I SA/Bk 67/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej także w skrócie jako: Prezes KRUS) umorzył T. D. (dalej również jako skarżący) odsetki od nieopłaconych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od II kwartału 2009 r. do II kwartału 2011 r. w łącznej kwocie 227 zł z tytułu składek zmarłego brata J. D. (decyzja nr [...] o odpowiedzialności skarżącego, jako osoby trzeciej). Organ odmówił ponadto umorzenia ww. należności głównej w kwocie 2.355,70 zł. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS, decyzją z [...] grudnia 2012 r. nr [...], utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że materialnoprawną podstawą umarzania całości lub części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) - dalej w skrócie: "u.s.r."). Umorzenie tych należności może nastąpić tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy trudna sytuacja materialno - bytowa powstała w wyniku wystąpienia zdarzeń losowych lub takich sytuacji, które były niezależne od sposobu postępowania dłużnika i które całkowicie uniemożliwiają uregulowanie zadłużenia w formie dogodnego układu ratalnego bez zagrożenia egzystencji własnej, czy rodziny. Prezes KRUS stwierdził, że w sprawie tej szczegółowo przeanalizowano wszystkie argumenty zawarte we wniosku i aktualną sytuację płatniczą skarżącego. Wskazał, że skarżący wniosek swój motywował tym, iż samotnie prowadzi gospodarstwo rolne, które przynosi minimalne zyski. Twierdził, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, gdyż dotychczasowe dochody pochłonęła budowa domu mieszkalnego, który nie jest jeszcze ukończony (poprzedni uległ zniszczeniu w pożarze w 2001 r.). Gospodarstwo jest wyposażone w zaawansowany wiekowo, podstawowy sprzęt rolniczy, a budynki wymagają natychmiastowego remontu i modernizacji, aby mogły spełnić podstawowe wymogi uprawniające do dopłat bezpośrednich. Skarżący jest w trakcie budowy stada bydła mięsnego, a w tym roku nastąpił upadek trzech sztuk cieląt mięsnych. Organ zauważył, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających znaczne wydatki na budowę domu oraz remontu ciągnika. Poza tym, z protokołu wizytacji wynika, że do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa został złożony wniosek o dopłaty obszarowe na rok 2012. Dodatkowo na dzień wizytacji skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych zobowiązań kredytowych oraz nie korzysta z pomocy MOPS w L. Skarżący posiada ponadto majątek w postaci gospodarstwa rolnego o powierzchni 30,48 ha, co pozwala na uzyskanie dochodów, a otrzymywane dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, których celem jest wsparcie rozwoju gospodarstwa rolnego, są dodatkowym dochodem w budżecie. Z powyższego organ wywnioskował, że skarżący posiada środki na regulowanie zobowiązań i rozpoczęcie planowanych prac remontowych i modernizacyjnych w gospodarstwie, a jego argumentacja nie może stanowić podstawy do orzeczenia nieściągalności zadłużenia i umorzenia wszystkich należności. Organ zaznaczył także, że skarżący korzysta z gospodarstwa o powierzchni 16,437 ha, przejętego w drodze spadku po zmarłym bracie. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego w A. z [...] kwietnia 2012 r. wynika, że wartość działu spadku wynosiła 150.000 zł. Prezes KRUS stwierdził, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty potwierdzają słaby stan budynków gospodarczych i maszyn rolniczych, zdarzenia losowe - upadki trzech sztuk cieląt oraz zapłatę części zaległości w podatku rolnym, co faktycznie świadczy o okresowym osłabieniu możliwości płatniczych skarżącego. W związku z powyższym organ uznał, że zachodzą przesłanki do umorzenia części zadłużenia tj. odsetek. Końcowo organ wskazał, że sytuacja skarżącego daje podstawę do zastosowania ulgi w spłacie pozostałej kwoty zaległości w formie układu ratalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżący wniósł o uchylenie decyzji z [...] grudnia 2012 r. i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.s.r., poprzez bezzasadne uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do całkowitego umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, w sytuacji, kiedy ważny interes skarżącego oraz trudna sytuacja materialna uniemożliwia mu spłatę całej należności; art. 6, art. 7, art. 9, art. 10 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", poprzez dokonanie błędnej oceny możliwości płatniczych skarżącego, w sytuacji kiedy skarżący nie jest w stanie spłacić zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych. Skarżący podniósł, że organ nie wziął pod uwagę tego, że nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia, ponieważ znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej. Jedynym