I SA/Bk 497/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 28 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za luty 2012 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. Wnosząc w tej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym M. S. wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem (23 lata), który jest studentem i uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 600 zł brutto. Źródłem miesięcznego utrzymania rodziny jest ponadto renta chorobowa wnioskodawczyni w wysokości 428,71 zł. Według złożonego we wniosku oświadczenia Skarżąca nie posiada majątku, w tym zgromadzonych oszczędności. Jej choroba wymaga comiesięcznych wydatków na leki. W piśmie z dnia 21 października 2014 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego, Skarżąca oświadczyła, że wraz z synem zamieszkuje w domu matki, a jej miesięczne wydatki związane z utrzymaniem dwuosobowej rodziny przedstawiają się następująco: 120 zł - leki oraz 200 zł na utrzymanie domu latem. Koszty te zimą wzrastają. Rachunki za bieżące utrzymanie są dzielone na wszystkich domowników, przy czym Skarżąca ponosi ¼ kwot wskazanych w fakturach. Do tego dochodzą koszty utrzymania i doraźnych remontów. Wnioskodawczyni wskazała także, że dochód syna w 2013 r. wyniósł 9.468 zł, z czego opłacane były składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Do akt sprawy Skarżąca dołączyła: faktury za energię elektryczną, wodę i ścieki, telefon, gaz; informację dotyczącą wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi; zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodzie syna za 2013 r.; wyciąg z rachunku bankowego syna; decyzję ZUS z dnia 18 kwietnia 2014 r. o ustaleniu prawa do renty na dalszy okres. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżąca podniosła, że konto bankowe syna jest kontem finansowym, co oznacza, że wykonywane są na nim operacje związane w większości z wydatkami oraz kosztami ponoszonymi z tytułu działalności gospodarczej (zakup składników do produkcji, podatki i inne koszty). Jej zdaniem, pomimo ciążącego na dzieciach obowiązku wspierania i utrzymywania rodziców, nie można wymagać od osób nie związanych ze sprawą sądową, aby ze środków bieżących służących do miesięcznego utrzymania opłacać znaczne koszty sądowe. Skarżąca zauważyła ponadto, że choć pomoc dzieci w zakresie zapewnienia rodzicom niezbędnych do przeżycia środków materialnych i finansowych jest ich obowiązkiem, to opłacanie kosztów sądowych nie należy do niezbędnych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, złożony przez Skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w sprzeciwie nie daje w ocenie Sądu podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznanie wniosku nie mogło ograniczyć się tylko do oceny stanu majątkowego skarżącej, która oświadczyła, że jej dochód stanowi niska renta i nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomości. Oceniając przesłanki do udzielenia prawa pomocy trzeba uwzględnić nie tylko wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, ale również stan jej majątku, jak też sytuację majątkową osób współtworzących gospodarstwo domowe, w tym dorosłych dzieci uzyskujących dochody. Zgodnie bowiem z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Obowiązki te konkretyzowane są m.in. w art. 128 i 129 Kodeksu, gdzie przewidziano, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do art. 129 § 1 Kodeksu, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W związku z powyższym, skoro syn skarżącej tworzy z nią gospodarstwo domowe, to zasadne było zbadanie dochodów i wydatków tego gospodarstwa również przez pryzmat sytuacji majątkowej A. S. Uznać bowiem trzeba, że jego dochody i obciążenia kształtują status majątkowy Skarżącej. Wprawdzie deklarowany dochód gospodarstwa domowego Skarżącej jest niski i wynosi 1.000 zł netto miesięcznie (renta oraz dochód syna), to jednak jak wynika z jej oświadczenia syn partycypuje w wydatkach związanych z bieżącym utrzymaniem. Skarżąca ponosi ¼ wydatków eksploatacyjnych. Z dołączonego do akt rachunku bankowego A. S. wynika, że na dzień 21 października 2014 r. jego saldo wynosiło 4.766,71 zł. Historia tego rachunku wskazuje, że na przestrzeni 4 miesięcy saldo utrzymywało się na poziomie między 5.775,70 zł a 6.461,65 zł. Nie negując faktu, że wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego Skarżącej oraz wydatki związane z prowadzoną przez jej syna działalnością gospodarczą mają istotny charakter, wskazać trzeba, że koszty postępowania sądowego nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżąca może oczekiwać pomocy w tym zakresie od syna, który partycypując w utrzymaniu prowadzonego wspólnie z matką gospodarstwa domowego, umożliwia Skarżącej zabezpieczenie odpowiednich środków na koszty związane z zainicjowanym postępowaniem sądowym, które na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 135 zł. Jako, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, Sąd nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.