I SA/Bk 6/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2016 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. nr [...] obciążył wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kosztami egzekucyjnymi w kwocie 820,70 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym wobec majątku Pana W. B. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...]. Po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela, Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i na podstawie art. 64c § 4, art. 64 § 1 pkt 5 i 14 oraz art. 64b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 627,20 zł. Organ odwoławczy wskazał, że obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w trakcie egzekucji prowadzonej na podstawie ww. tytułów wykonawczych jest następstwem umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...]. Podniósł następnie, że w sprawie została spełniona przesłanka warunkująca zastosowanie rozwiązania prawnego przewidzianego w art. 64 c § 4 u.p.e.a. Po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie ma już bowiem podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnych objętych tytułami wykonawczymi. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał następnie, że czynności egzekucyjne skutkujące w rozpatrywanej sprawie obciążeniem wierzyciela kosztami egzekucyjnymi polegały na zajęciu ruchomości protokołem zajęcia ruchomości. Spośród dziewięciu tytułów wykonawczych, których dotyczy zaskarżone postanowienie, w zakresie trzech o numerach: [...], [...], [...] zaistniały okoliczności wskazane w art. 64 § 5 u.p.e.a. W części "L" tych tytułów (zestawienie kosztów egzekucyjnych), w egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. naliczono za czynności egzekucyjne z [...] listopada 2013r. koszty w łącznej kwocie 193,50 zł. Z materiału dowodowego wynika, że tego dnia doręczono do P. Spółka Akcyjna zawiadomienia z [...] listopada 2013 r. o numerach: [...], [...], [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Opłata za zajęcie ruchomości, zgodnie z wyliczeniem organu egzekucyjnego wynosi 255,50 zł (opłata za zajęcie ruchomości została prawidłowo naliczona). Odwołując się do art. 64c § 10 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że opłatę za zajęcie ruchomości w kwocie 255,50 zł należało pomniejszyć o opłatę za zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego naliczoną w egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. w łącznej kwocie 193,50 zł. Oznacza to, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego powinien obciążyć wierzyciela za zajęcie ruchomości kosztami w kwocie 62,00 zł. W związku z powyższym organ odwoławczy zgodził się z wierzycielem, że w sytuacji gdy dwa różne organy egzekucyjne dokonały czynności powodujących powstanie kosztów, zasadnym jest obciążenie wierzyciela, będącego jednocześnie jednym z tych organów, jedynie do wysokości ich różnicy. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że w tytułach wykonawczych o numerach: od [...] do [...] i od [...] do [...] nie odnotowano naliczenia opłaty za czynności egzekucyjne w trakcie egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., lecz tylko opłatę manipulacyjną, którą wierzyciela nie obciążono. Należało zatem obciążyć wierzyciela opłatą za zajęcie ruchomości w kwocie 559,40 zł. Z kolei w tytule wykonawczym nr [...] przypisano i pobrano opłatę za spisanie 27 czerwca 2014 r. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w kwocie 3,00 zł (art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.) oraz wydatki w kwocie 2,80 zł (art. 64 b u.p.e.a.). Odnosząc się do kwestii zasadności zajęcia ruchomości - samochodu marki F. rok prod. 2002 organ podkreślił, że poborca skarbowy dokonując zajęcia samochodu nie oszacowuje jego wartości, nie sprawdza też jego stanu technicznego. W protokole zajęcia i odbioru ruchomości z 23 grudnia 2014 r. w uwagach została zawarta informacja, że wyceną zajmie się biegły skarbowy. Trudno zatem zgodzić się ze zdaniem wierzyciela, że organ egzekucyjny przed podjęciem czynności zajęcia ruchomości powinien ustalić, iż jej sprzedaż nie doprowadzi do wyegzekwowania należności. Ustawodawca też nie uzależnił powstania kosztów egzekucyjnych i obciążenia nimi wierzyciela od skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie w/w samochód został zajęty w celu wyegzekwowania należności kilku wierzycieli. Przed zajęciem ruchomości nie jest możliwe dokonywanie analizy na rzecz którego wierzyciela organ egzekucyjny ma tych czynności dokonać. Nie jest bowiem w stanie przewidzieć czy zajęta ruchomość zostanie sprzedana, jaką kwotę ze sprzedaży się uzyska i czy powstałe w wyniku zajęcia koszty egzekucyjne zostaną pokryte. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył ponadto, że z postanowienia organu egzekucyjnego z [...] marca 2015 r. nr [...] w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z w/w ruchomości wynika, iż zgodnie z art. 115 i 115a u.p.e.a. przekazano wierzycielowi kwotę w wysokości 143,81 zł. Na powyższe postanowienie wierzyciel mógł wnieść zażalenie, jednak z prawa tego nie skorzystał. Ponadto we wniosku z kwietnia 2014 r. wierzyciel przekazując informacje dotyczące m. in. majątku zobowiązanego, wskazał na ww. samochód. Niewykluczone zatem jest, że mógłby zarzucić prawidłowość podejmowanych czynności przez organ egzekucyjny gdyby ten na rzecz jego należności nie zajął ruchomości - składnika majątku zobowiązanego przez niego wskazanego. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem wierzyciel wywiódł skargę do Sądu i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia z dnia [...] listopada 2015 r. Działająca w jego imieniu pełnomocnik zarzuciła naruszenie art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a. Uzasadniając złożoną skargę jej autorka wskazała, że zajęcie i odbiór ruchomości w postaci ww. samochodu, wycenionego w systemie INFO-EKSERT- Pojazdy Samochodowe Wartości Rynkowe w kwietniu 2014 r. na kwotę 5.000 zł, na wszystkie należności objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. celem ich wyegzekwowania, nie znajduje uzasadnienia i narusza ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego, a w szczególności zasadę celowości postępowania egzekucyjnego. Przytaczając tezy zawarte w wyroku NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. II FSK 687/12 pełnomocnik wskazała, że planując podjęcie czynności organ egzekucyjny powinien najpierw przeprowadzić kalkulację, czy dana czynność doprowadzi do wyegzekwowania obowiązku w całości lub w części, a także czy koszty egzekucji nie będą wyższe od kwoty możliwej od wyegzekwowania. Zasada celowości postępowania egzekucyjnego sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel, którego obowiązkiem jest doprowadzenie do wykonania zobowiązania, nie może być obciążany kosztami, których poniesienie nie przyczyni się w żadnej mierze do spełnienia celu egzekucji administracyjnej. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno prowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Strona skarżąca nie kwestionuje samej zasady obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnym, które nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.), lecz podnosi zarzut naruszenia celowości prowadzenia egzekucji w kontekście zajęcia ruchomości - samochodu marki F. rok prod. 2002 i wygenerowania tym samym niepotrzebnych kosztów egzekucyjnych, których poniesienie nie przyczyniło się do celu prowadzonej egzekucji. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepis ów egzemplifikuje jedną z naczelnych zasad postępowania egzekucyjnego, tj. zasadę celowości, nakazującą podejmowanie takich czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku. Jeżeli dana czynność do takiego celu nie prowadzi, jest niedopuszczalna. Celem egzekucji jest tu wykonanie obowiązku, a nie wyrządzenie uciążliwości. Uciążliwość jest zaś tylko wtedy dopuszczalna, gdy jest usprawiedliwiona dążeniem do wykonania obowiązku (zob. D. R. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz do art. 7). Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym musi pogodzić zasady o zróżnicowanym charakterze, tj. zarówno zasady związane ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego (w tym nie tylko wymienioną wyżej zasadę celowości, ale również zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego, stosowania środków przewidzianych w ustawie, niezbędności, czy też obowiązku podjęcia działań przez wierzyciela w celu wszczęcia egzekucji), jak też zasady procesowe dotyczące proceduralnych aspektów stosowania środków egzekucyjnych (art. 26 – 55a u.p.e.a.), a ponadto zasady wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, do których odpowiedniego stosowania odsyła art. 18 u.p.e.a. (zob. R. Suwaj (w:) Praktyka administracyjnego postępowania egzekucyjnego, praca zbiorowa, Wrocław 2008, s. 36-37; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 września 2011 r. I SA/Bk 283/11, wyrok NSA z dnia 19 marca 2013 r. II GSK 2455/11). W tym kontekście niewątpliwie należy podzielić tezy przytoczonego przez stronę skarżącą wyroku NSA w sprawie II FSK 687/12, w którym stwierdzono, że wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a. zasada, sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel, którego obowiązkiem jest doprowadzenie do wykonania zobowiązania, nie może bowiem być obciążany kosztami, których poniesienie nie przyczyni się w żadnej mierze do spełnienia celu egzekucji administracyjnej. Trzeba jednak zauważyć, że wyrok ów podjęty został w konkretnych okolicznościach faktycznych i zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie tezy tego wyroku nie mogą być odnoszone do wszystkich stanów faktycznych, w których w toku czynności egzekucyjnych dokonano zajęcia ruchomości. W rozpatrywanym przypadku zastosowany został środek egzekucyjny w postaci zajęcia samochodu marki F. rok prod. 2002. Zajęcie to nastąpiło w celu wyegzekwowania należności kilku wierzycieli. Należy zgodzić się z organem, że w takim przypadku, przed zajęciem ruchomości, nie jest możliwa (a w każdym bądź razie utrudniona) analiza, na rzecz którego wierzyciela organ egzekucyjny ma tych czynności dokonać i w jakim stosunku wierzyciele ci zostaną zaspokojeni. Organ egzekucyjny nie jest bowiem w stanie przewidzieć, czy zajęta ruchomość zostanie sprzedana, jaką kwotę ze sprzedaży się uzyska i czy powstałe w wyniku zajęcia koszty egzekucyjne zostaną pokryte. Odstępując od czynności egzekucyjnych w stosunku do znanego majątku zobowiązanego organ egzekucyjny mógłby narazić się na zarzut działania na szkodę wierzycieli. Ponadto dodać trzeba, że poborca skarbowy dokonując zajęcia samochodu nie był w stanie oszacować jego wartości. W protokole zajęcia i odbioru ruchomości w uwagach została zawarta informacja, że wyceną zajmie się biegły skarbowy. Zdaniem Sądu, organ egzekucyjny działał w tej sprawie prawidłowo, kierując egzekucję do znanej mu ruchomości zobowiązanego, o której informację uzyskał zresztą od samego wierzyciela. W przeciwnym razie organ mógłby się narazić na zarzut działania na szkodę wierzyciela. Tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. Czynność egzekucyjna zajęcia ruchomości była jak najbardziej celowa i w swej istocie zmierzała do przymusowego wykonania obowiązku zobowiązanego. Z postanowienia w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z ww. ruchomości wynika, iż opłaty i wydatki związane ze sprzedażą przedmiotowej ruchomości zostały uregulowane. Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 7 § 1 u.p.e.a. Strona skarżąca nie uzasadnia na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu, który przewiduje, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W rozpatrywanym przypadku dokonano zajęcia ruchomości, tj. zastosowano środek przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Nie dostrzegając naruszenia przepisów prawa, w szczególności tych wskazanych w skardze, Sąd na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł, jak w sentencji.