źródłem jego utrzymania jest prowadzone samotnie gospodarstwo rolne, które w ostatnim czasie przynosi straty. Maszyny rolnicze i budynki gospodarcze, którymi dysponuje wymagają natychmiastowego remontu, a co się z tym wiąże znacznych nakładów finansowych. Skarżący jest zmuszony ponieść koszty na odbudowę domu, który uległ zniszczeniu na skutek pożaru. Po opłaceniu bieżących rachunków, środki które pozostają na utrzymanie, wystarczają jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 41a ust.1 pkt 1) u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Powyższe oznacza, że decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ emerytalny podejmuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organowi uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcia, podejmowane w przedmiocie ulg w spłacie zobowiązań, mogą być dowolne. Uznanie organu winno zostać poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego i rozważeniem wskazanych wyżej przesłanek zastosowania wnioskowanej ulgi. Towarzyszy temu obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. O prawidłowości dokonanej oceny materiału dowodowego świadczy to, czy wyciągnięte wnioski mają logiczne uzasadnienie. Obowiązki owe bezpośrednio wynikają z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Rozpoznając skargę, Sąd zauważa, że organ nie zastosował się do wymienionych reguł postępowania. Rozstrzygnięcie skarżonej decyzji oparte zostało przede wszystkim na niewłaściwym ustaleniu stanu faktycznego. Organ rozpatrujący wniosek, aby móc właściwie ocenić ewentualne wystąpienie przesłanki zastosowania wnioskowanej ulgi tj. ważnego interesu, powinien ustalić sytuację materialną zainteresowanego. Skład orzekający w pełni podziela pogląd wyrażony przez WSA w Rzeszowie w sprawie o sygn. I SA/Rz 205/12, że możliwości płatnicze to nie jest fakt osiągania dochodów, ale zestawienie tego dochodu z wydatkami, które pozwolą na ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansów zainteresowanego skorzystaniem z umorzenia należności wobec organu rentowego (orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ jedynie ogólnikowo odniósł się do sytuacji materialnej skarżącego podnosząc, że zgromadzone w aktach dokumenty potwierdzają słaby stan budynków gospodarczych i maszyn rolniczych, zdarzenia losowe oraz zapłatę części zaległości w podatku rolnym, co faktycznie świadczy o okresowym osłabieniu możliwości płatniczych. Prezes KRUS nie ustalając wielkości dochodów, jakie w skali roku przynosi gospodarstwo arbitralnie uznał, że sytuacja skarżącego pozwala jedynie na umorzenie odsetek od należności oraz daje podstawę do zastosowania ulgi w spłacie pozostałej kwoty zaległości w formie układu ratalnego. Organ nie wskazał dowodów, na których oparł to twierdzenie, czym naruszył art. 107 § 3 k.p.a. Powyższe wskazuje na dowolność rozstrzygnięcia. Organ nie podjął czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co wskazuje na naruszenie przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. W efekcie postępowanie prowadzone było w sposób, który nie budził zaufania skarżącego do władzy publicznej, co wskazuje także na naruszenie art. 8 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu przypomnieć należy, że decyzja administracyjna jest prawidłowa, jeżeli jest zgodna z normami materialnego prawa oraz została wydana zgodnie z normami prawa procesowego. Organ rozpatrujący sprawę narusza prawo w wypadku wadliwej oceny stanu faktycznego, wadliwego zastosowania prawa, ale również wtedy, gdy prawidłowo zastosuje prawo do wadliwie ustalonego stanu faktycznego. Niezasadne okazały się natomiast zarzuty naruszenia wynikającej z art. 10 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Organ umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, o czym świadczy treść zawiadomień z: [...] października 2012 r. (k. - 284 akt admin.) oraz [...] listopada 2012 r. (k. - 299 akt admin.). Natomiast w piśmie z [...] września 2012 r. (k. - 275 akt admin.), organ poinformował skarżącego jakie okoliczności mogą przykładowo uzasadnić podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności oraz wskazał dokumenty niezbędne do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, tym samym także zarzut naruszenia art.9 k.p.a. okazał się niezasadny. Z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy przedwczesnym jest wypowiadanie się w sprawie naruszenia art.41a ust.1 pkt 1 u.s.r. Wobec stwierdzonych naruszeń przepisów proceduralnych w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Podstawą wydania orzeczenia o tym, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu był przepis art. 152 u.p.p.s.a.