I SA/Bk 501/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 listopada 2014 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] "D" w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. p o s t a n a w i a: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać Stowarzyszeniu [...] "D" w B. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 3. oddalić wniosek o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Stowarzyszenie [...] "D" z siedzibą w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, że Stowarzyszenie jest organizacją społeczną "non profit" i nie prowadzi działalności gospodarczej. Jego działalność oparta jest na pracy społecznej członków. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na rachunku bankowym Stowarzyszenia dostępne były środki - 152.732,09 zł. Rachunek bankowy Stowarzyszenia został jednak w dniu 5 września 2014 r. zajęty przez organ egzekucyjny – Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. na kwotę 138.556,52 zł plus odsetki. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, który mógłby zostać spieniężony, lokat bankowych, udziałów w spółkach kapitałowych, akcji, obligacji i innych papierów wartościowych. Nie posiada też nieruchomości, a jego siedziba znajduje się w pomieszczeniu wynajmowanym łącznie z wyposażeniem. Postanowieniem z dnia 15 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. Po rozpoznaniu sprzeciwu od tego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, postanowieniem z dnia 5 listopada 2014 r. oddalił wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy. Sąd uznał, że według stanu na początek października 2014 r. Stowarzyszenie posiada na koncie bankowym środki w kwocie 152.732,09 zł. Stwierdził też, że z kopii zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącej bankiem wynika, że dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego wynikającej z posiadania tego rachunku do kwoty 138.556,52 zł i zobowiązano bank do bezzwłocznego przekazania organowi egzekucyjnemu ww. kwoty wraz z odsetkami. Oznacza to, że do dyspozycji Stowarzyszenia pozostaje kwota 14.175,57 zł, która może zostać przeznaczona na sfinansowanie kosztów postępowań sądowych. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik Stowarzyszenia zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i nie uwzględnienie oczywistego faktu wynikającego ze zgromadzonego materiału dowodowego z dokumentów urzędowych, że: Stowarzyszenie nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, nie posiada majątku, który mogłoby spieniężyć, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie mogło przewidzieć potrzeby wcześniejszego gromadzenia środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych przy nagłym zajęciu konta bankowego w postępowaniu egzekucyjnym na kwotę 152.683,39 zł oraz błędnego odczytania przez Sąd stanu środków pieniężnych, bowiem zapis stanu konta (minus) 152.683,39 PLN odczytał jako stan konta zawierający środki pieniężne w wysokości 152.683,39 zł, a nie debet w tej wysokości w wyniku zajęcia konta bankowego przez organ egzekucyjny. Do zażalenia dołączono wyciąg z konta bankowego, pismo z banku dotyczące listy blokad na rachunku, elektroniczne zestawienie operacji za okres od 1.09.2014 r. do 30.09.2014 r. i od 1.10.2014 r. do 31.10.2014 r. Mając powyższe na uwadze pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu w całości i wydanie orzeczenia zgodnie z wnioskiem strony w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest oczywiście uzasadnione, co w konsekwencji uzasadniało w tej sprawie skorzystanie przez tut. Sąd z instytucji tzw. autokontroli zaskarżonego postanowienia bez przesyłania akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W takim przypadku wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie może je uchylić i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo (zob. art. 195 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej ustawy procesowej). Prawo pomocy, jako jeden z elementów umożliwiający realizację konstytucyjnego prawa do sądu, zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W rozpatrywanym przypadku strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, co wynika ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zażalenia na postanowienie z dnia 5 listopada 2014 r. i dołączonych dokumentów. Jak się okazuje, w zaskarżonym postanowieniu Sąd błędnie odczytał stan dostępnych środków na koncie bankowym Stowarzyszenia, pomijając, że przy wielkości 152.732,09 PLN znajduje się znak "minus". Oznacza to w oczywisty sposób, że strona nie dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości przyjętej w zaskarżonym postanowieniu. Potwierdza to również przedłożona do zażalenia lista blokad na rachunku z dnia 19 listopada 2014 r., z której wynika, że faktycznie zajęcie środków pieniężnych w egzekucji administracyjnej wynosi 152.733,53 zł. Ponadto, dołączone zestawienia operacji na rachunku bankowym Stowarzyszenia wskazują, że we wrześniu 2014 r. jego saldo końcowe wyniosło 4,94 zł (wystąpiły same obciążenia) a w październiku 2014 r. saldo końcowe wyniosło 53,64 zł, przy jednym uznaniu na kwotę 52,20 zł. Mając powyższe na uwadze oraz to, że aktualnie Stowarzyszenie jest obowiązane do uiszczenia wpisów sądowych od skarg złożonych również w dwóch innych sprawach (łączna kwota, do uiszczenia której Stowarzyszenie zostało wezwane w sprawach I SA/Bk 501/14, I SA/Bk 502/14 i I SA/Bk 503/14 to 2.897 zł), Sąd uznał za wykazane, że Stowarzyszenie nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy i w związku z przedstawioną argumentacją Sąd – na podstawie art. 195 § 2 i art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w punkcie pierwszym i drugim sentencji o uchyleniu zaskarżonego postanowienia z dnia 5 listopada 2014 r. i przyznaniu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W punkcie trzecim sentencji postanowienia Sąd oddalił wniosek o zasądzenie od organu na rzecz strony kosztów postępowania zażaleniowego, bowiem nie istnieje prawna podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w orzeczeniu wydanym na podstawie art. 195 § 2 ww. ustawy procesowej. Zgodnie z art. 209 tej ustawy wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 tej ustawy (tak również NSA w postanowieniu z 1 grudnia 2010 r. sygn. akt I FSK 1443/10, czy też w postanowieniu z 15 lutego 2007 r. sygn. akt II FZ 12/07).