I SA/Bk 510/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w sprawie egzekucji zobowiązań w podatku od towarów i usług oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadził do majątku A. S. (dalej powoływany także jako Skarżący) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na zaległości z tytułu podatku od towarów i usług: nr [...] z [...] grudnia 2009 r. - wystawionego na zaległość w VAT za lipiec 2004 r., nr [...] z [...] lutego 2010 r. - wystawionego na zaległość w VAT za styczeń 2003 r., nr SM6/67/10 z 23 lutego 2010 r. - wystawionego na zaległość w VAT za grudzień 2003 r., nr [...] z [...] sierpnia 2010 r. - wystawionego na zaległość w VAT za czerwiec 2004 r. oraz nr [...] z [...] grudnia 2010 r. - wystawionego na zaległość w VAT za sierpień 2006 r. Pismem z [...] grudnia 2015 r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K., działając jako wierzyciel, wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, w celu wszczęcia egzekucji z nieruchomości stanowiącej współwłasność ustawową majątkową małżeńską Skarżącego i jego żony – E. S. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z [...] grudnia 2015 r. nr [...], na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2014, poz. 1619 ze zm., dalej powoływany jako u.p.e.a.), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącego. W uzasadnieniu wskazał, że w wyniku egzekucji prowadzonej ze świadczenia emerytalnego organ egzekucyjny uzyskuje miesięcznie kwotę 574,32 zł, natomiast zaległości, które posiada Skarżący w Urzędzie Skarbowym w K., na dzień wydania postanowienia wynoszą ogółem 615.463,10 zł. Oznacza to, że egzekucja z majątku osobistego Skarżącego (comiesięczne potrącenia ze świadczenia emerytalnego), nie wystarczy na zaspokojenie egzekwowanej zaległości. W celu wyegzekwowania zaległości podatkowych, wierzyciel chce podjąć egzekucję z nieruchomości stanowiących współwłasność łączną Skarżącego i żony. W tym celu niezbędne jest wystawienie tytułów wykonawczych wobec Skarżącego i jego żony, z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku wspólnego. Nie zgadzając się w wydanym postanowieniem, pełnomocnik Skarżącego w złożonym zażaleniu zarzucił naruszenie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, iż zastosowane środki egzekucyjne w postaci comiesięcznych potrąceń ze świadczenia emerytalnego nie są wystarczające na zaspokojenie egzekwowanych zaległości, a wierzyciel chce podjąć egzekucję z nieruchomości. Zdaniem Skarżącego prowadzone dotychczas postępowanie egzekucyjne było efektywne, ponieważ prowadzona była egzekucja ze świadczenia emerytalnego, a ponadto, w miarę możliwości finansowych, Skarżący zaczął dokonywać wpłat, celem zmniejszenia zadłużenia. Pełnomocnik podkreślił, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Egzekucja z nieruchomości uznawana jest za środek najbardziej uciążliwy dla zobowiązanego, dlatego też należy go stosować w ostateczności. Zaznaczył, iż w niniejszej sprawie egzekucja z nieruchomości w postaci licytacji domu jednorodzinnego, pozbawi zobowiązanego gospodarstwa domowego, w którym zamieszkuje również jego małżonka, dzieci i wnuki. Dyrektor Izby Skarbowej w B., postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podkreślił, że wystąpienie okoliczności o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a. rodzi obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, natomiast zaistnienie przesłanki wymienionej w § 2 uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stosownie do art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w przypadku wystąpienia przez organ, który wystawił tytuł wykonawczy o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tego tytułu wykonawczego, obowiązkiem organu egzekucyjnego jest jego umorzenie. Zgodnie z art. 59 § 3 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei przepis § 4 powołanego artykułu stanowi, że postanowienie to wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest stosowanie przepisów prawa, a przepis art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. jest jednoznaczny, nie daje organowi egzekucyjnemu wyboru w jego zastosowaniu. Zobowiązuje on organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdy wystąpi o to organ administracji publicznej, który wystawił tytuł wykonawczy. Skoro więc Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. jako wierzyciel wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych przez niego tytułów wykonawczych, to obowiązkiem organu egzekucyjnego było umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dysponentem postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika jest wierzyciel i do niego należy inicjatywa wszczęcia, prowadzenia i zakończenia postępowania egzekucyjnego. W sytuacji gdy wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego to organ egzekucyjny jest zobowiązany je umorzyć. Organ wskazał, że z wykazu majątku, który sporządził Skarżący [...] sierpnia 2011 r., sygn. akt [...] wynika, że oprócz świadczenia emerytalnego i nieruchomości, Skarżący nie posiada innego majątku, do którego można byłoby skutecznie skierować egzekucję administracyjną. W zażaleniu na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego Skarżący również nie wskazał innych składników majątku. Organ egzekucyjny może zatem prowadzić egzekucję jedynie ze świadczenia emerytalnego i z nieruchomości, ponieważ Skarżący nie posiada innego majątku. Z uwagi na wysokość zaległości z tytułu podatków, posiadanych przez Skarżącego w Urzędzie Skarbowym w K., które na dzień wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stanowiły ogółem kwotę 615.483,10 zł, egzekucja ze świadczenia emerytalnego, z którego comiesięczne potrącenia wynoszą 574,32 zł, nie zapewni realizacji celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Kwota comiesięcznych potrąceń jest niewspółmierna do wysokości zaległości. Dokonane