I SA/Bk 9/26
WyrokWSA w Białymstoku2026-03-11
Skład orzekający: Małgorzata Anna Dziemianowicz, Marcin Kojło, Paweł Janusz Lewkowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR prawidłowo odmówił przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, w szczególności w zakresie zakwestionowania powierzchni niektórych działek rolnych oraz odmowy uznania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności, pogłębiania zaufania do władzy publicznej i przekonywania. Organy nie wykazały należytej staranności w wyjaśnieniu stanu faktycznego, w szczególności w odniesieniu do zakwestionowania powierzchni działek rolnych oraz odmowy uznania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, co skutkowało nierzetelnym uzasadnieniem decyzji.Stan faktyczny
Skarżący T. B. ubiegał się o przyznanie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego na rok 2024. Organ I instancji umorzył postępowanie w części, odmówił przyznania płatności do ekoschematu retencjonowanie wody, odmówił uznania siły wyższej i przyznał płatności w pomniejszonej wysokości. Organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji i przyznał skarżącemu szereg płatności, ale również umorzył postępowanie w części i odmówił przyznania płatności do ekoschematu retencjonowanie wody oraz odmówił uznania siły wyższej. Skarżący zaskarżył decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym wadliwe ustalenie stanu faktycznego dotyczące powierzchni działek i odmowę uznania siły wyższej.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 17 listopada 2025 r. oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 marca 2026 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 17 listopada 2025 r. nr 9010-2025-002129 w przedmiocie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na 2024 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży na rzecz T. B. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Pan T. B. (dalej również jako: "skarżący") złożył w dniu 1 lipca 2024 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2024 (zmieniony w dniach 12 i 13 lipca 2024 r. oraz 16 i 30 września 2024 r.), w którym ubiegał się o przyznanie do określonych powierzchni: płatności w ramach interwencji w formie płatności bezpośrednich do podstawowego wsparcia dochodów i płatności redystrybucyjnej, płatności do ekoschematu rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi w formie praktyki międzyplony ozime/wsiewki śródplonowe, praktyki zróżnicowana struktura upraw, praktyki wymieszanie obornika z glebą na gruntach ornych w ciągu 12 godzin, praktyki stosowanie płynnych nawozów naturalnych innymi metodami niż rozbryzgowo, praktyki wymieszanie słomy z glebą, płatności do ekoschematu retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych, wsparcie dochodów związanego z produkcją do roślin pastewnych, wsparcia dochodów związanego
z produkcją do roślin strączkowych na nasiona oraz uzupełniającej płatności podstawowej.
Decyzją z dnia 12 czerwca 2025 r. nr 0198-2025-013659, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Sokółce: umorzył postępowanie w części dotyczącej powierzchni wycofanej w dniu 12 lipca 2024 r. i 16 września 2024 r., odmówił przyznania płatności do ekoschematu retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych, odmówił uznania działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności do działki referencyjnej
nr [...] oraz przyznał skarżącemu podstawowe wsparcie dochodów
w pomniejszonej wysokości, płatność redystrybucyjną do powierzchni wynikającej
z art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, wsparcie dochodów związanego z produkcją do roślin strączkowych na nasiona, płatność do praktyki stosowanie płynnych nawozów naturalnych innymi metodami niż rozbryzgowo, praktyki wymieszanie słomy z glebą zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku, a pozostałe wnioskowane płatności w pomniejszonej wysokości.
Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży decyzją z dnia 17 listopada 2025 r. nr 9010-2025-002129 uchylił
w całości decyzję organu I instancji oraz przyznał skarżącemu:
1. Podstawowe wsparcie dochodów - 2024 w wysokości 108 565,38 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 2 560,96 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.
2. Płatność redystrybucyjna - 2024 w wysokości 5 063,70 zł.
3. Płatność do roślin strączkowych na nasiona - 2024 w wysokości 12 077,96 zł.
4. Płatność do roślin pastewnych - 2024 w wysokości 21 805,82 zł.
5. Międzyplony ozime/wsiewki śródplonowe - 2024 w wysokości 75 472,45 zł.
6. Zróżnicowana struktura upraw - 2024 w wysokości 47 184,26 zł.
7. Wymieszanie obornika z glebą na gruntach ornych w ciągu 12 godzin - 2024 w wysokości 18 622,28 zł.
8. Stosowanie płynnych nawozów naturalnych innymi metodami niż rozbryzgowo - 2024 w wysokości 2 064,98 zł.
9. Wymieszanie słomy z glebą - 2024 w wysokości 3 736,31 zł.
10. Uzupełniającą płatność podstawową w wysokości 8 647,86 zł.
Poza tym, organ odwoławczy umorzył:
1. Postępowanie w sprawie przyznania podstawowego wsparcia dochodów
w części dotyczącej powierzchni wycofanej w dniu 16 września 2024 r.
2. Postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt - ekoschemat Rolnictwo węglowe
i zarządzanie składnikami odżywczymi w zakresie praktyki: Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe w części dotyczącej powierzchni wycofanej w dniu 16 września 2024 r.,
3. Postępowanie w sprawie przyznania wsparcia dochodów związanego
z produkcją do roślin pastewnych w części dotyczącej powierzchni wycofanej w dniu 13 lipca 2024 r.,
4. Postępowanie w sprawie przyznania uzupełniającej płatności podstawowej
w części dotyczącej powierzchni wycofanej w dniu 12 lipca 2024 r.
Ponadto, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR odmówił przyznania skarżącemu płatności w zakresie retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych - 2024 oraz odmówił uznania działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności w odniesieniu do powierzchni [...] ha (działka rolna R na działce referencyjnej nr [...]).
