I SA/Bk 569/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oddala skargę. Postanowieniem z [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. M. z [...] lipca 2010 r. nr [...], w którym obciążono wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. kosztami postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego wobec majątku J. R. na podstawie tytułów wykonawczych [...] Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. M. z [...] lipca 2010 r. z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Natomiast treść art. 64 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, 1954 ze zm.) - dalej w skrócie: "u.p.e.a.", nie pozostawia wątpliwości, że z tytułu wykonanych czynności egzekucyjnych po stronie organu egzekucyjnego powstał obowiązek pobrania opłat w wysokości określonej w tym przepisie. Skoro organ egzekucyjny ma obowiązek naliczenia opłat, nie zostały one pobrane w toku postępowania egzekucyjnego, a w związku z jego umorzeniem, nie można nimi obciążyć zobowiązanego, zobowiązanym do ich pokrycia będzie stosownie do dyspozycji art. 64c § 4 u.p.e.a. - wierzyciel. Postanowienie rozstrzygające o obowiązku poniesienia przez wierzyciela kosztów postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją zakończenia egzekucji, w toku której kosztów tych nie pokrył zobowiązany. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie tej nie mógł mieć zastosowania art. 115 § 1 u.p.e.a., dotyczący kolejności zaspokajania określonych wierzytelności z kwoty uzyskanej z egzekucji. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do [...] zostały uzyskane przez organ egzekucyjny jakiekolwiek kwoty. W protokole o stanie majątkowym z [...] maja 2001 r. zamieszczono informację, że samochód osobowy marki [...], zajęty protokołem z [...] stycznia 2001 r., został sprzedany przez zobowiązanego, a nie przez organ egzekucyjny. Organ stwierdził przy tym, że pomimo nie dojścia do sprzedaży zajętego pojazdu przez organ egzekucyjny, koszty z tytułu tego zajęcia powstały. Stosownie bowiem do art. 64 § 9 pkt 4 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie ruchomości powstaje z chwilą podpisania protokołu zajęcia przez poborcę skarbowego. W skardze do Sądu wierzyciel wniósł o zmianę postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. W uzasadnieniu podniósł, iż kwestia obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego nie może być rozpatrywana w oderwaniu od prawidłowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Według informacji uzyskanych od Komornika Skarbowego Urzędu Skarbowego w W. M., Pan J. R. sam dokonał sprzedaży zajętej ruchomości. Natomiast organ egzekucyjny nie wyjaśnił przyczyn usunięcia zajętej ruchomości spod egzekucji, jak również nie pobrał od dłużnika należnych organowi egzekucyjnemu kosztów egzekucyjnych. W ocenie Skarżącego z powyższego wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego działając jako organ egzekucyjny dopuścił się uchybień w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z majątku ruchomego J. R., a kosztami nieprawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny obciążył wierzyciela. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego wobec majątku J. R. na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w skarżonym rozstrzygnięciu. Podkreślenia więc wymaga, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przyjęła zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne (art. 64c § 1). Zasada ta doznaje pewnych ograniczeń, co znalazło swoje odzwierciedlenie m.in. w treści art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4a (wymienione zastrzeżenia nie mają jednak w sprawie zastosowania, albowiem postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte zgodnie z prawem, a tytuły wykonawcze nie zostały wystawione przez organ wykonujący, organ egzekucyjny lub rekwizycyjny). Ze zdarzeniem opisanym w przywołanej normie mamy do czynienia przede wszystkim wówczas, gdy w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych, oraz gdy koszty egzekucyjne są w rzeczywistości ściągalne od zobowiązanego, ale wierzyciel odstąpił od egzekucji, ale również wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych (zob. R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2005, s. 186 oraz wyroki NSA z 25 listopada 2005 r. sygn. akt FSK 2659/04, Palestra 2006/3-4/239; z 26 marca 2009 r. sygn. akt II FSK 1883/07, LEX nr 524026). W tym kontekście zauważenia wymaga, że postanowieniem z [...] lipca 2010 r. postępowanie egzekucyjne toczące się wobec J. R. zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z powodu stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tym samym potwierdzony został brak majątku zobowiązanego, z którego istniałaby możliwość ściągnięcia kosztów egzekucyjnych. Należy przy tym podkreślić, że umorzenie postępowania egzekucyjnego stanowi odrębną sprawę od tej, będącej przedmiotem rozpoznania Sądu. Dlatego też na obecnym etapie postępowania dotyczącego kosztów egzekucyjnych, strona skarżąca nie ma możliwości kwestionowania okoliczności, które przyczyniły się do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z tego powodu bez znaczenia dla sprawy zawisłej przed Sądem jest okoliczność, że zajęty na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...] samochód osobowy marki [...] sprzedany został przez zobowiązanego, a nie przez organ egzekucyjny, co świadczyć ma o nieprawidłowym prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny. Nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym wierzyciel mógł kwestionować mając w dyspozycji odpowiednie środki prawne w postaci np. skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (art. 54 § 2 u.p.e.a.), czy też zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 5 u.p.e.a.). W zaistniałych warunkach, konsekwencją zakończenia egzekucji, w toku której kosztów tych nie pokrył zobowiązany jest więc możliwość obciążenia nimi wierzyciela przy zastosowaniu art. 64c § 4 u.p.e.a. Unormowania zwarte w art. 64c § 4-6 u.p.e.a. wykluczają bowiem uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych (zob. wyrok NSA z 8 marca 2006 r., sygn. akt II FSK 400/05, LEX nr 197541). Spełniona została przesłanka braku możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, albowiem postępowanie egzekucyjne zostało zakończone poprzez umorzenie na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ słusznie przy tym przyjął, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 115 § 1 u.p.e.a., który przewiduje kolejność zaspokajania kwot uzyskanych z egzekucji. Jak wynika z akt sprawy zajęta na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...] ruchomość została sprzedana przez zobowiązanego. Organ egzekucyjny nie uzyskał więc żadnych kwot z tytułu postępowania egzekucyjnego prowadzonego to tego mienia. Powstały jednak koszty egzekucyjne, które w świetle art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążają obecnie wierzyciela, który nie kwestionował we właściwym trybie prawidłowości egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec J. R. na podstawie tych tytułów wykonawczych. Wobec powyższych okoliczności Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).