I SA/Bk 631/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Funduszu Pracy za okres od lipca do grudnia 2000 r. oddala skargę Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2010 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z [...] lipca 2010 r. znak: [...], w której odmówiono J. P. (dalej przywoływanemu jako "skarżący") umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenia własne wnioskodawcy wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego (FUZ) i Funduszu Pracy (FP) za okres lipiec 2000 r. – grudzień 2000 r. w kwocie 7.903,69 zł; składek w części finansowanej przez płatnika wobec FUS, FUZ, FP i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) w kwocie 5.092,45 zł; składek na ubezpieczenie rentowe, wypadkowe oraz FP w kwocie 4.636,57 zł oraz umorzono postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek wobec FUS za okres styczeń 2000 r. - czerwiec 2000 r. w kwocie 3.084,40 zł, FUZ za okres styczeń 2000 r. - kwiecień 2000 r. w kwocie 459,78 zł oraz FP za okres styczeń 2000 r. - kwiecień 2000 r. w kwocie łącznej 219,12 zł oraz odsetek za zwłokę liczonych na dzień przedawnienia się poszczególnych składek w kwocie 7.037 zł wskutek ich przedawnienia. Prezes ZUS w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Wskazał, iż skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 788 zł netto, z którego istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego należności z tytułu składek w przypadku nie przystąpienia do ich dobrowolnej spłaty. I tak w dniu 30 lipca 2010 r. celem wyegzekwowania należności wobec FUS, FUZ oraz FP za okres 07.2000 r. - 12.2000 r. dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącego. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził także, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu podkreślono, że skarżący posiada stałe źródło dochodu. Organ uwzględnił, iż ponosi on koszty związane z leczeniem w kwocie 350 zł miesięcznie, nie dał natomiast wiary twierdzeniom o przekazywaniu byłej żonie środków w kwocie 250 zł miesięcznie, wskazując, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na tę okoliczność. Staranne zaplanowanie wydatków, w ocenie ZUS, pozwala na wygospodarowanie środków na spłatę należności z tytułu składek. Za takim stanowiskiem przemawia też brak zobowiązań wobec innych wierzycieli, jak też w opłatach bieżących. Organ podniósł, że skarżący pomimo posiadanej wiedzy o figurującym zadłużeniu nie podjął nawet próby jego dobrowolnego uregulowania, chociażby z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia w okresie od 30 lipca 2001 r. do 1 października 2001 r. w firmie "S" w B., czy też z otrzymywanego od 1 lipca 2008 r. świadczenia emerytalnego. Dalej Prezes ZUS wskazał, że przedłożona w toku postępowania dokumentacja medyczna potwierdza, iż skarżący wymaga opieki lekarskiej. Fakt ten, w opinii organu, nie pozbawia go jednak możliwości uregulowania zobowiązań z tytułu składek, w sytuacji otrzymywania świadczenia emerytalnego. Skarżący nie przedstawił też orzeczenia potwierdzającego jego całkowitą niezdolność do pracy, czy też stopień niepełnosprawności. Przedłożone zaświadczenia lekarskie poświadczają jedynie konieczność kontynuacji leczenia. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 28 ust 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy ze zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego wynika, że spełnione zostały przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jako naruszającej prawo i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że w sprawie wobec braku przesłanek do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek zastosowanie znajduje dyspozycja z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jak stanowi § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli ubezpieczony wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie skarżącego, zebrany materiał dowodowy wskazuje, że zobowiązanie do zapłaty należności z zaległych składek na ubezpieczenie społeczne pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest bowiem otrzymywana emerytura w wymiarze 788 zł netto, z czego po odjęciu środków, jakie przekazuje byłej żonie, tj.: 250 zł oraz wydatków ponoszonych w związku z chorobą, zakupem leków, wizytami u specjalistów, tj. 350 zł, pozostaje mu kwota mniejsza niż 200 zł, która stanowi minimum pozwalające na zakup żywności i najpotrzebniejszych środków higieny. Nadto skarżący nie jest właścicielem nieruchomości, nie ma żadnego majątku ruchomego, z którego mógłby zaspokoić wierzyciela, nie zgromadził również żadnych oszczędności. Co więcej jego wiek oraz choroba całkowicie ograniczają możliwości zarobkowe do uzyskiwanej emerytury. Zapłata składek może pociągać ze sobą poważne skutki dla utrzymania zobowiązanego, w postaci eksmisji z zajmowanego lokalu i konieczności skorzystania przez skarżącego z instytucjonalnej pomocy społecznej. Przesłanką do umorzenia należności jest także fakt, iż wymaga on stałej opieki lekarskiej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia art. 28 ust 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak też innych przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 3a tej ustawy stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. W podjętym rozstrzygnięciu organ odniósł się do sytuacji skarżącego, nie stwierdzając, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ustalono, iż skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego w kwocie 788 zł netto. Ponosi on wydatki w związku z chorobą, zakupem leków, wizytami u specjalistów w wysokości ok. 350 zł, nie posiada zobowiązań wobec innych wierzycieli, jak też zaległości w opłatach bieżących. Organ zasadnie nie dał wiary twierdzeniom, iż skarżący przekazuje byłej żonie środki w kwocie 250 zł miesięcznie, ponieważ nie przedstawił on na tę okoliczność żadnych dowodów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ stwierdził, że właściwe zaplanowanie wydatków może pozwolić skarżącemu na wygospodarowanie środków służących spłacie przedmiotowych zobowiązań, chociażby w ramach układu ratalnego. Zgodzić się należy z organem, iż w niniejszej sprawie skarżący nie wskazał dowodów potwierdzających, iż jego dolegliwości zdrowotne można zakwalifikować, jako przewlekłą chorobę pozbawiającą możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Przedłożona w toku prowadzonego w sprawie postępowania dokumentacja medyczna potwierdza, iż skarżący wymaga opieki lekarskiej, nie uzasadnia jednak wniosku, iż stan zdrowia pozbawia go możliwości uzyskania dochodu. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że strona otrzymuje świadczenie emerytalne. W sprawie skarżący nie podnosił też, iż poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Strona potwierdza w skardze, iż w jego przypadku nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Prezes ZUS przeanalizował przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) wskazując, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Jak wynika z akt sprawy, świadczenie to zostało zajęte w dniu 30 lipca 2010 r. Końcowo trzeba podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy, który (działając we własnym interesie) powinien dowodzić swojej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z zasadami wymienionymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z akt sprawy wynika, że organ pouczył skarżącego o przesłankach warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, wzywając stronę do przedłożenia dowodów. Decyzja wydana przez Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego, organ odniósł się w niej do wszystkich okoliczności podnoszonych przez stronę w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Organ prawidłowo zastosował również przepisy prawa materialnego. Samo niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Także w skardze jej autor ograniczył się do powtórzenia argumentacji prezentowanej w toku postępowania administracyjnego, nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, ani dowodów. Trzeba zauważyć, że wniosek o umorzenie należności ZUS-u może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Stąd w przypadku zaistnienia takich okoliczności skarżący może ponownie wystąpić do organu z takim wnioskiem. W związku z tym, iż Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.