przez Skarżącego wpłaty na poczet egzekwowanych zaległości jedynie nieznacznie je zmniejszyły. Stąd też wierzyciel uznał, iż zasadne będzie skierowanie egzekucji do nieruchomości, która jest drugim możliwym do zastosowania wobec Skarżącego środkiem egzekucyjnym. Działanie takie jest zgodne z obowiązującą w postępowaniu egzekucyjnym zasadą celowości oraz zasadą niezbędności stosowania środków egzekucyjnych. Istotą postępowania egzekucyjnego jak wskazano powyżej jest odzyskanie przez wierzyciela swoich wierzytelności, przy zastosowaniu wszelkich środków dostępnych prawem, w tym również poprzez możliwość przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości. Na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącego wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie: - art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a., poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, iż niniejsze postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych i zastosowane środki egzekucyjne, w postaci comiesięcznego potrącania ze świadczenia emerytalnego środków pieniężnych nie jest wystarczające na zaspokojenie egzekwowanych zaległości, a wierzyciel chce podjąć egzekucję z nieruchomości, - art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia niezbędnych działań celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co doprowadziło do wadliwego uznania, iż na tle sprawy comiesięczna egzekucja ze świadczenia emerytalnego, nie zapewni realizacji celu postępowania egzekucyjnego. Wskazując na powyższe, autor skargi wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie wydane w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zgodnie z ww. art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się na żądanie wierzyciela. Stosownie do art. 59 § 3 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu (§ 4). W świetle przywołanych przepisów wierzyciel może odstąpić od domagania się wyegzekwowania obowiązku i złożyć wniosek o umorzenie postępowania. Sąd podziela stanowisko, że organ egzekucyjny jest wówczas związany żądaniem przez wierzyciela umorzenia egzekucji, nie jest on uprawniony do badania przesłanek rezygnacji wierzyciela z prowadzenia postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II FSK 674/12, LEX nr 1447058; wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2000 r., III SA 2744/99, LEX nr 47236). Możliwości żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego nie jest pozbawiony również wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2007 r., III SA/Wa 1469/07, LEX nr 361255). W sytuacji zatem, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego w K., jako wierzyciel, wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych przez niego tytułów wykonawczych, obowiązkiem organu egzekucyjnego było umorzenie tegoż postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wydanego w tym przedmiocie postanowienia szczegółowo wyjaśniono okoliczności, jakie leżały u podstaw wniosku o umorzenie. W ocenie Sądu, nie zasługują na uwzględnienie podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia zasad określonych w art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a. oraz stawiane w tym kontekście zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. W myśl art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Według § 2 organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Artykuł 7 § 2 u.p.e.a. zawiera dwie zasady: zasadę celowości (stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku) oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Został on skonstruowany przy założeniu, że organowi egzekucyjnemu przysługuje swoboda wyboru środków egzekucyjnych, które zostaną zastosowane wobec zobowiązanego. Wybór środków egzekucyjnych, które mają być zastosowane w konkretnym przypadku, powinien zostać dokonany w taki sposób, aby doprowadzić do wykonania obowiązku bez potrzeby stosowania kolejnych środków egzekucyjnych. Organ egzekucyjny powinien zrezygnować ze stosowania tych środków, które są bardziej uciążliwe dla zobowiązanego, jedynie wtedy, gdy osiągnięcie celu egzekucji jest możliwe przy wykorzystaniu niektórych środków egzekucyjnych (wyrok NSA OZ w Gdańsku z dnia 9 lutego 2000 r., I SA/Gd 213/98, LEX nr 40392). Organ egzekucyjny może zrezygnować ze stosowania środków egzekucyjnych mniej uciążliwych dla zobowiązanego również wtedy, gdy nie przyczynią się one do wyegzekwowania obowiązku (P. Przybysz, Komentarz do art. 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LexisNexis 2011). W kontrolowanej sprawie organ wskazał, że Skarżący oprócz świadczenia emerytalnego i nieruchomości, nie posiada innego majątku, do którego można byłoby skutecznie skierować egzekucję administracyjną. Niewątpliwie biorąc pod uwagę wysokość zaległości podatkowych Skarżącego, które na dzień wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stanowiły łącznie kwotę 615.483,10 zł, egzekucja ze świadczenia emerytalnego, z którego comiesięczne potrącenia wynoszą 574,32 zł, nie zapewni realizacji celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Kwota comiesięcznych potrąceń jest bowiem niewspółmierna do wysokości zaległości. Oceny tej nie mogą zmienić, wskazywane w skardze, dokonane przez Skarżącego wpłaty na poczet egzekwowanych zaległości. W konsekwencji wierzyciel miał pełne podstawy do uznania za zasadne skierowania egzekucji do nieruchomości, do czego niezbędne było złożenie wniosku inicjującego kontrolowane postępowanie. Działanie takie odpowiada zasadzie celowości oraz zasadzie niezbędności stosowania środków egzekucyjnych. Skoro w art. 7 § 2 u.p.e.a. mowa jest o wyborze najmniej uciążliwego środka wyłącznie spośród środków bezpośrednio prowadzących do wykonania egzekwowanego obowiązku to środkiem takim w okolicznościach tej sprawy jest egzekucja z nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji.