I SA/Bk 583/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 marca 2010 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę. W dniu 29.07.2009 r. Pan J. F., dalej powoływany również jako: Skarżący, reprezentowany przez żonę Panią H. F., złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. (dalej jako: ZUS) wniosek o umorzenie 58.675,10 zł - należności z tytułu składek ZUS, powstałych w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. W piśmie wyjaśniano, iż do powstania przedmiotowego zadłużenia przyczyniła się nieznajomość przepisów prawa oraz fakt nieregularnego otrzymywania przez J. F. zapłaty za świadczone usługi budowlane. W szczególności podkreślano, że ZUS późno zawiadomił o fakcie, iż zawieszenie działalności gospodarczej nie skutkuje możliwością nie płacenia składek ZUS. Tym bardziej, że ZUS przyjmował deklaracje o zawieszeniu działalności gospodarczej. Ponadto informowano, że spłata tak dużej kwoty zadłużenia wobec ZUS przekracza możliwości finansowe zobowiązanego i jego rodziny. W toku prowadzonego w sprawie postępowania dowodowego organ I instancji ustalił, iż Pan J. F. z tytułu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym "R." sp. z o.o. w B. w lutym 2009 r. uzyskał wynagrodzenie w kwocie 3. 379,80 zł brutto, w marcu 2009 r. w kwocie 2.780,00 zł brutto, w kwietniu 2009 r. w kwocie 3.042,00 zł brutto, w maju 2009 r. w kwocie 2.919,70 zł brutto, w czerwcu 2009 r. w kwocie 3.270,00 zł brutto, w lipcu 2009 r. w kwocie 3.410,30 zł brutto. Pan J. F. nie posiada zobowiązań z tytułu nieopłaconego podatku. W 2007 r. osiągnął dochód w kwocie łącznej 21.592,11 zł, zaś w 2008 r. w kwocie 46.173,08 zł. Poza zobowiązaniami wobec ZUS-u spłaca pożyczkę do Banku [...] S.A. w kwocie łącznej 3. 871,74 zł. Ponadto ustalono, że żona Pani H. F. świadczy na rzecz firmy "F." Pana A. P., usługi w zakresie sprzątania na osiedlu [...] w B. Za wykonaną pracę otrzyma rocznie wynagrodzenie w kwocie łącznej 16.020,00 zł brutto (1. 335,00 zł brutto miesięcznie). Pani H. F. otrzymuje także świadczenie rentowe w kwocie 519,64 zł brutto (465,87 zł netto) miesięcznie. Z tego tytułu w 2007 r. osiągnęła przychód w kwocie łącznej 5.514,84 zł, zaś w 2008 r. w kwocie łącznej 5. 326,98 zł. Pan J. F. jest właścicielem domu jednorodzinnego położonego w miejscowości M. [...], gmina C. (majątek odrębny). Pod powyższym adresem zamieszkują jego rodzice. Państwo F. zamieszkują wraz z córką w mieszkaniu położonym w B. przy ulicy D. Powyższy lokal stanowi własność Pani H. F. Zakup mieszkania został sfinansowany m.in. ze środków uzyskanych w listopadzie 1999 r. ze sprzedaży wchodzących w skład gospodarstwa położonego w miejscowości M., działek nr [...] oraz nr [...] o powierzchni łącznej 3 ha 9.200m2 za kwotę łączną 4.800,00 zł. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 21.08.2009 r. dochody rodziny wynoszą łącznie około 3.670,00 zł miesięcznie, zaś koszty jej utrzymania oraz eksploatacji nieruchomości około 1.780,00 zł miesięcznie. Dodatkowo ponoszone są wydatki na zakup soczewek kontaktowych w kwocie około 120,00 zł, leków w kwocie około 120,00 zł miesięcznie. Pozostała kwota przeznaczana jest na zakup wyżywienia oraz środków czystości. Z treści przedłożonego zaświadczenia z dnia 18.08.2009 r. Spółdzielni Lekarskiej "A." w B. wynika, iż Pani H. F. posiada orzeczoną częściową niezdolność do pracy do kwietnia 2011 r. Ponadto dołączono skierowanie do szpitala z dnia 20.02.2007 r. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 26.03.2007 r. Samodzielnego Publicznego [...] Zakładu Opieki Zdrowotnej w C. potwierdzające stan zdrowia córki. Prezes ZUS decyzją z dnia [...].09.2009 r., po rozpatrzeniu opisanego na wstępie wniosku z dnia 29.07.2009 r., mając na uwadze powyższe ustalenia odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wobec poszczególnych funduszy w kwocie łącznej 59.395,10 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podkreślał, iż dotychczas nie prowadzono egzekucji przedmiotowych zobowiązań. Uzyskiwany zaś dochód oraz posiadany majątek w ocenie ZUS umożliwia skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego należności z tytułu składek. Przyjęto, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą uzasadnione przesłanki przewidujące umorzenie określonych wyżej należności z tytułu składek na ubezpieczenia w oparciu o art. 28 ust. 1 - 3 w związku z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej powoływana w skrócie: u.s.u.s., z powodu braku ich całkowitej nieściągalności. Zdaniem ZUS zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził także, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r., Nr 141 poz. 1365 ), w związku z art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 32 u.s.u.s. W ocenie ZUS nie wykazano, iż Pan J. F. nie jest w stanie zapłacić przedmiotowych zobowiązań z powodu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, czy też ze względu na stan jego zdrowia, bądź też członka rodziny. Przedłożony w toku prowadzonego postępowania materiał dowodowy zdaniem ZUS, nie potwierdził, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Pana J. F. oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie stwierdzono, iż stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwia mu spłatę zobowiązań z tytułu składek. Dołączona zaś dokumentacja medyczna o stanie zdrowia Pani H. F. oraz córki potwierdza jedynie, iż należy kontynuować leczenie. Pan J. F. w dniu 8.10.2009 r., reprezentowany przez żonę Panią H. F. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie zobowiązań wobec ZUS. W piśmie podniósł zarzut, iż podejmując rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie nie wzięto pod uwagę sytuacji zdrowotnej rodziny. Dodał, iż sprzedaż zarówno domu położonego w miejscowości M., jak też mieszkania położonego w B. jest niemożliwa, gdyż zamieszkują tam jego rodzice. Ponadto prawo do powyższej nieruchomości rości siostra Pan J. F., a Pani H. F. może utracić zatrudnienie, gdyż umowę na świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia zawarła bowiem do grudnia 2009 r. Prezes ZUS decyzją z [...].10.2009 r., znak: [...], wydaną w następstwie wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie umorzenia należności w łącznej kwocie 59.395,10 zł z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy, utrzymał w mocy powyższą decyzję, odmawiając tym samym umorzenia wyżej wymienionych należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zauważał, że umorzenie należności może nastąpić bądź z powodu całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 1 - 3 u.s.u.s., bądź też pomimo braku całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b wyżej cytowanej ustawy w związku z § 1 i § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. W ocenie Prezesa ZUS, organ pierwszej instancji słusznie uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą uzasadnione przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności. Z akt sprawy wynika, iż Pan J. F. we wrześniu 2009 r. uzyskał wynagrodzenie w kwocie 3.410,00 zł brutto. Pani H. F., żona zobowiązanego otrzymuje świadczenie rentowe oraz dochody z tytułu świadczonych usług na podstawowe umowy zlecenia. Ponadto Pan J. F. jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości M., zaś Pani H. F. posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego w B. przy ul. D. Wartość powyższego majątku w znacznym stopniu przekracza wysokość należności z tytułu składek. W ocenie organu odwoławczego także przesłanki przewidujące umorzenie należności w oparciu o przepisy powoływanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w niniejszej sprawie nie zostały spełnione. Umorzenie należności w oparciu o przytoczone wyżej rozporządzenie może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, a mianowicie wówczas, gdy osoba zobowiązana do zapłaty wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności bez narażenia własnej egzystencji, przy czym zapłata zobowiązań spowoduje egzystencjalną ruinę bytu jego rodziny, nie zaś jedynie gdy wywoła uciążliwości i trudności w spłacie. Ocena możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dokonywana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, iż w oparciu o obowiązujące przepisy prawa organ dokonuje interpretacji, czy w danej, konkretnej sytuacji spłata zobowiązań wobec ZUS pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W dniu 26 listopada 2009 r. Skarżący reprezentowany przez żonę H. F. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję Prezesa ZUS. W uzasadnieniu skargi Skarżący podnosi, iż przedmiotowa decyzja Prezesa ZUS została podjęta bez ważnych informacji oraz zaświadczeń lekarskich (dotyczących sprawy umorzenia zaległości), a także bez wypowiedzenia się pełnomocnika Skarżącego przed wydaniem decyzji. Dodaje, iż w dokumencie z dnia 14.10.2009 r. otrzymanym od ZUS, w którym zawarto informację do kiedy należy dostarczyć pozostałe dokumenty do odwołania, wystąpiły dwie daty i jedną z nich była data "do dnia 06.11.2009r." i w związku z tym zrozumiała, iż ma dostarczyć dokumenty do dnia 06.11.2009 r. i tak też uczyniła. Dowodem tego, iż ta omyłka była nieświadoma jest fakt, iż naraziła siebie poważne problemy i stratę, którą było ponowne nie umorzenie zaległości, świadomie tego by nie uczyniła. W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w skarżonej decyzji. Po odbyciu i zamknięciu rozprawy sądowej w niniejszej sprawie, Pani H. F. w dniu 17 marca 2010 r. złożyła wniosek o wypowiedzenie się przed wydaniem wyroku. W piśmie z dnia 22 marca 2010 r. wraz z załącznikami ponownie przedstawiła sytuację swojej rodziny, wskazując że nie jest w stanie spłacić długu wobec ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej również jako p.p.s.a. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził, podnoszonych w skardze przez J. F. naruszeń przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS-u wraz z odsetkami za zwłokę, Sąd pragnie zauważyć, że zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wskazuje, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przykładowo przypadki, które wskazują na istnienie takich okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). Powyższe nie oznacza, że wydawane w tego typu sprawach decyzje wymykają się spod kontroli sądów administracyjnych. Decyzje te podlegają w pełnym zakresie kontroli, co do ich zgodności z przepisami regulującymi proces ich podejmowania. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ administracji prawidłowo ocenił brak istnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. Słusznie przyjęto, że w tej sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności tych należności. Wywody organu administracji o wypłacalności Skarżącego są przekonujące i mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Organ trafnie zauważył, że Skarżący w 2007 r. osiągnął dochód w kwocie łącznej 21.592,11 zł, zaś w 2008 r. w kwocie 46.173,08 zł. Natomiast we wrześniu 2009 r., czyli w miesiącu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji uzyskał wynagrodzenie w kwocie 3.410,00 zł brutto. Ponadto żona Skarżącego Pani H. F., otrzymuje świadczenie rentowe oraz dochody z tytułu świadczonych usług na podstawowe umowy zlecenia. Pan J. F. jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości M., gmina C. (majątek odrębny), zaś Pani H. F. posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego w B. przy ul. D. Zasadnie ocenił organ odwoławczy, że wartość powyższego majątku w znacznym stopniu przekracza wysokość należności z tytułu składek należnych ZUS. Organ administracyjny prawidłowo także ocenił sytuację Skarżącego pod kątem innych przesłanek, uzasadniających ewentualne umorzenie należności ZUS. Zdaniem Sądu, organ administracji zasadnie przyjął, że obawy żony Skarżącego Pani H. F., co do możliwości utraty zatrudnienia nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS-u w stosunku do Skarżącego. W tym postępowaniu oceniana jest bowiem aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna Skarżącego. Natomiast jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Organ administracji przyjął, że z dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania jednoznacznie wynika, iż osiągane przez Skarżącego zarobki, jego sytuacja majątkowa oraz rodzinna, jak też dochody osiągane również wspólnie zamieszkująca i gospodarującą ze Skarżącym małżonką Panią H. F., pozwolą na uregulowanie zaległości wobec ZUS-u, na przykład w układzie spłat ratalnych (w tym zakresie niezbędny jest nowy wniosek do ZUS-u). Brak jest podstaw do przyjęcia, iż sytuacja rodzinna oraz materialna Skarżącego nie pozwala mu na uregulowanie zaległości z tytułu składek należnych wobec ZUS. Należy podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca powinien wykazać swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację zasady wyrażonej w tym uregulowaniu zawiera przepis art. 77 § 1 k.p.a., statuujący zasadę prawdy obiektywnej (organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy). To czy dana okoliczność została udowodniona, organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Ocena owa winna być wszechstronna oraz zgodna z prawidłami logiki, nauki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z wymienionymi zasadami. Decyzja Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i odpowiada wymogom stawianym przepisami prawa. Samo niezadowolenie Skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z prawem. Skarżący został w sposób prawidłowy powiadomiony przez ZUS w piśmie z dnia 14.10.2009 r. o możliwości zapoznania się w terminie do dnia 21.10.2009 r. z aktami sprawy, jak też o możliwości złożenia nowych wniosków dowodowych na okoliczność sytuacji materialano-finansowej, zdrowotnej oraz rodzinnej. Ponadto wskazano, iż w razie nie zgłoszenia lub złożenia nowych wniosków dowodowych w terminie do dnia 06.11.2009 r. zostanie wydana decyzja, w oparciu o dotychczas zebrany materiał dowodowy. Ustosunkowując się do pisma pełnomocnika Skarżącego z dnia 22 marca 2010 r. wraz z załącznikami, Sąd pragnie zauważyć, że zostało ono złożone po zamknięciu rozprawy. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.