I SA/Bk 612/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz,, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 lutego 2009 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 1998 r. do I kwartału 2001 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wnioskiem z [...] sierpnia 2008 r. małżonkowie C. i J. K. zwrócili się do Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w A. o umorzenie odsetek od powstałej zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od czwartego kwartału 1998 r. do pierwszego kwartału 2001 r., wynikającej z decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS), z [...] sierpnia 2008 r., znak: [...]. Wnioskodawcy zobowiązali się, że pozostałą kwotę postarają się wpłacić jednorazowo. Motywując wniosek wskazali, że ich jedynym dochodem jest renta i emerytura. Zamieszkują w domu syna, w oddzielnym pomieszczeniu. Dodali, że są osobami schorowanymi i znaczną część pieniędzy wydają na leki i na przeżycie. Decyzją z [...] września 2008 r. znak: [...], Prezes KRUS odmówił umorzenia odsetek za w/w okres w kwocie 3.390,00 zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podniósł, że na podstawie dostarczonego zaświadczenia o leczeniu Pani C. K., Regionalny Inspektor Orzecznictwa Lekarskiego KRUS, nie stwierdził konieczności ponoszenia zwiększonych kosztów leczenia. Organ zauważył, że z przeprowadzonej w dniu [...] września 2008 r. wizytacji wynika, iż warunki mieszkaniowe wnioskodawców są dobre. Państwo K. mieszkają w pokoju z dostępem do kuchni i łazienki. Nie korzystają z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, co w ocenie Prezesa KRUS potwierdza dobrą sytuację materialną. Organ wskazał, że powstałe zadłużenie może być, po złożeniu stosownego wniosku, rozłożone na dogodne raty, które będą regulowane z przyznanych świadczeń emerytalno-rentowych. Ponadto zwrócono uwagę, że Pani C. K. została ustalona nadpłata za okres od [...] grudnia 1995 r. do [...] lutego 2001 r., którą w całości odpisano ze względu na okres, z którego nie można dochodzić zwrotu należności. Po rozpoznaniu wniosku Pana J. K. (dalej także jako: "Skarżący"), o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS decyzją z [...] listopada 2008 r. [...] pozostawił w mocy decyzję z [...] września 2008 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że nie dołączono do wniosku nowych dokumentów potwierdzających trudną sytuację zdrowotną. Podniesiono, że przedstawiono jedynie fakturę z apteki oraz kserokopię książeczki ubezpieczeniowej. Organ podniósł, że ze zgromadzonego materiału dowodowego jasno wynika, że decyzja o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z okresem wstecznym została wydana na podstawie wymaganych dokumentów. Wnioskodawcy nie skorzystali zaś z prawa odwołania się od tej decyzji do Sądu. Prezes KRUS dodał również, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawcy podali, że nie korzystali ze zwolnień lekarskich ani odszkodowań z tytułu wypadku w gospodarstwie rolnym. Istotnym argumentem w sprawie jest jednak zdaniem organu fakt, że małżonce Skarżacego z tytułu wypłacanych świadczeń w KRUS ustalono nadpłatę w kwocie [...] zł, która z powodu przedawnienia nie podlega zwrotowi. Organ argumentował także, że wnioskodawcy utrzymują się ze świadczeń KRUS i nie korzystają z żadnej formy pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, co potwierdza stosunkowo dobrą sytuację materialną. W związku z powyższymi okolicznościami Prezes KRUS uznał, że nie ma podstaw do wnioskowanego umorzenia odsetek w kwocie 3.390,00 zł. W skardze złożonej do tut. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezesa KRUS z [...] listopada 2008 r. Skarżący podniósł, że nie jest prawdą jakoby nie dołączył dokumentów o swoich wydatkach. Wskazał, że on i małżonka przedstawili faktury z apteki i zaświadczenia od lekarza. Skarżący wskazał też, że otrzymuje 440 zł emerytury z KRUS, co nie wystarcza na przeżycie. Dodał również, że sporna nieruchomość, z której ujawnieniem wiązało się wydanie decyzji o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z okresem wstecznym, jest położona od miejsca zamieszkania około 50 km i nigdy jej nie obrabiał i nie wie, kto płacił podatki od tej nieruchomość. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest – w świetle postanowień art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – ocena z punktu zgodności z prawem procesu zastosowania norm prawa materialnego w określonej sytuacji faktycznej. Zadaniem sądu administracyjnego jest wiec ocena, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał procesowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do wymaganego przez prawo ustalenia determinanty faktycznej decyzji. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy in meriti. Dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem jej rozstrzygnięcia przez organy administracji publicznej. Sąd nie rozstrzyga, więc o tym, czy zaległość powinna być umorzona. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast zaskarżona decyzja w pełnym zakresie podlega badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt l SA/Kr 1227/97, opublikowany w: Lex Nr 33404). W myśl postanowień art.41a ust.1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U z 2008 r., Nr 50, poz.291 ze zm., dalej w skrócie jako: "u.s.r."), "Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części". Przepis ten jest, więc materialnoprawną podstawą umorzenia całości lub części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes KRUS oceniając możliwości płatnicze wnioskodawców oprócz lakonicznego stwierdzenia, że mają stosunkowo dobrą sytuację materialną, czego potwierdzeniem, zdaniem organu, jest utrzymywanie się ze świadczeń KRUS i nie korzystanie z żadnej formy pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, stwierdza również, że istotnym argumentem w sprawie jest fakt, że Pani C. K. ustalono nadpłatę świadczenia renty rolniczej (pobranej przez nią, gdy była równocześnie właścicielką gospodarstwa rolnego), która z powodu upływu terminu przedawnienia nie podlega zwrotowi. W ten sposób Prezes KRUS staje na stanowisku, że pierwszeństwo przed oceną przesłanek umorzenia należności, o których mowa w przepisie art. 41a ust.1 pkt 1 u.s.r. (ważny interes zainteresowanego, możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego), na tle ustalonego stanu faktycznego ma fakt nieuprawnionego pobierania świadczenia emerytalnego w czasie, gdy była ona właścicielką gospodarstwa rolnego, fakt nie przewidziany w hipotezie tego przepisu. Prezes KRUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie bierze przy tym pod uwagę tego, co jest ważnym interesem przedstawionym przez Skarżącego w złożonym wniosku o umorzenie, co należy podkreślić, jedynie odsetek za zwłokę, a nie należności głównej. W przedmiocie "ważnego interesu zainteresowanego" wypowiadały się już sądy administracyjne i tak np w wyroku z 1 grudnia 2006 r., WSA w Warszawie w sprawie o sygn. III SA/Wa 1666/06, (pub. LEX nr 328559) wskazał, że: "Niemożność opłacenia składek ze względu na brak środków finansowych należy uznać za sytuację uzasadniającą istnienie, po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika, ważnego interesu w umorzeniu tych należności stosownie do treści art.41a ust.1 pkt 1 u.s.r. (...) Istnienie tego interesu nie może być kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata składek zagraża podstawowym egzystencjom osoby podlegającej ubezpieczeniu" (podobnie WSA sygn. IIISA/Wa 1786/06, LEX 328519). Tymczasem organ w omawianej sprawie, w ogóle nie badał, czy zapłata odsetek od zaległości w sytuacji, gdy wnioskodawcy zobowiązują się dobrowolnie uregulować całą należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, zagrozi podstawom ich egzystencji i mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, także z uwzględnieniem wydatków, jakie ponoszą miesięcznie na swoje leczenie (faktury na leki z września nr [...] i z listopada 2008 r. nr [...]). Rozpoznając ponownie wniosek organ w kontekście wnioskowanej ulgi nie dokonał również analizy możliwości płatniczych wnioskodawców utrzymujących się z wypłacanych przez KRUS należności (558 zł i 444 zł, vide kopie decyzji rentowej i emerytalnej wnioskodawców, k. 81-82 akt amin.), a także pominął twierdzenia Skarżącego zawarte w uzasadnieniu wniosku z [...] października 2008 r., że z opieki społecznej nigdy nie korzystał i korzystać nie będzie ("bo dla mnie honor i ambicja nie pozwolą żeby iść i prosić, bo wolę umrzeć z głodu i bólu"). Powyższe względy przekonują, że dokonana w sprawie ocena sytuacji wnioskodawców wykracza poza swobodę uznania administracyjnego i nosi znamiona dowolności. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dokonana przez organ ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stosownie do treści art. 107 k.p.a. winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji winno, więc zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ, wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. W orzecznictwie zaznacza się, iż zgodnie z zasadą przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a., obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz właśnie w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. W przypadku decyzji opartych na uznaniu administracyjnym szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 107 § 3 k.p.a., obowiązek należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia i przedstawienia oceny wszystkich okoliczności przemawiających za, jak i przeciw wystąpieniu przesłanek warunkujących zastosowanie wnioskowanej ulgi. Uzasadnienie skarżonej decyzji z powodów wyżej przedstawionych nie spełnia tych wymagań, podważając tym samym zaufanie Skarżącego do organów. Wobec stwierdzonych naruszeń przepisów art. 41a ust.1 pkt 1 u.s.r. oraz przepisów postępowania tj.: art. 7, art.11, art. 77 i art. 80 i art. 107§ 3 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ powinien uwzględnić interpretację art.41a u.s.r. dokonaną przez Sąd, zgodnie z którą organ nie ma możliwości uzależnienia umorzenia określonych kwot od innych warunków nie przewidzianych w tym przepisie innych niż ważny interes zainteresowanego, możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, oraz wyeliminować wymienione wyżej uchybienia proceduralne (co jednocześnie stanowi wskazania dotyczące sposobu i kierunku dalszego procedowania). Orzeczenie o tym, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd oparł o przepis art. 152 u.p.p.s.a.