I SPP/Bk 28/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 5 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Fundacji "P." w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2024 r. umarzającego postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych i odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwrot wydatków i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Fundacji "P." w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 19 marca 2024 r. Nr 405.346/C-22/XV/2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wydanie decyzji zobowiązującej do zwrócenia "skradzionych pieniędzy u Fundacji pod przykrywką podatkową" p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. , Pismem z 22 kwietnia 2024 r. Fundacja "P." w B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 19 marca 2024 r., nr 405.346/C-22/XV/2024, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wydanie decyzji zobowiązującej do zwrócenia "skradzionych pieniędzy u Fundacji pod przykrywką podatkową". W treści skargi zawarto wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W odpowiedzi na wezwanie z 6 maja 2024 r. strona skarżąca w wyznaczonym terminie, nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr, którym powtórzyła, że domaga się ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podkreśliła, że jest organizacją pożytku publicznego i prowadzi działalność charytatywną, wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu na ostatni rok) to 169.495,59 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 75.087,75 zł (strata z lat ubiegłych 603.667,29 zł), a zarazem stan jej rachunku bankowego to 100,31 zł. Wezwaniem referendarza sądowego z 4 czerwca 2024 r. zobowiązano stronę skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni: bilansu Fundacji za 2022 r. i 2023 r., sprawozdania finansowego Fundacji za lata 2022 – 2023, wykazu środków trwałych Fundacji za lata 2022 – 2023, wyciągów z kont i rachunków bankowych Fundacji za okres 1 marca – 31 maja 2024 r., przedstawiających saldo na tych rachunkach i wszystkie operacje finansowe oraz statutu Fundacji. Korespondencja sądowa zawierająca powyższe wezwanie została skutecznie doręczona stronie skarżącej 10 czerwca 2024 r., tym samym termin do udzielenia odpowiedzi na wezwanie upłynął bezskutecznie z dniem 17 czerwca 2024 r. W wyznaczonym terminie prezes zarządu skarżącej Fundacji ponownie nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr, którym rozszerzył swój wcześniejszy wniosek, domagając się zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata, oraz załączył wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego i dwie strony wydruku z 5 czerwca 2024 r. Centrum Usług Rozliczeniowych. W treści formularza stwierdził, że "zgodnie z wezwaniem z dnia 4 czerwca 2024 r. składa wszystkie potrzebujące dokumenty, odnośnie pkt 1, 2 i 3 wezwania informacja ogólne dostępna N.". Ponadto oświadczył ponownie, że skarżąca Fundacja jest organizacją pożytku publicznego i prowadzi działalność charytatywną, wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu na ostatni rok) to 169.495,59 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 75.087,75 zł (strata z lat ubiegłych 603.667,29 zł), a zarazem stan jej rachunku bankowego to 131,04 zł. Postanowieniem z 20 czerwca 2024 r. referendarz sądowy: umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwrot wydatków i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że strona skarżąca, na podstawie art. 239 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych, a zatem w tym zakresie korzysta z ustawowego zwolnienia. Wobec tego na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 249a i art. 239 § 2 p.p.s.a., orzeczono o umorzeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych. Rozpoznając natomiast wniosek skarżącej w części dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwrotu wydatków i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, referendarz wskazał, że strona nie w pełni wypełniła wezwanie z 4 czerwca 2024 r., a tym samym uniemożliwiła wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji materialnej. W szczególności bowiem nie nadesłano statutu, bilansu, sprawozdania finansowego i wykazu środków trwałych. Jednocześnie za niewystarczające należy uznać wskazanie jedynie strony internetowej, na której znajdują się dokumenty, które powinny zostać przedłożone na wezwanie. Dnia 25 czerwca 2024 r. do sądu wpłynęło pismo Fundacji z 23 czerwca 2024 r., mające był odpowiedzią na ww. wezwanie referendarza, do którego dołączyła statut (pkt 5 wezwania) oraz wyciąg bankowy (pkt 4 wezwania) obrazujący transakcje od 29 lutego 2024 r. do 31 maja 2024 r. Jednocześnie wskazała, odnośnie pkt 1-3 wezwania, że fakt ten jest ogólnie znanym. Sprawozdanie Fundacja składa corocznie do Narodowego Instytutu Wolności i jest on dostępny dla wszystkich instytucji. Nie zgadzając się z postanowieniem z 20 czerwca 2024 r., Fundacja złożyła sprzeciw. Wskazała, że jest organizacją pożytku publicznego i w sprawach odnoszących się do jej działalności zwolniona jest z opłat sądowych. Jednocześnie skarżąca wskazała, że od 2001 r. prowadzi nieodpłatną pomoc uchodźcom z Białorusi; bierze udział w wielu postępowaniach, na które nie posiada środków finansowych. Obowiązkiem WSA jest ustanowienie adwokata dla obrony Fundacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw nie mógł zostać uwzględniony. Na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie natomiast z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z kolei przepis art. 246 § 2 p.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym ma to miejsce w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie takiego prawa wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym natomiast następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zwrot "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna zawrzeć we wniosku oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Pamiętać przy tym należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, str. 568, a także postanowienia NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, oraz z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13; wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym postanowieniu są dostępne pod adresem http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata. Dla porządku wypada zauważyć, że w myśl art. 239 § 2 p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 571) w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jednocześnie art. 211 p.p.s.a. stanowi, że koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Zgodnie z punktem V zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 2 maja 2024 r. strona skarżąca, na podstawie art. 239 § 2 p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych, a zatem w tym zakresie korzysta z ustawowego zwolnienia. Na tej podstawie referendarz umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych. Sąd w pełni aprobuje te rozstrzygnięcie, ponadto okoliczność ta nie jest w żaden sposób w niniejszej sprawie kwestionowana. Przechodząc natomiast do oceny zaskarżonego postanowienia w części, w jakiej odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwrot wydatków i ustanowienie adwokata, sąd zauważa, że w jego ocenie referendarz sądowy słusznie stwierdził, iż Fundacja nie wykazała spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co prawda ze złożonego formularza PPPr wynika, że Fundacja jest organizacją pożytku publicznego i prowadzi działalność charytatywną, wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu na ostatni rok) to 169.495,59 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 75.087,75 zł (strata z lat ubiegłych 603.667,29 zł), a zarazem stan jej rachunku bankowego to 131,04 zł. Niemniej jednak, referendarz wezwaniem z 4 czerwca 2024 r. zwrócił się do Fundacji o nadesłanie bilansu Fundacji za 2022 r. i 2023 r., sprawozdania finansowego Fundacji za lata 2022 – 2023, wykazu środków trwałych Fundacji za lata 2022 – 2023, wyciągów z kont i rachunków bankowych Fundacji za okres 1 marca – 31 maja 2024 r., przedstawiających saldo na tych rachunkach i wszystkie operacje finansowe oraz statutu Fundacji. Skarżąca nie wykonała tego wezwania w całości, przesłała bowiem jedynie wyciąg z konta oraz wydruk z KRS, jednocześnie wskazując, że bilans, sprawozdanie finansowe i wykaz środków trwałych Fundacji jest informacją ogólnie dostępną i znajduje się na stronie internetowej N. Sąd podziela stanowisko referendarza, że wezwanie wykonano w sposób wybiórczy. W szczególności nie przedłożono statutu, bilansu, sprawozdania finansowego i wykazu środków trwałych, zaś odesłanie do samodzielnego poszukiwania przez sąd tychże informacji w internecie (choćby były ogólnodostępne) nie może być uznane za wypełnienie obowiązku nałożonego przez referendarza. Oceny tej nie zmienia także fakt, że we wspomnianym wyżej piśmie procesowym, które wpłynęło do sądu 25 czerwca 2024 r., Fundacja przedłożyła statut i wyciąg bankowy za dłuższy okres. Nadal bowiem nie przedstawiła bilansu i wykazu środków trwałych. Warto wyjaśnić, że choć podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu, to jednak w sytuacji, gdy oświadczenia te okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, co miało miejsce także w sprawie niniejszej. Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.