I SA/Bk 547/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2006 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. A. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką K. S., synem A. S. (8 lat) oraz córką S. S. (16 lat). Wnioskodawca osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą "S.". Osiągany dochód jest niejednolity, jego wysokość zmienia się w zależności od miesiąca. W lipcu 2009 r. przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącego poniosło stratę w wysokości 49.858,55 zł (przy przychodzie 99.706,01 zł), w sierpniu firma ta osiągnęła zysk w kwocie 26.497,77 zł. Natomiast we wrześniu 2009 r. prowadzona działalność gospodarcza ponownie przyniosła stratę w wysokości 15.046,50 zł. Wydatki miesięczne rodziny wynoszą łącznie około 2.500 zł w tym opłaty za: czynsz, prąd, wywóz śmieci, wodę, wyżywienie. W skład majątku skarżącego wchodzi: mieszkanie o powierzchni 42 m² (współwłasność małżeńska), działka o powierzchni 653 m² (współwłasność z siostrą A. K.) oraz samochody osobowe marki Skoda [...] rok prod. 2004 i Mercedes [...] rok prod. 2003. Skarżący nie posiada zgromadzonych oszczędności (k. 35-37). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 15 stycznia 2010 r. A. S. wyszczególnił dodatkowe wydatki rodziny w tym: czynsz za mieszkanie - 334,34 zł oraz koszty eksploatacji samochodu około 400 zł, zaznaczając, iż koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą około 1.600 zł. K. S. pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dzieci nie posiadają odrębnego majątku, oszczędności i przedmiotów wartościowych. K. S. nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych. Dochód osiągnięty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wyniósł w 2009 r. 29.211,11 zł. Do akt sprawy A. S. dołączył: rozliczenia księgowe za 2009 r. przedsiębiorstw: "S." oraz stacji paliw "M." (k. 42 - 43).; polisę PZU – ubezpieczenie posiadanego samochodu Skoda [...] (k. 44); wyciągi z rachunków bankowych za okres październik – grudzień 2009 r. (k. 45 – 49). Postanowieniem z dnia 11 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu A. S. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik Skarżącego zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie. Powtórzył okoliczności przedstawione we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 u.p.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W tym miejscu podnieść należy, iż – mając na uwadze wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmujący ustanowienie doradcy podatkowego – zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Tymczasem jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy, w tym rozpoznawanego przez Sąd sprzeciwu, Skarżący jest już reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia 23 kwietnia 2009 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy i nie zostało odwołane (k. 32). W świetle brzmienia art. 246 § 3 p.p.s.a. pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze fakt, że Skarżący ma już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy art. 246 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 roku, sygn. akt I FZ 160/08 i postanowieniu z dnia 24 stycznia 2008 roku, sygn. akt I GZ 228/07). Rozpoznaniu w pełnym zakresie podlegał natomiast wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak już to wskazano na wstępie, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie ma ona środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Podkreślić trzeba raz jeszcze, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia powyższych okoliczności, innymi słowy musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie strona nie wykazała, iż wykorzystała wszelkie dostępne oraz wystarczające w danych okolicznościach środki, by zgromadzić wymagane kwoty na pokrycie kosztów postępowania przed sądem, a wręcz przeciwnie uzasadnione jest twierdzenie, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 2000 zł (k. 2). Powyższej oceny nie zmienia fakt, iż skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia jeszcze trzech innych wpisów sądowych w wysokości w łącznej wysokości 2.790 zł (sprawa sygn. akt I SA/Bk 546/09, I SA/Bk 548/09 oraz I SA/Bk 549/09). Powyższa konstatacja daje się wywieść na podstawie następujących okoliczności. W złożonym oświadczeniu wnioskodawca wykazał, jedynym źródłem miesięcznego utrzymania czteroosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący prowadzi dwa przedsiębiorstwa tj. "S." z siedzibą przy ul. [...] w B. (sprzedaż hurtowa, detaliczna oraz sprzedaż prowadzona poza siecią sklepową) oraz stację paliw "M." w P. gm. Z. W 2009 r. przychód z tytułu prowadzenia przedsiębiorstwa "S." wyniósł 1.244.126,26 zł przy uzyskanym dochodzie 72.644,04 zł. (k. 42). Stacja paliw "M." w P. nie osiągnęła w tym samym okresie przychodu wykazując stratę w wysokości 43.432,93 zł (k. 43). Wykazane wydatki miesięczne rodziny wynoszą od 1.600 zł do około 2.500 zł. Majątek rodziny stanowi: mieszkanie o powierzchni 42 m² (współwłasność małżeńska), działka o powierzchni 653 m² (współwłasność z siostrą A. K.) oraz samochody osobowe marki Skoda [...] rok prod. 2004 i Mercedes [...] rok prod. 2003. Wnioskodawca nie posiada zgromadzonych oszczędności. Analiza dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, w szczególności wysokość przychodu uzyskanego przez skarżącego w 2009 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (przedsiębiorstwo "S."), tj. 1.224.126,26 zł pozwala stwierdzić, że skarżący obraca znacznymi kwotami pieniędzy. O znacznym potencjale finansowym wnioskodawcy świadczy również fakt, iż od lipca 2009 r. prowadzi on Stację Paliw "M." w P. w fazie organizacji. Wprawdzie działalność ta przyniosła w 2009 r. wnioskodawcy stratę w wysokości 43.432,93 zł, jednakże uruchomienie kolejnej działalności gospodarczej dowodzi, iż sytuacja majątkowa skarżącego różni się od tej deklarowanej we wniosku. Wskazać też trzeba, iż w całkowitym rozliczeniu (strata poniesiona przez stację paliw "M." w P. i dochód firmy "S.") A. S. za rok 2009 osiągnął zysk w kwocie 29.211,11 zł. Powyższe kwestie, a w szczególności wysokość osiąganego dochodu, oraz w/w uruchomienie kolejnej działalności gospodarczej (stacja paliw "M." w P.), w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej skarżącego i wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Końcowo należy raz jeszcze wskazać, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Skarżący w ramach prowadzenia działalności gospodarczej winien był zabezpieczyć ze środków z niej uzyskiwanych ewentualność ponoszenia kosztów sądowych w sprawach dotyczących tej działalności, tym bardziej, że nadal ją prowadzi. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.