I SA/Bk 539/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 12 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. H. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2014 r. do czasu weryfikacji rozliczenia VAT-7 p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. M. H. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. W uzasadnieniu swego wniosku skarżący podniósł, iż ze względu na kontrole skarbowe i kwotę spornego podatku VAT od jego działalności w ostatnim okresie utracił klientów, co nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Ponadto prowadzone postępowania egzekucyjne w administracji ograniczają jego możliwości finansowe. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości. Poza tym skarżący nie posiada żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Na koncie firmowym wnioskodawca ma zabezpieczone jedynie środki na materiał niezbędny do wykonywania usług. Natomiast zadłużenie skarżącego jest znacznie wyższe niż wpływy. Żona skarżącego z tytułu umowy o pracę uzyskuje kwotę 2.600 zł brutto. Miesięczne koszty utrzymania działalności firmy to: lokal – 300 zł, media – 150 zł, benzyna – 400 zł, rata samochodu – 490 zł, opłaty egzekucyjne – 4000 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny: 2000 zł, na które składają się wydatki na czynsz oraz koszty dostaw mediów – 650 zł, edukacja i utrzymanie dzieci – 450 zł, zakup żywności, odzieży i obuwia, środków czystości i inne okazjonalne zakupy. W rubryce "dochody" skarżący nie podał swoich dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Pismem z dnia 26 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni dodatkowego oświadczenia m.in. wskazania: dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej za okres 4 miesięcy, majątku żony skarżącego oraz ilości posiadanych samochodów, a także przedłożenia dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności, w szczególności w zakresie ponoszonych wydatków, uzyskiwanych dochodów, w tym także posiadanego rachunku bankowego. W zakreślonym terminie skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi, a przesyłka wróciła do akt sprawy, z adnotację "zwrot nie podjęto w terminie" i złożona została do akt w dniu 18 czerwca 2015 r. ze skutkiem doręczenia. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie uznając, że dane przedstawione przez niego uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej. W złożonym w terminie sprzeciwie skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku. Wskazał, że złożone przez niego oświadczenie o stanie majątkowym starał się wypełnić w sposób jak najbardziej rzetelny uwzględniając wszystkie ponoszone koszty i wydatki, na utrzymanie siebie, rodziny i firmy. Zaznaczył, że o fakcie wezwania go do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów dowiedział się z treści postanowienia referendarza, gdyż nie posiadał wiedzy o awizowaniu przesyłki z sądu. Dlatego też przedłożył oświadczenia i dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową, w szczególności zestawienie dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej za 5 miesięcy, dokument potwierdzający rozdzielność majątkową z żoną, oświadczenie o posiadanych samochodach oraz ponoszonych wydatkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w sprzeciwie nie daje w ocenie Sądu podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedłożonych dokumentów dotyczących prowadzonej działalności wynika, że od stycznia do maja 2015 r. skarżący uzyskał przychód w wysokości 202.619,75 zł, przy jednoczesnej stracie – 52.405,63 zł. Wspólne gospodarstwo domowe skarżący tworzy z małżonką, która uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości 2600 zł brutto oraz dwójką małoletnich dzieci. Nie posiada żadnych nieruchomości, zaś samochód C. jest zakupiony na kredyt i służy prowadzeniu działalności gospodarczej. W ocenie Sądu, analizując oświadczenie skarżącego oraz przedłożone dokumenty, brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący uzyskuje dość znaczne przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zaś jego małżonka uzyskuje stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę. Owszem, jak wskazuje Skarżący prowadzona działalność gospodarcza przynosi stratę, jednakże w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej, dla oceny sytuacji majątkowej strony, nie jest istotny dochód wykazany w zeznaniu rocznym ale przychód. W przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, to przychody obrazują jego zdolność finansową. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową, a te w przypadku skarżącej są znaczne. Dodatkowo rodzina skarżącego posiada stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę małżonki skarżącego (2600 zł brutto) i nie ma przy tym znaczenia, że małżonkowie mają zawartą notarialnie umowę o rozdzielności majątkowej. W dalszym ciągu skarżący z małżonką tworzą wspólne gospodarstwo domowe a zatem również jej dochody powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Przychody uzyskiwane przez skarżącego niewątpliwie pozwalają poczynić oszczędności z przeznaczeniem na pokrycie kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Jako, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, Sąd nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy procesowej.