W uzasadnieniu Dyrektor przytoczył treść przepisów: art. 138 § 1 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."), art. 21 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1 i 4, art. 48 ust. 1, art. 66 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1741 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania
i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw
i płatności związanych z produkcją do zwierząt i przejściowego wsparcia krajowego
w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2025 r., poz. 1186), § 1 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary (Dz. U. z 2025 r., poz. 757), art. 4 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.1), art. 2 ust. 7 lit. a, rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/1172 z dnia 4 maja 2022 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej oraz stosowania i obliczania wysokości kar administracyjnych
w związku z warunkowością (Dz.U.UE.L.2022.183.12), art. 66 ust. 1 - 3, art. 68 ust. 1 i 2, art. 69, art. 70, art. 72, art. 73 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia UE nr 1306/2023 (Dz. Urz. UE L 435 z dnia 06.12.2021 r.), art. 5 ust 1-3, art. 6 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2022/1173 z dnia 31 maja 2022 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania
i kontroli we wspólnej polityce rolnej (Dz.U.UE.L.2022.183.23).
Następnie organ II instancji wskazał, że ustalając stan faktyczny przedmiotowej sprawy oparł się na wynikach kontroli administracyjnej, po czym przedstawił powierzchnię kwalifikującą się do przyznania płatności na spornych działkach. Organ stwierdził, że dokonując analizy naniesionych na ortofotomapę zdjęć w odniesieniu do:
- działki referencyjnej nr [...] (działka rolna "[...]") ustalono, że powierzchnia stwierdzona działki jest mniejsza niż zadeklarowana o 0,02 ha,
a wykluczona część stanowi teren nieużytkowany rolniczo (na ortofotomapie widoczny jest nasyp ziemi, przy której stoi sprzęt budowlany - koparka), który nie spełnia warunku uznania jej za kwalifikujący hektar (§ 1 ust. 4 rozporządzenia
w sprawie warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary w związku z art. 4 ust. 4 rozporządzenia 2021/2115). Na dzień złożenia wniosku wykluczony obszar nie był użytkiem rolny. Organ odwoławczy wyjaśnił, że brak prowadzenia działalności rolniczej potwierdza ortofotomapa lotnicza z dnia 27 maja 2024 r.,
- działki referencyjnej nr [...] (działka rolna "K") ustalono, że powierzchnia stwierdzona działki jest mniejsza niż zadeklarowana o 0,01 ha,
a wykluczona część będąca drogą nieutwardzoną nie spełnia warunku uznania jej za kwalifikujący hektar (§ 1 ust. 1 pkt 4 lit. a i ust. 4 rozporządzenia w sprawie warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary w związku z art. 4 ust. 4 rozporządzenia 2021/2115), gdyż jej szerokość wynosi powyżej 2 m. Powyższe potwierdza ortofotomapa lotnicza z dnia 27 maja 2024 r.,
- działki referencyjnej nr [...] (działka rolna "U") ustalono, że powierzchnia stwierdzona działki jest mniejsza niż zadeklarowana o [...] ha,
a wykluczona część nie spełniała na dzień złożenia wniosku warunku uznania jej za kwalifikujący hektar (§ 1 ust. 1 pkt 4 lit. c i ust. 4 rozporządzenia w sprawie warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary w związku z art. 4 ust. 4 rozporządzenia 2021/2115). Powyższe potwierdza ortofotomapa z dnia 28 maja 2024 r., na której widać zwarte zadrzewienia oraz zobrazowanie z satelity S. z dnia 27 czerwca 2024 r. przedstawiające dokąd działka była koszona i zobrazowanie z dnia 9 lipca 2024 r. przedstawiające granice użytkowania. Zakrzaczenia zostały wykarczowane pomiędzy 9 lipca 2024 r. a 22 lipca 2024 r.,
- działki rolnej "[...]" ustalono, że została ona zadeklarowana poza granicami działki ewidencyjnej nr [...] wzdłuż jej wschodniej granicy,
- działki rolnej "[...]" ustalono, że została ona zadeklarowana poza granicami działki ewidencyjnej nr [...] wzdłuż jej południowej granicy,
- działki referencyjnej nr [...] (działka rolna "R") ustalono, że działka w całości nie kwalifikuje się do przyznania płatności ze względu na brak użytkowania rolniczego. Powyższe potwierdza ortofotomapa lotnicza z dnia 26 maja 2024 r., a coroczny brak użytkowania nie jest siłą wyższą.
Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR rozważył złożone przez skarżącego oświadczenie z dnia 30 września 2024 r., jednakże nie uznał zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...], gdyż skarżący zadeklarował w roku 2024 do płatności działkę na której nie prowadził działalności rolniczej zgodnie
z zasadami o których mowa w art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 2021/2115 i art. 21 ust. 1 ustawy, a oświadczenie wystąpieniu siły wyższej na wskazanej działce złożył również w roku 2021, 2022 12023. W ocenie organu na przedmiotowej działce nie wystąpiły przypadki nadzwyczajne i nieprzewidywalne wykraczające ponad przeciętność, potwierdzające wystąpienie siły wyższej czy nadzwyczajnych okoliczności. Siła wyższa to okoliczność wyjątkowa, a nie powtarzająca się corocznie. Powyższe uzasadnia więc odmowę uznania działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w odniesieniu do tej działki ewidencyjnej, zatem działka rolna oznaczona identyfikatorem "[...]" o powierzchni [...] ha została wykluczona
z płatności.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący zaskarżył w całości decyzję Dyrektora i zarzucił naruszenie:
I. Przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie zarzutów odwołania, a pomimo to utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji w oparciu o niepełny
i dowolnie oceniany materiał dowodowy, w sytuacji gdy istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji,
2) art. 77 k.p.a., art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z § 1 ust. 4 pkt b i c rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków uznania gruntów za kwalifikujące się hektary, poprzez naruszenie zasady praworządności, prawdy obiektywnej oraz prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organów władzy publicznej,
w szczególności poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego w odniesieniu do:
a) działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...])
i niewyjaśnienie przyczyn zmniejszenia powierzchni przedmiotowych działek kwalifikujących się do przyznania płatności, w sytuacji gdy obszar działek zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności jest (i był) użytkowany rolniczo, co potwierdza maksymalny kwalifikowany obszar wynikający z baz referencyjnych prowadzonych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za kolejne lata (2024 i 2025) - co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem z płatności powierzchni działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]),
b) działki oznaczonej kodem literowym [...] (działki ewidencyjne [...] i [...])
i niewyjaśnienie przyczyn zmniejszenia powierzchni przedmiotowej działki kwalifikującej się do przyznania płatności, w sytuacji gdy obszar przedmiotowej działki zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności jest (i był) użytkowany rolniczo, co potwierdza załącznik do wniosku o przyznanie płatności (nr mapy [...]) i przedstawiony mnie zrzut z geoportal.gov.pl, a pomimo to wprowadzenie przez organ zmian maksymalnego kwalifikowanego obszaru w bazach referencyjnych prowadzonych przez ARiMR w 2025 r. - co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem z płatności części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym [...] (działki ewidencyjne [...] i [...]),
c) działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], [...])
i niewyjaśnienie przyczyn zmniejszenia powierzchni przedmiotowej działki kwalifikującej się do przyznania płatności, w sytuacji gdy obszar działki zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności jest (i był) użytkowany rolniczo, co potwierdza maksymalny kwalifikowany obszar wynikający z baz referencyjnych prowadzonych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za 2023 r. - co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem z płatności części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], [...]),
d) nieprzeprowadzenie analizy, czy na wykluczonej przez organ obszarze dla działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], [...]) była prowadzona działalność rolnicza, i czy na wykluczonym obszarze elementy krajobrazu, o których mowa w art. 4 ust. 4 lit. b akapit drugi rozporządzenia 2021/2115, obejmowały zadrzewienia śródpolne o powierzchni nie większej niż 100 m2 lub rozproszone drzewa znajdujące się na użytkach rolnych, o ile liczba drzew na hektar, innych niż drzewa owocowe, nie przekracza 100 sztuk co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem z płatności części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym U (działka ewidencyjna [...], [...]),
e) działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], [...], [...]) i niewyjaśnienie przyczyn zmniejszenia powierzchni przedmiotowej działki kwalifikującej się do przyznania płatności, w sytuacji gdy obszar działki zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności jest (i był) użytkowany rolniczo, co potwierdza maksymalny kwalifikowany obszar wynikający z baz referencyjnych prowadzonych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za 2023 r. - co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem z płatności części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], [...], [...]),
f) działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) i niewyjaśnienie przyczyn zmniejszenia powierzchni przedmiotowej działki kwalifikującej się do przyznania płatności,
w sytuacji gdy obszar działki zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności jest
(i był) użytkowany rolniczo, co potwierdza maksymalny kwalifikowany obszar wynikający z baz referencyjnych prowadzonych przez Agencję Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa za 2023 r. - co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem z płatności części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]),
g) działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...])
i przyjęcie, że w odniesieniu do przedmiotowej działki nie wystąpiła siła wyższa lub inne nadzwyczajne okoliczności, w sytuacji gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skoszenie biomasy znajdującej się na przedmiotowej działce nie było możliwe przez szkody spowodowanego przez deszcz nawalny i bobry, natomiast w latach poprzednich - 2021 r. i 2022 r., biomasa została skoszona i zebrana, zaś organ I instancji w kampaniach za 2021 i 2022 r. uznawał obszar tej działki jako kwalifikujący się hektar - co skutkowało nieuzasadnioną odmową uznania wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności na działce oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) poprzez przyjęcie, że nie jest prowadzona na niej działalność rolnicza,
3) art. 77 § 4 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie faktów znanych organom I i II instancji z urzędu dotyczących:
a) skoszenia i zebrania biomasy w latach 2021 r. i 2022 r. na działce oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) - oświadczenia zostały złożone 28 lutego 2024 r. do spraw o przyznanie płatności za 2021 r. i 2022 r.,
w sytuacji gdy skarżący podkreślał ten fakt w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a pomimo tego organy I i II instancji przyjęły, że działka ewidencyjna [...] nie jest użytkowana rolniczo, co skutkowało nieuzasadnioną odmową uznania wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności na działce oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]),
b) wyznaczenia w bazach referencyjnych prowadzonych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa maksymalnego kwalifikowanego obszaru na działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) na lata kolejne (2023, 2024 i 2025 r.) większego aniżeli obszar stwierdzony przez organy
w niniejszym postępowaniu, w sytuacji gdy przedmiotowa działka była i nadal jest użytkowana w tożsamym, zadeklarowanym we wniosku zakresie zarówno w 2024 r.
i 2025 r., co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) z płatności,
h) niewskazanie podstaw faktycznych zmniejszonej powierzchni kwalifikowanej poprzez wskazane co konkretnie w ocenie organu znajdowało się na powierzchni wykluczonej i z jakich powodów uniemożliwiło uznanie tego obszaru za kwalifikowany, bez sprecyzowania z czego wynikają rozbieżności pomiędzy powierzchniami deklarowanymi a stwierdzonymi na działce oznaczonej kodem literowym U (działka ewidencyjna [...], [...]),
4) art. 66 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 poprzez oparcie ustaleń na podstawie niepełnego i wybiórczo ocenionego materiału dowodowego, w szczególności:
a) oparcie ustaleń dotyczących maksymalnego kwalifikowanego obszaru dla działek oznaczonych kodami literowymi [...] (działka ewidencyjna [...]), [...] (działki ewidencyjne [...] i [...]]), [...] (działka ewidencyjna [...], [...]), [...] (działka ewidencyjna [...], [...], [...]), [...] (działka ewidencyjna [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) wyłącznie na podstawie ortofotomapy, widoku satelitarnego Google Earth, czy też zdjęć satelitarnych z systemu S. bez przeprowadzenia kontroli na miejscu (oględzin w terenie) w celu oceny przebiegu granic obszaru użytkowanego rolniczo wykluczonych obszarów działek, w sytuacji gdy obszar działek zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności jest (i był) użytkowany rolniczo, co skarżący zgłaszał w trakcie postępowania administracyjnego i co potwierdza maksymalny kwalifikowany obszar wynikający z baz referencyjnych prowadzonych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za kolejne łata (2024 i 2025 - dla działek oznaczonych kodami literowymi [...] i [...]),
b) nieprzeprowadzenie analizy, czy na działce oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) była w poprzednich latach prowadzona działalność rolnicza, w sytuacji gdy w latach poprzednich (2021 i 2022 r.) biomasa na przedmiotowej działce została skoszona - co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem części powierzchni działek oznaczonych kodami literowymi [...] (działka ewidencyjna [...]), [...] (działki ewidencyjne [...] i [...]), [...] (działka ewidencyjna [...], [...]), [...] (działka ewidencyjna [...], [...], [...]), [...] (działka ewidencyjna [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) z płatności oraz nieprawidłowym przyjęciem, że na działce oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) nie była prowadzona działalność rolnicza, a w konsekwencji błędnym przyjęciem, że zasadna jest odmowa uznania wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności w stosunku do przedmiotowej działki,
3) art. 80 k.p.a. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przyjęcie wadliwych ustaleń prowadzących w efekcie do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez uznanie, że;
a) maksymalny kwalifikowany obszar dla działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) wynosi [...] ha, w sytuacji gdy obszar ten jest większy
i wynosi [...] ha,
b) maksymalny kwalifikowany obszar dla działki oznaczonej kodem literowym [...] (działki ewidencyjne [...] i [...]) wynosi łącznie [...] ha, w sytuacji gdy obszar ten jest większy i wynosi [...] ha,
c) maksymalny kwalifikowany obszar dla działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], [...]) wynosi łącznie [...] ha, w sytuacji gdy obszar ten jest większy i wynosi [...] ha,
d) maksymalny kwalifikowany obszar dla działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], [...], [...]) wynosi łącznie [...] ha, w sytuacji gdy obszar ten jest większy i wynosi [...] ha,
e) maksymalny kwalifikowany obszar dla działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...], [...], [...]) wynosi łącznie [...] ha, w sytuacji gdy obszar ten jest większy i wynosi [...] ha,
f) na działce oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) nie jest i nie była w latach 2021 i 2022 prowadzona działalność rolnicza oraz że brak możliwości skoszenia łąki wynikający ze szkód spowodowanych przez deszcz nawalny i bobry nie może być potraktowany jako siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności, w sytuacji gdy w latach 2021 i 2022 r. biomasa z przedmiotowej działki została skoszona i zebrana, a zatem brak możliwości skoszenia łąki w 2023 r. należy uznać za nadzwyczajną i nieprzewidywalną okoliczność niezależną od producenta rolnego, której nie można było uniknąć pomimo zachowania należytej staranności,
4) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez uzasadnienie decyzji
w sposób wybiórczy i niepełny, w szczególności poprzez niewyjaśnienie motywów, którymi kierował się organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, w szczególności:
a) art. 100 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 poprzez przeprowadzenie nieprawidłowej kontroli administracyjnej i nieprzeprowadzenie kontroli na miejscu w zakresie dotyczącym powierzchni zadeklarowanych działek do płatności oznaczonych kodami literowymi [...] (działka ewidencyjna ...), [...] (działka ewidencyjna [...], [...]), [...] (działki ewidencyjne [...], [...]), [...] ([...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) oraz całej działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) w sytuacji gdy w postępowaniu administracyjnym podkreślano, że obszar zadeklarowany jest użytkowany rolniczo wykluczenie więc części powierzchni tych działek skutkowało nieuzasadnionym pomniejszeniem powierzchni stwierdzonej do przyznania płatności.
II. Przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 25 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 w zw. z art. 2 ust. 7 lit. a rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/1172 z dnia 4 maja 2022 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116
w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej oraz stosowania i obliczania wysokości kar administracyjnych w związku z warunkowością, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania płatności w odniesieniu do części powierzchni działek oznaczonych kodami literowymi [...] (działka ewidencyjna [...]), [...] (działka ewidencyjna [...],[...]), [...] (działki ewidencyjne [...], [...]), [...] ([...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) oraz całej działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]), w sytuacji gdy podjąłem i prowadziłem działalność rolniczą na zadeklarowanym przeze mnie obszarze i wypełniłem wszystkie warunki, które winny skutkować przyznaniem pomocy w odniesieniu do zadeklarowanego przeze mnie obszaru,
2) art. 3 ust. 1 w zw. z art. 59 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie uznania wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających skoszenie biomasy na działce oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]), w sytuacji gdy brak możliwości terminowego wykonania zobowiązania wynikał z okoliczności nadzwyczajnych, których nie mogłem przewidzieć i którym skarżący nie mógł zapobiec pomimo zachowania należytej staranności (deszcz nawalny, aktywność bobrów), co winno skutkować uznaniem wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności, a w konsekwencji winno skutkować nabyciem prawa do otrzymania płatności.
3) art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014 poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania płatności do działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) i nałożenia na sankcji w wysokości 2.560,96,98 zł, w sytuacji gdy brak było do tego podstaw, gdyż przedmiotowa działka spełniała kryteria kwalifikowalności w 2020, 2021, 2022 r., natomiast jej skoszenie
w 2023 i 2024 r. nie było możliwe z uwagi na okoliczności nadzwyczajne, których nie można było przewidzieć zwłaszcza przystępując w 2020 r. do 5-cio letniego programu na tą działkę i którym nie można było zapobiec pomimo zachowania należytej staranności (deszcz nawalny, aktywność bobrów).
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; zasądzenie od Organu na jego rzecz kosztów postępowania; związanie organu do umożliwienia dokonania zmiany zwiększającej powierzchnie objęte płatnościami i zobowiązaniem ekologicznym i PRSK po przywróceniu powierzchni objętych wnioskiem w decyzji organu II jako objęte płatności i poprawnie zadeklarowane. Skarżący wniósł ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów
w postaci:
a) oświadczenia z 28 lutego 2024 r. (dotyczące wniosku o przyznanie płatności
za 2021 r., oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu),
b) oświadczenia z 28 lutego 2024 r. (dotyczące wniosku o przyznanie płatności za 2022 r., oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu;
- na następujące fakty: prowadzenia działalności rolniczej na działce oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...]) w latach 2021 r. i 2022 r.,
a w konsekwencji bezpodstawności przyjęcia przez organ I i II instancji, że w latach poprzedzających 2023 r. na działce ewidencyjnej [...] nie była prowadzona działalność rolnicza, a w konsekwencji wadliwego ustalenia stanu faktycznego
w sprawie,
c) decyzji o przyznaniu płatności PRSK za 2021 r. (oryginał znajduje się
w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu) - dowody wymienione w podpunktach od c do f włącznie na następujące fakty: obejmowania działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], w 2021 r. była to działka rolna [...]) wnioskiem o przyznanie płatności w latach poprzedzających kampanię za 2024 r. i przyjmowania przez organ I instancji, iż przedmiotowa działka spełnia przesłanki do uznania jej za kwalifikującą się do przyznania płatności,
a w konsekwencji wadliwego ustalenia stanu faktycznego w sprawie,
d) decyzji o przyznaniu płatności PRSK za 2022 r. (oryginał znajduje się
w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu) - dowody wymienione w podpunktach od c do f włącznie na następujące fakty: obejmowania działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna [...], w 2022 roku buła to działka rolna [...]) wnioskiem o przyznanie płatności w latach poprzedzających kampanię za 2024 r. i przyjmowania przez organ I instancji, iż przedmiotowa działka spełnia przesłanki do uznania jej za kwalifikującą się do przyznania płatności,
a w konsekwencji wadliwego ustalenia stanu faktycznego w sprawie,
e) zrzutów ekranów z aplikacji e. dotyczących działek ewidencyjnych [...] i [...] (powołane w treści uzasadnienia) na następujące fakty: maksymalnego kwalifikowanego obszaru działek ewidencyjnych [...] i [...]
w latach 2024 i 2025 r., które są większe aniżeli wyznaczone na 2023 r., w sytuacji gdy obszar użytkowany rolniczo nie uległ zmianie, a w konsekwencji wadliwego ustalenia stanu faktycznego w sprawie,
f) zrzutu ekranu z aplikacji e. dotyczącego działki ewidencyjnej [...] - wersja robocza wniosku o przyznanie płatności za 2025 r. (powołany w treści uzasadnienia) na następujące fakty modyfikacji w bazach referencyjnych ARiMR maksymalnego kwalifikowanego obszaru działki ewidencyjnej [...] na lata kolejne,
w sytuacji gdy od 2023 r. obszar użytkowany przeze mnie rolniczo nie uległ zmianie,
a w konsekwencji wadliwego ustalenia stanu faktycznego w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Spór dotyczy ustaleń organu odnoszących się do deklarowanych przez skarżącego do płatności działek oznaczonych kodem literowym [...],[...], [...], [...] i [...] oraz odmowy uznania wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności sygnalizowanych przez skarżącego w odniesieniu do działki oznaczonej kodem literowym [...].
Sąd nie kwestionuje, że postępowanie w ramach przyznania wsparcia, płatności toczy się wedle odmiennych reguł niż klasyczne postępowanie administracyjne z Kodeksu postępowania administracyjnego. Przede wszystkim widoczne jest to na tle ciężaru dowodzenia, który w niniejszym przypadku spoczywał na skarżącym. Przekonuje o tym treść art. 66 ust. 1 i 2 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Niemniej, jeżeli wnioskodawca utrzymuje, że w sprawie istnieją podstawy do odmiennej oceny zastanego stanu faktycznego, to organ powinien należycie udokumentować swoją ocenę i przekonująco wyjaśnić w decyzji powody takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu jest rzetelne ustosunkowanie się do przedstawionych przez stronę argumentów i wyczerpujące wyjaśnienie pojawiających się na tym tle wątpliwości, a także przeprowadzania dowodów mających znaczenie dla sprawy, które dotyczą okoliczności niedostatecznie wyjaśnionych/stwierdzonych innymi dowodami. O ile obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, zaś organ nie jest obowiązany do podjęcia
z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także - do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny, to jednak postępowanie o ustalenie nienależnie pobranych płatności powinno także uwzględniać stanowisko strony, jej argumenty, wyjaśnienia i wnioski zgłaszane
w trakcie postępowania administracyjnego, tym bardziej, że ciężar dowodzenia
w tych sprawach ustawodawca przerzucił na stronę tego postępowania.
W postępowaniu dotyczącym przyznania płatności organy Agencji nie są zwolnione od przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.). Wydając rozstrzygnięcie i przedstawiając jego pisemne motywy, organ powinien w ramach uzasadnienia faktycznego wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny,
z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,
w ramach zaś uzasadnienia prawnego - wyjaśnić podstawy prawne decyzji,
z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). W literaturze przedmiotu
i orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zadaniem uzasadnienia jest przekonanie strony o prawidłowości rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania. Równocześnie uzasadnienie powinno umożliwić organowi nadzoru oraz sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia (zob. np. P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 107 oraz przywołane tam judykaty). W szczególności zaś decyzje odmowne lub nakładające sankcje względem wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno, wyrażoną w art 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (por. np. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2029 r. sygn. akt
I SA/Rz 1011/18, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt
II SA/Bk 137/20).
Zdaniem sądu reguły te zostały naruszone w odniesieniu do części wydanego rozstrzygnięcia.
W realiach niniejszej sprawy organy zakwestionowały powierzchnię zgłoszonej przez stronę działki oznaczonej kodem literowym [...] (działka ewidencyjna nr [...]).
Jak wskazywał skarżący, zakres prowadzonej przez niego działalności rolniczej na działce oznaczonej kodem literowym [...] nie uległ zmianie od 2023 r.
i pokrywa się z zadeklarowanymi powierzchniami. Do skargi skarżący dołączył zrzuty ekranu z systemu e., z których wynika, że zarówno w przypadku wniosku
o przyznanie płatności za 2024 r., jak i za 2025 r., maksymalny kwalifikowany obszar wynikający z baz referencyjnych prowadzonych przez ARiMR dla spornej działki wynosi [...] ha. Organ jednak w 2024 r. wykluczył część powierzchni działki,
a jednocześnie w żaden sposób nie odniósł się do tego, z jakiej przyczyny MKO jedynie za 2024 r. została zmniejszona. Wskazano jedynie, że skarżący, deklarując działkę [...], zgłosił do płatności część powierzchni drogi (która jak wynika
z ortofotomapy rozdziela działkę), a zmniejszenie powierzchni wykluczonej
z przyznania płatności na przedmiotowej działce stanowi teren nieuprawniony, czyli deklarowany fragment drogi, której szerokość przekracza 2 m. Jak wskazywała strona, nie zostało to zaimplementowane na kolejne lata w bazie organu. Skarżący zwracał ponadto uwagę, że na spornej działce znajduje się droga polna - dwie koleiny, a pomiędzy pas zieleni, który jest koszony, a zatem "koleiny" stanowiące drogę nie przekraczają 2 m każda z nich, przez co droga polna nie powinna podlegać wykluczeniu. Z akt sprawy nie wynika, by organ nad tą okolicznością się pochylił. Nie wskazał chociażby, jak ustalona przez niego okoliczność ma się do kwestii kwalifikowalności hektarów na tle przepisów regulujących tą procedurę. Zgodnie natomiast z § 1 ust. 1 pkt 4 lit. a rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary, za grunty stanowiące kwalifikujący się hektar, o którym mowa w art. 4 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) 2021/2115 uznaje się elementy krajobrazu, o których mowa w art. 4 ust. 4 lit. b akapit drugi rozporządzenia 2021/2115, obejmujące nieutwardzone drogi dojazdowe, pasy zadrzewień, żywopłoty lub ściany tarasów - o ile całkowita szerokość tych elementów nie przekracza 2 m. Podnoszony przez skarżącego argument istnienia "kolein" (widocznych zresztą na zobrazowaniu znajdującym się
w aktach), powinien być przez organ rozważony w kontekście wspomnianej regulacji rozporządzenia. Skarżona decyzja nie zawiera w tym względzie kompleksowego
i rzetelnego uzasadnienia. Wypowiedź organu odwoławczego sprowadza się de facto do ogólnego wskazania, że wykluczona część będąca drogą nieutwardzoną nie spełnia warunku uznania jej za kwalifikujący hektar gdyż szerokość wynosi powyżej
2 m, czemu skarżący nie przeczy, niemniej zwraca uwagę na pas zieleni między dwoma koleinami, który jest przez niego koszony.
Zdaniem sądu zastrzeżenia budzą również ustalenia i wnioski organu co do wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności w odniesieniu do działki oznaczonej kodem literowym [...].
Katalog przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności wymieniony
w przepisach unijnych jest katalogiem otwartym, co wynika z użytego przez prawodawcę zwrotu "w szczególności". Z orzecznictwa Trybunału wynika (np. wyrok TSUE w sprawie C-28/20), że aby uznać, iż okoliczności związane z określonymi zdarzeniami można zakwalifikować, jako nadzwyczajne, konieczne jest spełnienie dwóch kumulatywnych przesłanek. Pierwsza przesłanka polega na tym, że powiązane zdarzenie nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danej strony postępowania (w tym przypadku producenta rolnego/beneficjenta). Druga przesłanka polega na tym, że zdarzenie nie podlega skutecznej kontroli tejże strony (tu: producenta rolnego/beneficjenta) ze względu na charakter lub źródło owego zdarzenia. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika również, że pojęcie siły wyższej należy rozumieć jako nadzwyczajne
i nieprzewidywalne okoliczności niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje, których następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności (zob. np. wyrok NSA z 20 lutego 2025 r., I GSK 854/21 i powołane tam orzecznictwo).
Chociażby z tego powodu nie można pozbawić strony możliwości dowodzenia swych racji. Organy ARiMR nie zostały zwolnione od przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności - art. 6 k.p.a., oraz zasady pogłębiania zaufania – art. 8 § 1 k.p.a. Organy Agencji mają obowiązek w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, niemniej nieuzasadnione nieuwzględnienie twierdzeń strony sprawia, że materiał tej sprawy nie może być uznany za kompletny - "cały".
W realiach niniejszej sprawy skarżący podnosił, że realizacja zobowiązania na działce oznaczonej kodem literowym [...] jest niemożliwa z uwagi na szkody spowodowane przez deszcz nawalny i bobry. Wskazywał, że była to okoliczność, której nie był w stanie przewidzieć, zwłaszcza przystępując do programu 5-cio letniego w 2020 r., i której nie był w stanie zapobiec, albowiem warunki atmosferyczne i aktywność dzikich zwierząt są czynnikami, na które nie ma żadnego wpływu. Na tę okoliczność przedłożył stosowne oświadczenie. Tymczasem organ przyjął, iż przypadek ten nie kwalifikuje się na podlegający pod działanie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności i wykluczył działkę oznaczoną kodem literowym [...]
z płatności; zdaniem organu na przedmiotowej działce skarżący nie prowadził działalności rolniczej i rokrocznie składał analogiczne oświadczenie.
Sąd zauważa jednak, że niepozbawione racji są stwierdzenia strony, że jako producent rokrocznie składa wnioski o przyznanie płatności, zaś przedmiotowa działka jest objęta zobowiązaniem 5-letnim w ramach programu rolno-środowiskowo-klimatycznego, a zatem była objęta wnioskiem zarówno w 2021, 2022, 2023 r. Skarżący podnosił, że w 2023 i 2024 r. skoszenie ręczne nie było też możliwe
z uwagi na jego stan zdrowia - uraz i deformacja kręgosłupa, natomiast szkody powstałe na działce (deszcz nawalny, aktywność bobrów) uniemożliwiły skoszenie działki przy użyciu maszyn rolniczych. Warunki atmosferyczne (deszcz nawalny) oraz działania dzikich zwierząt (aktywność bobrów) stanowią zjawiska całkowicie niezależne od beneficjenta, co jest zgodne z definicją siły wyższej. Przypadki takie są nieprzewidywalne i nie można ich kontrolować, nawet przy zachowaniu najwyższej staranności. Jednocześnie skarżący zaznaczył, że w latach poprzednich (2021
i 2022), gdy skoszenie ręczne było możliwe, uczynił to, aby w jak najpełniejszym zakresie zrealizować cele przyznawanych mi płatności.
W poprzednich latach działka była zatem użytkowana rolniczo i organ uznawał ją za obszar użytkowany rolniczo (na tę okoliczność skarżący przedłożył decyzje
o przyznaniu płatności za lata 2021 i 2022 oraz oświadczenia dotyczące tych lat
z wnioskami o uznanie wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności
w ww. okresach za bezzasadne).
Niezrozumiałe zatem jest arbitralne stwierdzenie organu, iż "siła wyższa to okoliczność wyjątkowa, a nie powtarzająca się corocznie". Sporna działka objęta jest 5-letnim zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym, a zatem przewidywanie szczegółowych warunków pogodowych czy zmian w zachowaniu dzikich zwierząt na przestrzeni całego okresu realizacji zobowiązania jest co najmniej znacznie utrudnione; nawet przy corocznym składaniu wniosku, nieprzewidywalne zdarzenia losowe mogą uniemożliwić realizację obowiązków na działce. Organowi z urzędu powinno być wiadome, że w latach poprzednich – mimo uprzedniego złożenia oświadczenia o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej – skarżący ostatecznie je cofał i poprzez ręczne skoszenie realizował podjęte zobowiązania; okoliczność ta była podnoszona również w odwołaniu. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast, na podstawie jakich dowodów ustalono, że na działce [...] w latach poprzednich nie była prowadzenia działalność rolnicza oraz z jakiej przyczyny w obliczu prowadzenia przedmiotowej działalności odmówiono uznania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiły skoszenie
i zebranie biomasy w 2024 r.
W odniesieniu do działki rolnej "[...]", organ wskazał, że do działki na której znajdują się zadrzewienia mogą zostać przyznane płatności o ile ich obecność nie stanowi przeszkody w prowadzeniu działalności rolniczej. Organ stwierdził, że na działce tej na obszarze wykluczonym nie znajdowały się pojedyncze rozproszone drzewa, lecz zadrzewienia i zakrzaczenia zwarte, co wyklucza możliwość uznania tej powierzchni jako elementu krajobrazu.
