I SAB/Bk 1/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. P. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. p o s t a n a w i a odrzucić skargę , Przedmiotem postępowania jest skarga Z. P. (dalej jako: "skarżący") na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie braku rozpoznaniu wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie opłacił składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGSP za miesiące od marca do maja 2020 r. Dokonane przez skarżącego-płatnika wpłaty w dniach: 30 lipca 2020 r. w kwocie 3401,02 zł, 19 sierpnia 2020 r. w kwocie 2481,54 zł, 17 września 2020 r. w kwocie 2334,28 zł, 26 października 2020 w kwocie 2334,28 zł zgodnie z obowiązującym Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. regulującym tryb rozliczania składek - zostały rozliczone na najstarsze zaległości figurujące na koncie płatnika tj. na należności składek za miesiące od marca do maja 2020 r. Pismem z [...] listopada 2020 r., nr [...], organ poinformował płatnika o istniejącym na koncie zadłużeniem za kolejne miesiące, tj. za okres od czerwca do października 2020 r. oraz o możliwościach skorzystania z ulg w spłacie zadłużenia. W odpowiedzi na pismo dotyczące zaległości skarżący [...] listopada 2020 r. złożył wyjaśnienie wraz z wnioskiem. Podnosił, że w czerwcu 2020 r. złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. - wniosek wypełnił i podpisał w obecności pracowników: E. P. i S. P. Wniosek został sprawdzony przez P. B., prowadzącego obsługę księgową firmy. Wypełniony wniosek skarżący przekazał S. P. w celu złożenia w Oddziale ZUS w B. Płatnik twierdzi, że nie był w stanie złożyć wniosku za pomocą portalu internetowego ZUS z uwagi na jego przeciążenie, dlatego podjął decyzję o złożeniu wniosku do skrzynki przygotowanej w Oddziale ZUS. Do wyjaśnień płatnik dołączył oświadczenie S. P. i E. P. o złożeniu wniosku RDZ pod koniec czerwca 2020 r. w Oddziale ZUS w B., oświadczenie P. B., że widział gotowy wniosek RDZ za okres od marca do maja 2020 r. Ponadto skarżący przekazał kopię wniosku RDZ i wniósł o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r., ewentualnie o przywrócenie terminu na złożenie tego wniosku. Pismem z [...] grudnia 2020 r., nr [...], ZUS wskazał, że szczegółowe postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło wpływu do Oddziału ZUS wniosku skarżącego o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. poprzez skrzynkę na dokumenty ustawioną przy wejściu do ZUS ani drogą pocztową ani poprzez PUE. Organ dodał, że w związku z brakiem wpływu do ZUS wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności składkowych za okres od marca do maja 2020 r. w dopuszczalnym terminie wskazanym w art. 31zp ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej jako: "ustawa covidowa"), tj. do 30 czerwca 2020 r., niemożliwe jest jego rozpatrzenie. Termin ten nie podlega przywróceniu i dlatego kwestia zwolnienia z opłacania składek za miesiące marzec-maj 2020 r. nie może być rozpatrywana. Pismem ("ponaglenie") z [...] stycznia 2021 r. skarżący ponownie zwrócił się o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. W odpowiedzi udzielonej [...] stycznia 2021 r., nr [...], ZUS wyjaśnił m.in., że z uwagi na brak wpływu wniosku RDZ w dopuszczalnym ustawowo terminie, brak jest podstaw prawnych do rozpoznania w formie decyzji administracyjnej prawa do zwolnienia z opłacania składek za miesiące marzec-maj 2020 r. Skarżący 30 grudnia 2021 r. wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku powołaną na wstępie skargę na bezczynność. Autor skargi podniósł zarzuty naruszenia: 1) art. 31zo ustawy covidowej, poprzez niezwolnienie skarżącego z obowiązku opłacania skałek za okres od marca do maja 2020 r. pomimo wykazania, że wniosek o zwolnienie został złożony w skrzynce podawczej ZUS oraz spełnienia kryteriów do zwolnienia, 2) art. 35 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), poprzez nierozpatrzenie wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. bez zbędnej zwłoki, ani w maksymalnym zakreślonym przepisami terminie, 3) art. 37 § 6 k.p.a., poprzez zaniechanie wydania postanowienia w sprawie wszczętej ponagleniem skarżącego złożonym w trybie art. 37 k.p.a.; 4) art. 7 i 8 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i wybiórcze potraktowanie przedstawionego organowi zagadnienia, bez odniesienia się do złożonych dowodów, potwierdzających złożenie wniosku w skrzynce podawczej ZUS w terminie, a także zaniechanie wydania postanowienia w sytuacji skierowania przez skarżącego ponaglenia w trybie art. 37 k.p.a. a tym samym przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu, 5) art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący przedstawionego materiału dowodowego, nieprzesłuchanie świadków ani nawet samego wnioskodawcy oraz lakoniczne i tendencyjne wyjaśniania. W uzasadnieniu skarżący podkreślał, że wniosek RDZ dotyczący zwolnienia z opłacania należności za okres od marca do maja 2020 r. został zagubiony przez ZUS. Skarżący twierdził, że przedmiotowy wniosek wypełnił i podpisał osobiście w obecności jego pracowników E. P. i S. P., którzy zawieźli wniosek do Oddziału ZUS i zostawili go w skrzynce podawczej, co znajduje potwierdzenie w złożonym [...] listopada 2021 r. przez ww. osoby pisemnym oświadczeniu. Dodał, że w tamtym czasie korzystał ze wszystkich form pomocy, którą można było uzyskać w ramach kolejnych edycji Tarcz oraz nieracjonalnym byłoby nieskorzystanie tylko ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o: przesłuchanie wnioskodawcy oraz świadków: S. P. i E. P. oraz P. B. - na fakt złożenia w terminie wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.; stwierdzenie bezczynności w prowadzeniu postępowania przez ZUS; zobowiązanie ZUS do załatwienia wniosku skarżącego z [...] czerwca 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. w terminie 30 dni od dnia doręczenia organowi akt administracyjnych sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku; stwierdzenie, że bezczynność w prowadzeniu postępowania miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; zasądzenie od ZUS na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2 tej ustawy) w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a tego przepisu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie określonym terminie wymieniony organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności (T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 84). W rozpatrywanej sprawie skarżący przedmiotem skargi uczynił bezczynność Prezesa ZUS w przedmiocie braku rozpatrzenia wniosku z [...] czerwca 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Zasadniczą kwestią w sprawie ze skargi na bezczynność jest ustalenie, czy po stronie organu administracji publicznej istniał prawny obowiązek rozpatrzenia konkretnego wniosku w przewidzianej prawem formie, lecz ocena taka może być dokonana tylko wówczas, gdy do organu wpłynął lub został przedstawiony ustnie wniosek z określonym żądaniem. Jak wynika z wyjaśnień organu, nie otrzymał on przedmiotowego wniosku i dlatego nie mógł zapoznać się z jego treścią; wniosek ten nie wpłynął bowiem do podmiotu, którego bezczynność zaskarżono w niniejszej sprawie, na co zwrócono uwagę w piśmie organu z [...] grudnia 2020 r., nr [...], jak też w odpowiedzi na skargę. Organ wskazywał, że szczegółowe postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło wpływu do ZUS wniosku skarżącego drogą pocztową, jak również poprzez skrzynkę na dokumenty ustawioną przy wejściu ZUS ani przez PUE, w dopuszczalnym terminie; organ akcentował fakt, że przy rejestrowaniu dokumentów złożonych w skrzynkach podawczych dochowane zostały wszelkie procedury wynikające z obowiązującego prawa. Wszystkie wnioski złożone papierowo gromadzone były według daty wpływu wniosku do ZUS. W związku z tym, że skarżący nie określił dokładnej daty złożenia wniosku RDZ w formie papierowej, a jedynie określił miesiąc złożenia wniosku jako czerwiec, przeszukano wszystkie wnioski papierowe, które wpłynęły do ZUS w czerwcu 2020 r. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że w przedstawionym stanie faktycznym skarga na bezczynność Prezesa ZUS jest niedopuszczalna. Sąd nie ma bowiem możliwości zbadania, czy organ pozostaje w bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosków, w sytuacji gdy organ ich nie otrzymał. Tylko bowiem skuteczne złożenie wniosku dałoby możliwość merytorycznego badania skargi na bezczynność organu w zakresie jego rozpoznania. Wskazać należy, że wniosek musi dotrzeć do organu, aby można było uznać, że postępowanie w sprawie udzielenia zwolnienia zostało wszczęte. Sąd nie może domniemywać istnienia przedmiotu sprawy administracyjnej (por. analogiczne postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 maja 2012 r., I OSK 973/12, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lutego 2012 r., sygn. akt II SAB/Wa 450/11 – w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej; powoływane orzeczenia dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie jedynie należy zauważyć, na co zwrócił uwagę organ w odpowiedzi na skargę, że kopia wniosku, którą skarżący dołączył do wyjaśnień z [...] listopada 2020 r. miała datę wypełnienia [...] listopada 2020 r., a więc już po ustawowym terminie na złożenie tego wniosku (termin do [...] czerwca 2020 r.). Z kolei wniosek, który skarżący dołączył do pisma zatytułowanego "Ponaglenie", które wpłynęło do Oddziału ZUS 11 stycznia 2021 r., nosił datę [...] czerwca 2020 r. Powyższe podważa wiarygodność oświadczeń złożonych przez pracowników skarżącego oraz wskazuje na brak wpływu do organu wniosku RDZ w dopuszczalnym terminie, jako zawitym dla dokonania przedmiotowej czynności zwolnienia z opłacania składek. Wobec niezłożenia w organie wniosku z [...] czerwca 2020 r., skargę na bezczynność Prezesa ZUS w zakresie jego rozpoznania uznać należało za niedopuszczalną. Przy tym, twierdzenie organu zawarte w odpowiedzi na skargę, że pismo ZUS z [...] grudnia 2020 r., nr [...], zakończyło postępowanie w sprawie, nie jest prawidłowe. Choć oczywiście bezsporne jest, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (zob. uchwałę NSA z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19), to taka sytuacja nie miała miejsca w realiach rozpatrywanej sprawy. Nie doszło bowiem jeszcze do wszczęcia postępowania w zakresie rozpatrzenia wniosku, co niniejszym stanowiło podstawę do odrzucenia skargi w tej konkretnej sprawie. Powyższe pismo z [...] grudnia 2020 r. miało charakter jedynie informacyjny. Końcowo skład orzekający zauważa, że nie mógł odnieść skutku powoływany w skardze wniosek strony skarżącej o przesłuchanie wnioskodawcy i świadków na okoliczność złożenia wniosku. Na tym etapie, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, sąd może wziąć pod uwagę jedynie dowody z dokumentów (por. art. 106 § 3 p.p.s.a.), o czym przypomnienie było szczególnie istotne ze względu na wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Z tego względu sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.