I SA/Bk 512/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. A. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że z uwagi na zaciągnięte zobowiązania bankowe (kredyty i pożyczki) oraz koszty miesięcznego utrzymania (w tym wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego) nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Z wniosku wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z ojcem i matką. Źródło miesięcznego dochodu rodziny stanowią: emerytura matki - 702,23 zł netto; renta ojca - 747,74 zł netto oraz otrzymywane przez skarżącą wynagrodzenie tytułu umowy o pracę - 1.633,23 zł netto - po dokonaniu potrąceń komorniczych i z tytułu umowy ramowej - 8.900 zł. Umowa ramowa dotyczy dostawy produktów rolnych - tuczników. Została zawarta 22 stycznia 2009 r. na okres roku (okres wstępny). Z zapisanej w umowie kwoty 9.800 zł wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu hodowli tuczników skarżąca otrzymuje około 8.900 zł miesięcznie (z czego 1.000 zł jest potrącane za zakupione wentylatory do chlewni). Skarżąca prowadzi działalność rolniczą i z ogólnego areału posiadanej nieruchomości rolnej 2,41 ha przeznacza na użytki rolne (zasiew zboża, trawy, ogród, sad). Skarżąca jest właścicielką traktora i kosiarki, posiada też inwentarz żywy (trzy sztuki bydła i koń). W 2009 r. skarżąca otrzymała dopłaty z Unii Europejskiej w wysokości 2.012,24 zł, natomiast w roku bieżącym (na dzień 25 października) nie otrzymała jeszcze wzmiankowanych dopłat na rachunek bankowy. Skarżąca oświadczyła, że spłaca kredyty w kwocie: 90.000 zł - pożyczka hipoteczna (miesięczna rata spłaty 870 zł); 30.000 zł (miesięczna rata spłaty 845 zł); 41.885 zł (miesięczna rata spłaty 1.033,49 zł) oraz dodatkowo 19.000 zł z tytułu leasingu (miesięczna rata spłaty 545 zł), a także uiszcza ratę za samochód - 526 zł miesięcznie. Według oświadczenia strony w skład majątku jej rodziny wchodzi: dom o powierzchni 200 m², nieruchomość rolna o powierzchni 2 ha 8957 m² oraz samochód osobowy marki Fiat [...], rok prod. 2007 (właścicielem jest ojciec). Skarżąca nie posiada oszczędności. Strona przedstawiła miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny: energia elektryczna - 458 zł; telefon 100-110 zł; gaz - 80 zł; zakup żywności - 900 zł; lekarstwa - 100 zł; koszty eksploatacji samochodu 350 - 400 zł. Ponadto skarżąca kwartalnie uiszcza opłatę za wodę w wysokości 1.021 zł. Dodatkowo ojciec spłaca raty kredytu w wysokości 425,31 zł. Do akt sprawy skarżąca dołączyła harmonogramy spłat rat kredytów; umowę pożyczki hipotecznej z 22 marca 2005 r.; dokument umowy ramowej; umowę sprzedaży i przelewu wierzytelności z 14 grudnia 2009 r.; zaświadczenie potwierdzające wysokość wynagrodzenia; decyzje ZUS poświadczające wysokość świadczeń otrzymywanych przez rodziców skarżącej; wyciągi z rachunków bankowych skarżącej; rachunki i faktury dokumentujące ponoszone wydatki. Postanowieniem z 4 listopada 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik skarżącej podniósł, że zaciągnięte przez skarżącą kredyty i pożyczki bankowe oraz koszty utrzymania powodują, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi (2.000 zł) mimo tego, że uzyskuje stały dochód. Jego zdaniem obowiązujące przepisy nie wymagają aby strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy udowodniła, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania. W tym zakresie wymagane jest jedynie uprawdopodobnienie. Skarżąca uprawdopodobniła, że ze względu na zmieniającą się i niestabilną sytuację gospodarczą w kraju, kiedy to oprocentowanie kredytów ulega ciągłej zmianie, osiągany przez nią dochód jest zmienny i nie jest wystarczający na pokrycie kosztów utrzymania rodziny, prowadzenie gospodarstwa rolnego, jak również kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania. Dodatkowo pełnomocnik wskazał, że część wynagrodzenia za pracę skarżącej została zajęta przez organ egzekucyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje. Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Rozpoznając ten wniosek Sąd zauważa więc, iż zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r., I FZ 152/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać przy tym należy, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, LEX nr 393645). Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają w ocenie Sądu podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co prawda strona spłaca kredyty i pożyczki bankowe, których miesięczne raty przedstawiają kwotę około 3.300 zł, niemniej jednak pamiętać należy, że o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogą przesądzać ponoszone przez stronę koszty kredytów, bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa. Ponadto, zaciągnięte przez skarżącą kredyty świadczą już o jej możliwościach płatniczych (zob. postanowienia NSA z 28 czerwca 2005 r., II GZ 56/05, z 8 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzyskanie kredytów bankowych, wiązało się przecież z pozytywną oceną banku możliwości spłaty kredytu przez skarżącą. Ponadto Sąd zauważa, że miesięczny dochód rodziny skarżącej przedstawia kwotę 10.983,20 zł (dochód rodziców z tytułu emerytury i renty, dochód skarżącej z tytułu umowy o pracę, po potrąceniach komorniczych oraz z tytułu umowy ramowej na dostawę produktów rolnych, pod dokonaniu potrąceń za zakupione wentylatory do chlewni). W takim stanie rzeczy, skarżąca jest w stanie przy rozsądnym planowaniu wydatków poczynić oszczędności, pozwalające na pokrycie kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł. Zwłaszcza, że porównanie dochodu rodziny z zadeklarowanymi miesięcznymi wydatkami (ponad 6.000 zł) wskazuje, że po ich uregulowaniu skarżącej pozostaje miesięcznie kwota ponad 4.000 zł, która dwukrotnie przekracza koszty sądowe ustalone na obecnym etapie postępowania sądowego. Podkreślania przy tym wymaga, iż zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie w przypadku, gdy strona będąca osobą fizyczną posiada jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla niej i rodziny. Reasumując Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji materialnej, która obiektywnie uniemożliwia zgromadzenie środków potrzebnych na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono więc jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.