Organ pomija jednak – co podkreśla skarżący – że w południowo-zachodniej części, zajmującej więcej niż połowę wyliczonego obszaru, nie ma zadrzewień
i krzewów, a w środkowej części rósł jeden duży krzew, oraz jak przyznał skarżący, wokół niego i w części działki północno-wschodniej były drzewka czy krzewy, ale jego zdaniem nie stanowiące gęsto zarośniętego obszaru. Organ powinien aspekt ten wyjaśnić, w szczególności w zakresie powierzchni zadrzewień śródpolnych, która może nie przekraczać 100m2.
Przypomnieć w tym zakresie trzeba, że zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary, za grunty stanowiące kwalifikujący się hektar, o którym mowa w art. 4 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych
z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz. Urz. UE L 435 z 06.12.2021, str. 1, z późn. zm.), uznaje się elementy krajobrazu, o których mowa w art. 4 ust. 4 lit. b akapit drugi rozporządzenia 2021/2115, obejmujące:
a) nieutwardzone drogi dojazdowe, pasy zadrzewień, żywopłoty lub ściany tarasów - o ile całkowita szerokość tych elementów nie przekracza 2 m,
b) zadrzewienia śródpolne o powierzchni nie większej niż 100 m2,
c) rozproszone drzewa znajdujące się na użytkach rolnych, o ile liczba drzew na hektar, innych niż drzewa owocowe, nie przekracza 100 sztuk.
W myśl § 1 ust. 3 i 4 tego aktu, grunty, na których znajdują się elementy krajobrazu, o których mowa w ust. 1 pkt 4 lit. b i c, zalicza się do kwalifikującego się hektara pod warunkiem, że można na nich prowadzić działalność rolniczą.
Użytki rolne, do których mogą zostać przyznane płatności bezpośrednie, powinny spełniać warunki uznawania za kwalifikujący się hektar od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do końca roku kalendarzowego,
a w przypadku gdy zakończenie działalności rolniczej nastąpi w kolejnym roku kalendarzowym - do dnia zakończenia wykonywania działalności rolniczej, wskazanej we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich, na tych użytkach.
W zaskarżonej decyzji przyznano zaś, że na analizowanym terenie działki "[...]" wystąpiło koszenie, karczowanie i przedstawiono granice użytkowania. Trudno zatem przejść do porządku nad bezsporną zdaniem organu okolicznością, że na powierzchni wykluczonej nie była prowadzona działalność rolnicza.
W pozostałym zakresie, odnoszącym się do działek "[...]", "[...]" i "[...]", zdaniem sądu organ rzetelnie wyjaśnił powody wykluczenia części z nich z płatności.
Jak wyjaśnił organ wykluczona część działki "[...]" stanowi teren nieużytkowany rolniczo, gdyż na ortofotomapie widoczny jest nasyp ziemi, przy którym stoi sprzęt budowlany – koparka. Część działki nie spełnia zatem warunku uznania jej za kwalifikujący hektar. W tym aspekcie skarżący nie przedstawił umotywowanych argumentów mogących wpłynąć na odmienną ocenę.
Z kolei działki "[...]" i "[...]" zostały zadeklarowane poza ich granicami ewidencyjnymi. Płatności przyznawane są natomiast do powierzchni działki rolnej, przez którą należy rozumieć powierzchnię, na której w sposób faktyczny prowadzona jest działalność rolnicza (uprawa), a która znajduje się w granicach działki ewidencyjnej. Organ trafnie zauważył i wyjaśnił, że mimo, iż faktycznie MKO jest wyższe, to płatność nie może zostać przyznana do fragmentu działki, której strona nie deklarowała.
W tym aspekcie zasadnie organ zwraca uwagę, że rolnik ubiegający się
o płatność do gruntu posiada największą wiedzę na temat swoich działek, ich powierzchni i granic w terenie. Dlatego też, jeśli przekazany materiał graficzny zawiera błędy, to rolnik winien je wskazać i wprowadzić prawidłowe dane dotyczące działek, do których ubiega się o płatności. W skardze dużo miejsca skarżący poświęca porównaniu powierzchni upraw w roku 2024 i 2025, podnosząc że są identyczne. Jednak spełnienie warunków w ramach wniosku za rok 2025 nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Jak zauważył organ, badanie spełnienia warunków do przyznania płatności odbywa się po złożeniu wniosku
z uwzględnieniem obszaru działki obrysowanego na załączniku graficznym, na którym rolnik deklaruje spełnienie warunków do przyznania wnioskowanych płatności w określonym prawie terminie. Badanie kwalifikowalności upraw deklarowanych odbywa się corocznie i ustalane jest w obrębie powierzchni wskazanej na załączniku graficznym, która spełnia kryterium kwalifikowalności. Powierzchnie użytkowane ze względu na ich zmienny charakter są przedmiotem corocznie składanych wniosków deklarowanych do płatności, zatem bez wątpienia ich powierzchnie mogą ulegać zmianie.
Uwzględniając powyższe rozważania sąd stwierdził, że w odniesieniu do działek oznaczonych kodem literowym [...], [...] i [...] organ odwoławczy, wydając zaskarżoną decyzję, naruszył przepisy art. 6, art. 8, art. 11, art. 107 § 3,
a w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Jednocześnie sąd uznaje za przedwczesne odnoszenie się w ww. zakresie do zarzutów prawa materialnego.
Organ odwoławczy obowiązany będzie do skrupulatnego przeanalizowania treści złożonego odwołania i skargi oraz uwzględnienia uwag poczynionych
w niniejszych rozważaniach w zakresie działek [...], [...] i [...].
W tym stanie rzeczy sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143). O kosztach postanowiono po myśli art. 200 tej ustawy, zasądzając stronie od organu uiszczony wpis sądowy od skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło