem - domem, nieruchomościami rolnymi (o pow. około 29 ha), lasem (9 ha), inwentarzem żywym (24 sztuki bydła) oraz urządzeniami i maszynami rolniczymi niezbędnymi do prowadzenia działalności rolniczej. Z powyższego wynika, że Skarżący, wraz z członkami rodziny dysponuje znacznym majątkiem, stanowiącym źródło dochodów w wysokości około 2000 zł miesięcznie (łącznie kwoty otrzymywanych świadczeń i dopłat). Niezrozumiałym są zatem twierdzenia Skarżącego, iż prowadzone gospodarstwo rolne, zarówno jego jak i syna, nie przynosi znacznych dochodów. Owszem, Skarżący z uwagi na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie pracować w gospodarstwie rolnym oraz miał orzeczoną do 25 maja 2011 r. niezdolność do samodzielnej egzystencji, jednakże powyższe nie oznacza, że będące jego własnością gospodarstwo rolne nie przynosi stałych, dość wysokich dochodów. Tym samym, w ocenie Sądu, nie można zgodzić się ze Skarżącym, iż jego sytuacja nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w szczególności, iż łącznie w obu sprawach wynoszą one jedynie 400 zł. Odnosząc się do kwestii związanej z utrzymaniem syna A. oraz toczącego się postępowania egzekucyjnego, wskazać należy, iż konieczność ponoszenia wydatków dotyczących zobowiązań cywilnoprawnych, nie mogą uzasadniać zwolnienia od kosztów sądowych. Założenie, że konieczność zapłaty takich zobowiązań powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą zaś być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny "fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy" - postanowienie z dnia 9 lutego 2005 roku, sygn. akt OZ 1363/04. W tym stanie rzeczy Sąd nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.