I SA/Bk 52/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. oraz odsetek za zwłokę od niewpłaconych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2006 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem A. K. Dochód miesięczny rodziny stanowi renta chorobowa A. K. w kwocie 544,80 zł oraz zasiłek przedemerytalny W. K. w wysokości 529,39 zł. Wnioskodawczyni nie posiada majątku, w tym: zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Małżonkowie K. są osobami schorowanymi, stan zdrowia nie pozwala im na podjęcie pracy zarobkowej. Osiągany dochód ledwo wystarcza na bieżące opłaty i koszty leczenia. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 marca 2012 r. (k. 25), kiedy to skarżąca złożyła pierwszy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wnioskodawczyni wyszczególniła ponoszone miesięczne wydatki, w tym: zakup żywności – 500 zł, zakup leków 180 - 200 zł, woda – 65,61 zł, energia elektryczna – 220 zł, telefon na kartę – 30 zł. W. K. oświadczyła również, iż zajmuje nieruchomość przy ul. K. w H. na podstawie umowy o dożywocie - działka ta należy do jej córki A. Ż. Wnioskodawczyni zajmuje wraz ze współmałżonkiem jedną kondygnację domu o powierzchni 90 m², powierzchnia w/w działki wynosi 8 – 9 arów. A. Ż. ponosi koszty opłaty czynszowej za tę nieruchomość. Małżonkowie K. nie mają zaciągniętych kredytów, nie posiadają samochodów. Wydatki związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika zostały w całości pokryte ze środków otrzymanych od swoich dzieci tj. A. K. i A. Ż. Środki finansowe w kwocie 938.500 zł uzyskane w marcu 2010 r. z tytułu zbycia na rzecz syna A. K. środków trwałych, zostały w całości przeznaczone na wydatki gotówkowe związane z rozliczeniami zamkniętej firmy i rozliczenia z urzędem skarbowym. Mieszkanie usytuowane przy ul. G. w B. zostało zbyte na rzecz córki A. Ż., nieruchomość rolna wraz z piekarnią została zbyta na rzecz syna A. K. Skarżąca nie posiada kont i rachunków bankowych (k. 28). Postanowieniem z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 52/12, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz podkreślił, że jest to kolejny wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, dlatego też należało ustalić, czy sytuacja majątkowa lub rodzinna skarżącej na tyle uległa zmianie, aby uzasadnione było uwzględnienie wniosku. Zdaniem referendarza, skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, w porównaniu z sytuacją opisaną w pierwotnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, dlatego też niezasadnym było obecnie zwolnienie jej od kosztów. Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej złożył sprzeciw, kwestionując prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że z treści wniosku niewątpliwie wynika, że uzyskiwane dochody rodziny skarżącej są stosunkowo nieduże, odpowiadają ponoszonym wydatkom, a zatem skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Skarżąca nie posiada żadnego majątku, jest osobą schorowaną i w wysokim stopniu zadłużoną. Pełnomocnik skarżącej wskazał również, że obowiązek alimentacyjny, na który powołał się referendarz, a o którym mowa w art. 128 i 129 k.r.o., odnosi się do obowiązku dostarczania środków utrzymania, do których nie wchodzą koszty uiszczania opłat sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tym samym, powyższe narusza prawo skarżącej do sądu. Zaznaczył również, że we wcześniejszych sprawach, w zbliżonych okolicznościach faktycznych, skarżącej było przyznawane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (m.in. w sprawie I SA/Bk 36/12, dlatego też w pełni zasadny jest także obecnie złożony wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Rozpoznając wniosek skarżącej, na wstępie należy przede wszystkim wskazać, że obecne postępowanie, dotyczące przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zainicjowane na etapie skargi kasacyjnej, jest już drugim takim postępowaniem w niniejszej sprawie. Poprzedni wniosek, nie został przez Sąd uwzględniony. Stało się tak z uwagi na fakt, iż skarżąca w okresie prowadzonych postępowań kontrolnych i podatkowych wyzbyła się posiadanego majątku, zarówno prywatnego jak i związanego z działalnością gospodarczą na rzecz swoich dzieci. Dlatego też fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, a w konsekwencji utrata znacznych dochodów, nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sadowego na ogół społeczeństwa. Powyższe okoliczności, a w szczególności charakter powstałych zobowiązań i kosztów sądowych wynikających z prowadzonej działalności, zbycie działalności gospodarczej w czasie toczących się postępowań skarbowych i pod tytułem darmym, na rzecz osób bliskich, od których można dochodzić roszczeń alimentacyjnych, nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stanowisko Sądu zyskało wówczas aprobatę instancji odwoławczej, bowiem postanowieniem z dnia 13 czerwca 2012 r. sygn. akt II FZ 445/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 maja 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Fakt, iż w przedmiotowej sprawie kwestia zdolności skarżącej do ponoszenia kosztów sądowych była już poddana ocenie sądów, ma doniosłe znaczenie dla niniejszego postępowania. Nie wyklucza to oczywiście możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania należy stwierdzić, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni zawartej we wspomnianym postanowieniu z dnia 9 maja 2012 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając ponowny wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim zaś ustalić, jaka była sytuacja strony w dacie wydania poprzednich postanowień, a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Mając na uwadze wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów złożony w dniu 24 października 2012 r. należy zaakcentować, iż skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, a wniosek złożony w sprawie niniejszej w dniu 9 marca 2012 r. jest identyczny z wnioskiem złożonym aktualnie. Jedynie wysokość uzyskiwanego obecnie dochodu nieco się zmieniła, bowiem wcześniej rodzina skarżącej uzyskiwała dochód w wysokości 980,81 zł, a obecnie w wysokości 1.074,19 zł. Dlatego też przyjąć należało, że sytuacja materialna nie uległa zmianie od czasu wydania wyżej wymienionego postanowienia z dnia 9 maja 2012 r., a w konsekwencji brak było podstaw do uwzględnienia obecnego wniosku i przyznania skarżącej prawa pomocy. Podtrzymać zatem należało ocenę wyrażoną w postanowieniu z dnia 9 maja 2012 r., że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Charakter powstałych zobowiązań i kosztów sądowych wynikających z prowadzonej działalności, zbycie mienia prywatnego i związanego z działalnością gospodarczą w czasie toczących się postępowań skarbowych pod tytułem darmym, na rzecz osób bliskich oraz niezmieniona sytuacja materialna od daty złożenia poprzedniego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Końcowo ustosunkowując się do zarzutów pełnomocnika skarżącej przedstawionych w sprzeciwie, wskazać należy iż było one już przedmiotem oceny NSA w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2012 r. Sąd kasacyjny uznał wówczas, że co do zasady z treści przepisów art. 128 i 129 § 1 k.r.o. nie wynika, aby dzieci były zobowiązane do ponoszenia kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez ich rodziców, jednakże zważywszy na okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności darowanie posiadanego majątku dzieciom skutkującym wyzbycie się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych, zasadnym było stwierdzenie, że dzieci winny wspierać wnioskodawczynię w ponoszeniu kosztów sądowych. Także fakt, iż we wcześniejszych orzeczeniach sądy administracyjne przychylały się do wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, nie może sam przez się stanowić podstawy do zwolnienia skarżącej od kosztów w niniejszej sprawie. Każde z orzeczeń było wydawane w innym czasie i okolicznościach, dlatego też Sąd nie mógł być związany zapadłymi wcześniej orzeczeniami. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.