I SA/Bk 611/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników oddala skargę I. Stan sprawy przedstawia się następująco: Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], w której - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], wydaną w pierwszej instancji w przedmiocie odmowy umorzenia S. K. należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników, wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. [...]. Rozstrzygnięcie to zapadło w następujących okolicznościach faktycznych. 1. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Ł. stwierdził, że S. K. (dalej: "Skarżący") jako były członek zarządu Ł. Klubu Sportowego ponosi, solidarnie wraz z innymi członkami zarządu, odpowiedzialność za zadłużenie Klubu z tytułu nieopłaconych składek za okres od sierpnia 2006 r. do października 2007 r. Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2013 r. sygn. [...]. Złożoną przez Skarżącego apelację oddalił następnie Sąd Apelacyjny w B. (wyrok z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...]). 2. W dniu [...] lipca 2014 r. Skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie zadłużenia wynikającego z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności. 3. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na FUS, FP i FGŚP w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników, wynikających z ww. decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. Tego samego dnia organ wydał też decyzję nr [...], mocą której umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku Skarżącego o umorzenie składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek na FUS za okres sierpień-wrzesień 2006 r., listopad-grudzień 2006 r. 4. W dniu [...] lutego 2015 r. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Ze względu na to, że zadłużenie objęte decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. zostało ostatecznie uregulowane w dniu [...] stycznia 2015 r. przez pozostałych członków zarządu solidarnie zobowiązanych do spłaty zadłużenia klubu sportowego, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], organ uchylił w całości obie ww. decyzje wydane [...] stycznia 2015 r. i umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. 5. Decyzja z dnia [...] kwietnia 2015 r. stała się przedmiotem skargi złożonej do tut. Sądu. 6. Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. I SA/Bk 690/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę stwierdzając, że Prezes ZUS trafnie uznał, że w sprawie nie było podstaw do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, a postępowanie w sprawie umorzenia należności ciążących na Skarżącym, wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r., było bezprzedmiotowe i uzasadniało uchylenie decyzji. 7. Rozpoznając skargę kasacyjną od powyższego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 lutego 2018 r. sygn. II GSK 1567/16, uchylił zaskarżony wyrok WSA w Białymstoku oraz zaskarżoną decyzję z dnia 9 kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu NSA wskazał, że spłata należności dokonana po wszczęciu postępowania w przedmiocie jej umorzenia, nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym i nie daje podstaw do jego umorzenia. Z tego powodu skargę kasacyjną uznano za zasadną, a wniosek o umorzenie należności należy ponownie rozpatrzeć. 8. W konsekwencji ww. orzeczenia NSA, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników. Organ przedstawił poczynione w sprawie ustalenia wskazujące, że Skarżący otrzymuje aktualnie świadczenie emerytalne w wysokości 2.275,32 zł netto, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną osiągającą dochód w wysokości 2.950,35 zł netto miesięcznie, a stałe wydatki związane z jego utrzymaniem wynoszą łącznie 1.782,32 zł (czynsz, opłaty eksploatacyjne, leczenie, PZU, odzież, środki czystości, wyżywienie), żony zaś 2.063,43 zł. Skarżący wskazał, że jest współwłaścicielem ½ części spółdzielczego własnościowego mieszkania o pow. 80 m2 oraz, że nie jest właścicielem samochodu. Według oświadczenia Skarżącego nie korzysta on z pomocy społecznej. Organ ustalił ponadto, że w 2015 r. Skarżący uzyskał dochód w wysokości 28.835,84 zł, w 2016 r. w wysokości 28.909,57 zł, a w 2017 r. w wysokości 29.027,08 zł. Skarżący nie zalega z opłatą podatków i nie posiada nadpłat z tytułu podatków. Z informacji uzyskanych z MOPS wynika, że Skarżący nie otrzymuje pomocy finansowej. Nie pobiera też świadczeń z Urzędu Miejskiego Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia. Dodatkowo ustalono, że w 2018 r. małżonkowie przekazali udziały w nieruchomościach gruntowych położonych w Ł. na rzecz A. K. i P. K. Organ stwierdził, że umorzenie należności może dotyczyć tylko składek w części finansowanej przez płatnika składek i tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm. – dalej: "u.s.u.s."). W ocenie Prezesa ZUS w sprawie niniejszej nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności w oparciu o dyspozycję art. 28 ust. 1-3 w zw. z art. 32 u.s.u.s. Z oczywistych przyczyn zastosowania nie ma zdaniem organu art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie zachodzą także przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b u.s.u.s. Nie można też stwierdzić, że zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 tej ustawy. Organ podkreślił, że egzekucja przedmiotowych należności nie była prowadzona. Ponadto, zadłużenie wynikające z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący otrzymuje przy tym świadczenie emerytalne i jest właścicielem nieruchomości. Majątek ten pozwoliłby zatem na skuteczne dochodzenie należności wobec Skarżącego. Prezes ZUS podniósł ponadto, że obecnie nie ma konieczności prowadzenia wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego. Zaległość wynikająca z decyzji przenoszącej odpowiedzialność została bowiem uregulowana w całości w dniu [...] stycznia 2015 r. przez pozostałych członków zarządu klubu. Zapłata zobowiązań wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. przez pozostałych dłużników solidarnych skutkuje zwolnieniem z obowiązku ich zapłaty przez Skarżącego. Z tych względów organ uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie uzasadnia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. W związku z żądaniem rozpatrzenia sprawy również w zakresie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącego, organ zaznaczył, że umorzenie należności z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenie płatnika składek. Zadłużenie z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. dotyczy należności w części finansowanej przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników, więc przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma zastosowania. 9. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący i w skardze złożonej do tut. Sądu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisów przez błędną interpretację art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia, przez uznanie braku przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, a także naruszenie art. 7, art. 27 § 3 oraz art. 77 i art. 80 k.p.a. W uzasadnieniu Skarżący wskazał na niezachowanie przez organ dokładności w odniesieniu do przedmiotu rozpoznania i nieuwzględnienie jego ważnego interesu, przez co został obciążony za zaległości Stowarzyszenia Ł. na kwotę 31.200 zł wraz z naliczonymi odsetkami. Zdaniem Skarżącego, organ pominął istotną dla rozstrzygnięcia kwestię naliczonych odsetek, które wobec Skarżącego zostały naliczone na skutek zwłoki i zaniechań egzekucji Inspektoratu ZUS w Ł. w latach 2008-2010. Ten fakt, w opinii Skarżącego, potwierdza udzielenie ulgi przez Kierownika Inspektoratu dnia [...] lipca 2008 r. oraz pismo Kierownika Inspektoratu ZUS w Ł. z dnia [...] lipca 2018 r. o braku skutecznej egzekucji w dniu [...] lipca 2008 r. i w dniu [...] października 2008 r. Bezczynność organu rentowego, zdaniem Skarżącego, trwała do dnia [...] grudnia 2011 r., a za ten okres został obciążony odsetkami. W opinii Skarżącego, ZUS nie odniósł się do uzyskiwanych miesięcznych dochodów oraz wydatków. Dopiero w dalszej kolejności powinien jasno uzasadnić, czy sytuacja finansowa i majątkowa w jakiej znajduje się Skarżący jako ubezpieczony pozwala stwierdzić brak przesłanek do umorzenia zadłużenia spowodowanego przez klub wraz z naliczonymi odsetkami. Wydana decyzja powinna zawierać uzasadnienie umożliwiające jej weryfikację. 10. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. 11. Pismem z dnia [...] października 2018 r. Skarżący złożył odpowiedź na pismo organu rentowego, przedstawiając w nim swoje stanowisko względem jego twierdzeń. Skarżący oczekuje uchylenia decyzji wydanej z naruszeniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik postępowania. Zdaniem Skarżącego spełnione zostały przesłanki zaistnienia "ważnego interesu obywatela" z uwagi na wysokość zadłużenia, sytuację materialną i okoliczności obciążenia Skarżącego za zadłużenie klubu. ZUS pominął ważne okoliczności jak wiek Skarżącego (83 lata), stan zdrowia i brak możliwości uzyskania dochodu poza emeryturą. Opłacanie tak wysokich należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawi Skarżącego i jego rodzinę możliwość zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. 1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.). 2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. 3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie jest zasadna. 4. Na wstępie trzeba wyjaśnić, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygania przez sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 lutego 2018 r. sygn. II GSK 1567/16, uchylił wyrok WSA w Białymstoku oraz decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r., którą to decyzją Prezes ZUS uchylił w całości decyzje z dnia [...] stycznia 2015 r. o nr [...] i umorzył postępowanie w sprawie. Z powyższego zatem wynika, że na skutek wyroku NSA w obrocie prawnym pozostały wydane w pierwszej instancji decyzje z dnia [...] stycznia 2015 r. i konieczne było rozpatrzenie wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy w administracyjnym toku postępowania. Efektem tego stały się dwie decyzje, mocą których Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. o nr [...] odmawiającą umorzenia należności (rozstrzygnięcie z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...]) oraz utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. o nr [...] umarzającą postępowanie z uwagi na brak podstaw prawnych do rozpoznania wniosku (rozstrzygnięcie z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...]). W niniejszej sprawie skarżący kwestionuje pierwszą z tych decyzji, która dotyczy jego wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników. 5. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i zgodnie z tym przepisem zachodzi, gdy 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 6. Analiza powyższego przepisu wskazuje, że grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności ma charakter precyzyjny i zamknięty. Rozpoznając niniejszą sprawę organ wziął pod uwagę możliwość wystąpienia wszystkich przesłanek pozwalających na umorzenie należności i słusznie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o przepisy art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Wyniki tej oceny zostały przekonująco przedstawione w zaskarżonej decyzji. W rozpatrywanym przypadku organ przeanalizował sytuację materialną Skarżącego w odniesieniu do przesłanek zdefiniowanych jako całkowita nieściągalność należności. Ustalił dochody Skarżącego i małżonki oraz posiadany majątek i wskazał, że możliwe jest skuteczne dochodzenie od Skarżącego należności. Jednocześnie organ podkreślił, że egzekucja przedmiotowych należności nie była prowadzona, a zadłużenie wynikające z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Obawy Skarżącego, że opłacenie wysokich należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawi jego i rodzinę możliwość zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, powinny zostać złagodzone w świetle stanowiska organu o braku konieczności prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do Skarżącego, a to z tego powodu, że zaległość wynikająca z decyzji o przeniesieniu na byłych członków zarządu klubu odpowiedzialności za zadłużenie tego klubu z tytułu nieopłaconych składek ZUS, została już uregulowana w całości przez pozostałych członków zarządu. Wobec istoty solidarnej odpowiedzialności – a taki charakter ma odpowiedzialność m.in. Skarżącego za wymienione zaległości klubu – zapłata, o której mowa skutkuje zwolnieniem z obowiązku zapłaty należności przez Skarżącego na rzecz ZUS. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w sprawie nie mogło dojść do uznania nieściągalności należności z przyczyn wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 (śmierć dłużnika), pkt 2 (oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika), pkt 4 (niezaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym), pkt 4b (niezaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym). Organ nie naruszył § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia, ponieważ akt ten nie miał zastosowania w sprawie. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dopuszcza możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (składek opłacanych na ich własne ubezpieczenie). Organ wyjaśnił Skarżącemu, że zadłużenie z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. dotyczy należności w części finansowanej przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników, stąd przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisy przywołanego rozporządzenia nie mogły być stosowane w sprawie. Okoliczności związane z trudną sytuacją materialną i zdrowotną Skarżącego nie mogły być zatem rozpatrywane z punktu widzenia regulacji przywołanego rozporządzenia. 7. Sąd nie widzi podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ właściwie ocenił zebrany materiał dowodowy, w tym uzyskane dane o dochodach strony, miesięcznych wydatkach. Sytuacja majątkowa Skarżącego została przeanalizowana, a wyraz tego znalazł się w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia. Końcowo wskazać należy, że w toku przedmiotowego postępowania bez wpływu na jego wynik pozostają podnoszone przez Skarżącego kwestie dotyczące niewypłacalności klubu sportowego, oceny postępowań egzekucyjnych czy winy Skarżącego w zakresie powstania zadłużenia. Okoliczności te nie mogą być rozpatrywane w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS. Odpowiedzialność za zadłużenie klubu została prawomocnie rozstrzygnięta w postępowaniu sądowym, zakończonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...]. Jak wskazał w wydanym w tej sprawie wyroku NSA (II GSK 1567/16), prawotwórcze elementy stanu faktycznego dla załatwienia sprawy z wniosku o umorzenie wskazanych należności wynikają z regulacji zawartej w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności - która zachodzi w sytuacjach określonych art. 28 ust. 3 pkt 1-6, z zastrzeżeniem ust. 3a. Elementy te uwzględnione zostały w rozstrzygnięciu wydanym na skutek ponownie rozpatrzonej sprawy. Organ wskazał, które przepisy znajdują zastosowanie, a które zastosowane być nie mogą, przedstawiając racjonalne i znajdujące oparcie w zgromadzonych dowodach argumenty. 8. Z tych względów nie można dojść do wniosku, że zaskarżona decyzja naruszyła prawo. Stąd orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.