I SA/Bk 56/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia NSA Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia NSA Józef Orzel, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 listopada 2006 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie zajęcia samochodu w celu zabezpieczenia należności celnych i podatkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz skarżącego W.a M. kwotę 755 zł (słownie: siedemset pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...].05.2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie samochodu marki Seat Ibiza o numerze nadwozia [...] rok produkcji 1986, zatrzymanego na polskim obszarze celnym w dniu [...].10.2002 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Celnego w B. decyzją z dnia [...].11.2005 r. Nr [...] stwierdził, iż w odniesieniu do samochodu osobowego Seat Ibiza o numerze nadwozia [...] rok produkcji 1986 w dniu 31 sierpnia 2002 r., z mocy prawa, na podstawie art. 212§1 pkt. 1 Kodeksu celnego, powstał dług celny w przywozie, określił kwotę wynikającą z długu celnego, kwotę podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług. Organ I instancji ustalił, że Pan W. M. od kilku lat przebywał i pracował w Hiszpanii. Około 20 sierpnia 2002 r. przyjechał do Polski przedmiotowym samochodem. Dzień przed wyjazdem stwierdził, że w samochodzie awarii uległa pompa hamulcowa, której naprawa miała potrwać dwa tygodnie. Z uwagi, na pilny wyjazd powrotny do pracy pozostawił niesprawny samochód w kraju w dniu 31 sierpnia 2002 r. i wyjechał do Hiszpanii innym środkiem transportu. Jednocześnie Pan W. M. wyjaśnił, że samochód był mu niezbędny do wykonywania pracy i zamierzał po naprawie wywieść go do Hiszpanii. Z uwagi na powyższe ustalenia Naczelnik Urzędu Celnego w B. w dniu [...] stycznia 2003 r. skierował do Sądu Rejonowego w B. akt oskarżenia przeciwko W. M. o to, że naruszył warunki odprawy celnej czasowej poprzez niedokonanie wywozu samochodu marki Seat Ibiza z Polski, tj. o przestępstwo skarbowe określone w art. 88§1 kks. Ostatecznie wyrokiem z dnia [...] grudnia 2004 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w B. uniewinnił oskarżonego W. M. od popełnienia zarzuconego mu czynu i na mocy art. 113§1 kks w zw. z art. 230§2 kpk zarządził zwrot na rzecz oskarżonego pojazdu wraz z kluczykiem i dokumentami. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu [...] kwietnia 2005 r. Pismem z dnia 4 lipca 2005 r. Pan W. M. złożył wniosek o wyrażenie zgody na dokonanie powrotnego wywozu w/w samochodu do Hiszpanii. Pismem z dnia 5 lipca 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego uwzględnił wniosek Strony i poinformował jakie warunki należy spełnić w celu nadania towarowi przeznaczenia powrotnego wywozu, w szczególności złożenia wymaganego zgłoszenia celnego oraz złożenia zabezpieczenia majątkowego na poczet ciążących na towarze należności celnych i podatkowych. Pomimo doręczenia powyższego pisma Pan W. M. nie podjął czynności zmierzających do nadania towarowi przeznaczenia celnego na powrotny wywóz towaru. Mając na uwadze powyższe ustalenia, na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych (Dz. U. Nr 18, poz. 214 ze zm.) organ stwierdził, że w sprawie nastąpiło naruszenie warunków odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła. Powyższe skutkowało powstaniem długu celnego w stosunku do samochodu osobowego Seat Ibiza. Jednocześnie w dniu [...].11.2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. decyzją Nr [...] zajął samochód osobowy Seat Ibiza w celu zabezpieczenia należności celnych i podatkowych, poprzez umieszczenie go w miejscu umożliwiającym sprawowanie dozoru celnego tj. parkingu WSPR w B. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że skoro na przedmiotowym samochodzie ciążą należności celne i podatkowe nie uregulowane przez stronę istniały podstawy do zajęcia pojazdu w celu zabezpieczenia tychże należności. Od powyższej decyzji Strona pismem z dnia 21 listopada 2005 r. złożyła odwołanie wnosząc o jej uchylenie. Zdaniem Strony organ niesłusznie zajął samochód marki Seat Ibiza albowiem Sąd wyrokiem z dnia [...] grudnia 2004 r. zarządził zwrot tego pojazdu właścicielowi i pojazd powinien zostać mu zwrócony. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 241§1 Kodeksu celnego, jeżeli nie zostało złożone zabezpieczenie albo, gdy kwota złożonego zabezpieczenia nie pokryła długu celnego towar, na którym ciążą należności, może być przez organ celny zatrzymany lub zajęcie takiego towaru może być dokonane bez względu na prawa osób trzecich i z pierwszeństwem przed wszystkimi obciążeniami i przywilejami. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż przedmiotowy pojazd znajduje się na polskim obszarze celnym z naruszeniem przepisów prawa celnego, zatem pozostawienie zajętego samochodu w celu zabezpieczenia należności celnych i podatkowych pod dozorem organu celnego jest zasadne. Zaznaczył również, że jeżeli zabezpieczenie samochodu przez umieszczenie go w miejscu umożliwiającym sprawowanie dozoru celnego jest zbyt uciążliwe dla Strony może ona wystąpić z wnioskiem do Naczelnika Urzędu Celnego w B. o zmianę formy zabezpieczenia. W dniu [...] grudnia 2005 r. Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. w przedmiocie powstania długu celnego, określenia cła oraz innych należności publicznoprawnych związanych z przedmiotowym samochodem Seat Ibiza. Od decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie zajęcia samochodu Seat Ibiza Pan W. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 233§1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 241§1 Kodeksu celnego w zw. z art. 26 ustawy z dnia 19.03.2004 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne polegające na błędnej ich wykładni i niewłaściwym zastosowaniu poprzez przyjęcie, iż wobec istnienia długu celnego i nie złożenia zabezpieczenia przez stronę stosownego zabezpieczenia na jego pokrycie zasadnym jest zastosowanie zajęcia samochodu do czasu uiszczenia należności, podczas gdy dług celny w istocie nie powstał. Wskazał również, że decyzja o zajęciu pojazdu zapadła w oparciu o przepisy Kodeksu celnego, nieobowiązującego po dniu wejścia Polski do Unii Europejskiej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne. Na wstępie należy zaznaczyć, że sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić wymaga również, że w myśl art. 134§1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi jak również powołaną podstawą prawną. Stan faktyczny w sprawie nie był kwestionowany przez żadną ze stron. Zasadniczy spór sprowadza się do oceny, czy w sprawie powstał dług celny a w konsekwencji, czy organy celne w prawidłowy sposób dokonały zajęcia samochodu Seat Ibiza na poczet zabezpieczania należności celnych i podatkowych. W ocenie Sądu nie można zgodzić się z twierdzeniami strony skarżącej, iż organy celne obu instancji nieprawidłowo zastosowały, do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nieobowiązujące przepisy Kodeksu celnego. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne, przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Zatem do spraw dotyczących długów celnych, jak również dotyczących zabezpieczenia rzeczy na poczet tego długu, powstałych przed dniem 1 maja 2004 r. zastosowanie mają przepisy Kodeksu celnego, a nie ustawy Prawo celne. Dla prowadzenia postępowań w oparciu o regulacje dotychczasowe nie jest istotny moment wszczęcia postępowania, lecz data powstania długu celnego. Powyższe oznacza, że organy celne w prawidłowy sposób zastosowały, do ustalonego w sprawie stanu faktycznego przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny. Zgodnie z art. 241 § 1 Kodeksu celnego, jeżeli nie zostało złożone zabezpieczenie albo gdy kwota złożonego zabezpieczenia nie pokryła długu celnego, towar, na którym ciążą należności, może być przez organ celny zatrzymany lub zajęty w celu zabezpieczenia kwoty należności, do czasu ich uiszczenia. Zatrzymanie lub zajęcie takiego towaru może być dokonane bez względu na prawa osób trzecich i z pierwszeństwem przed wszystkimi obciążeniami i przywilejami. Jednocześnie w myśl art. 11 ust. 6 ustawy z dnia 8 stycznia 1993r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, póz. 15 z 1993r. ze zm.) organ celny zabezpiecza kwotę podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego jeżeli podatki te nie zostały uiszczone w wypadkach i trybie stosowanym przy zabezpieczeniu należności celnych na podstawie przepisów Kodeksu celnego. Z powyższych przepisów wynikają dwa wnioski: po pierwsze zabezpieczenie bądź zajęcie towaru uzależnione jest od istnienia długu celnego a po drugie zabezpieczenie lub zajęcie towaru jest uprawnieniem organu celnego, albowiem przepis wskazuje, że organ może ale nie musi dokonać tych czynności. Oznacza to, że kluczowe znaczenie w sprawie ma ustalenie czy prawidłowo została określona data powstania długu celnego, wysokość należności celnych i innych świadczeń publicznoprawnych. Odnieść się zatem należy do decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] dotyczącej długu celnego oraz określenia cła, kwoty podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług. Jak wynika z wyroku tut. Sądu z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Bk 57/06 decyzja Dyrektora Izby Celnej w B. dotycząca stwierdzenia długu celnego, wysokości cła oraz kwoty podatku VAT i akcyzowego została uchylona jako wydana z naruszeniem prawa albowiem narusza podstawowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego, w szczególności zasadę zaufania do organów podatkowych (celnych) a także zasadę proporcjonalności działania organów administracji publicznej wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 95 Kodeksu celnego organy celne podejmują wszelkie działania sprawdzające i wyjaśniające w celu uregulowania sytuacji towarów, wobec których procedura nie została zakończona zgodnie z określonymi warunkami i terminami. Jednocześnie w myśl art. 165§1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu. Z powyższych przepisów wynika, że organy celne (podatkowe) mają nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek podjąć wszelkie czynności zmierzając do uregulowania sytuacji prawnej towarów wobec których określona procedura celna nie została zakończona. Tymczasem organ celny podejmowane czynności uzależnił od złożenia przez Pana W. M. wniosku o pozwolenie na powtórne wywiezienie towaru w postaci samochodu osobowego marki Seat Ibiza. Organ celny z urzędu miał kompetencje jak też dysponował wystarczającym materiałem dowodowym, aby wydać stosowną decyzję, bez konieczności składania przez stronę jakichkolwiek podań bądź wniosków. Jednocześnie należy wskazać, że postępowanie prowadzone przez organy obu instancji nie budziło zaufania do organów podatkowych. Zgodnie z art. 121§2 Ordynacji podatkowej organy zobowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień dotyczących przepisów pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Tymczasem w niniejszej sprawie, mimo prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 2004 r. uniewinniającego Skarżącego od popełnienia zarzuconego mu czynu i orzekającego o zwrocie zabezpieczonego samochodu osobowego Seat Ibiza wraz z kluczykiem i dokumentami, organy celne nie wyjaśniły Skarżącemu zasad i warunków na jakich ten zwrot może nastąpić. Oczekiwały, z nieznanych przyczyn, na złożenie przez Skarżącego wniosku o umożliwienie ponownego wywozu towaru, co nie było warunkiem koniecznym dla wywiezienia przedmiotowego samochodu poza granicę Polski. W ocenie Sądu postępowanie organów celnych w zakresie ustalenia długu celnego naruszyło również zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tą zasadą, środki zastosowane przez organy władzy publicznej muszą być odpowiednie do osiągnięcia uzasadnionego celu oraz nie mogą wykraczać poza to co niezbędne do jego osiągnięcia, a w przypadku gdy istnieje możliwość wyboru odpowiednich środków, należy co do zasady wybrać ten najmniej uciążliwy. Przyjmuje się przy tym, że ingerencja w prawo własności musi zachowywać "sprawiedliwą równowagę" pomiędzy wymogami interesu publicznego lub powszechnego społeczeństwa i wymaganiami ochrony podstawowych praw jednostki. W szczególności musi zostać zachowana rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma być zrealizowany przy użyciu jakiegokolwiek środka pozbawiającego jednostkę jej mienia lub kontrolującego jego użycie. Wskazać należy, że organy celne już w dniu [...] października 2002 r. wydały postanowienie Nr [...] o zatrzymaniu rzeczy w postaci samochodu osobowego Seat Ibiza, czym uniemożliwiły Skarżącemu wywiązanie się z ciążących obowiązków związanych z korzystaniem z warunków odprawy czasowej. Następnie w dniu 20 grudnia 2002 r. Urząd celny w B. przedstawił Skarżącemu zarzut popełnienia przestępstwa skarbowego z art. 88§1 kks dotyczący naruszenia warunków odprawy celnej czasowej, który okazał się bezpodstawny. Jak słusznie zaznaczył Sąd Rejonowy w wyroku z dnia [...] grudnia 2004 r. nie można W. M. przypisać winy umyślnej w popełnieniu zarzuconego mu czynu albowiem niedopełnienie warunków odprawy czasowej wynikło z awarii samochodu, niezależnej od woli skarżącego. Prowadzone postępowanie karnoskarbowe, a następnie postępowanie celne i podatkowe spowodowało, że przez ponad 4 lata Pan W. M. został pozbawiony możliwości korzystania ze swojej własności, co w świetle wartości samochodu Seat Ibiza i ciążących na nim należności celnych było działaniem niewspółmiernym do interesu publicznego. Podkreślić należy, że organy celne określiły wartość samochodu Seat Ibiza na kwotę 4050 zł, zaś w wyniku toczących się postępowań karnych i podatkowych wysokość świadczeń publicznoprawnych związanych z tym pojazdem na dzień wydania decyzji przez organ I instancji wyniosła 32 361,70 zł. Nie ulega więc wątpliwości, że podjęte przez organy celne czynności, z jednej strony w postępowaniu karno-skarbowym z drugiej zaś w postępowaniu celnym i podatkowym nie były odpowiednie (współmierne) do osiągnięcia celu jakim było nadanie przedmiotowemu pojazdowi właściwego przeznaczenia celnego. Zabezpieczenie samochodu osobowego Seat Ibiza na potrzeby przeprowadzonych postępowań doprowadziły do sytuacji, w której Skarżący nie miał faktycznie możliwości wywiązania się z obowiązków jakie na niego nakładała procedura odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła. W świetle powyższego należy stwierdzić, że organy celne przy ustalaniu chwili powstania długu celnego i jego wysokości naruszyły przepisy prawa, co w konsekwencji doprowadziło, iż niespełnione zostały wszystkie przesłanki zajęcia samochodu w celu zabezpieczenia należności celnych i podatkowych. Nie znając wysokości długu celnego i innych należności podatkowych, organy celne, zważywszy na specyfikę niniejszej sprawy, powinny wstrzymać się z podejmowaniem decyzji dotyczących zabezpieczenia pojazdu będącego własnością Pana W. M. Podkreślić należy, że nawet w sytuacji określenia w prawidłowej wysokości kwoty ewentualnego długu celnego i należności podatkowych organ celny ma uprawnienie a nie obowiązek zajęcia towaru, na którym ciążą te należności, do czasu ich uiszczenia. Konkludując wskazać należy, że Dyrektor Izby Celnej B. wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Organy celne w nieprawidłowy sposób określiły dług celny oraz wysokość innych należności publicznoprawnych, co skutkowało uznaniem, że również decyzja dotycząca zabezpieczenia pojazdu na zabezpieczenie tych należności została wydana z naruszaniem prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję. W oparciu o przepisy art. 152 tejże ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżony akt nie podlega wykonaniu, a o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205§2 cytowanej ustawy.