II SA/Bk 110/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Prokuratora Apelacyjnego w B. z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o udostępnienie akt p o s t a n a w i a 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych 2. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata , J. R. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż ma na utrzymaniu małżonkę E. L. – R., przebywającą w Areszcie Śledczym w G. gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Wnioskodawca wskazał, że jest inwalidą I grupy, otrzymuje rentę w wysokości 850 zł miesięcznie, z której potrącane są należności komornicze w wysokości 200 zł. Wnioskodawca nie posiada majątku, a obecnie przebywa w areszcie śledczym w E. Otrzymywane pieniądze J. R. przeznacza na zakup specjalnego wyżywienia (wymagana dieta lecznicza), którego nie jest mu w stanie zagwarantować administracja więzienna. Zgodnie z zaświadczeniami lekarskimi z 2000 r. i 2002 r. Wnioskodawca jest osobą schorowaną, uzależnioną od pomocy osób trzecich w zakresie codziennej egzystencji (k. [...], [...]. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. referendarz sądowy tut. sądu odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznał prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Na ww. postanowienie referendarza sądowego Wnioskodawca złożył dnia [...] marca 2014 r. sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że złożenie sprzeciwu, który nie został odrzucony, powoduje utratę mocy postanowienia, od którego został on wniesiony. Jego wniesienie nie powoduje, zatem poddania postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w ramach prawa pomocy ocenie sądu, pod kątem prawidłowości jego wydania, lecz przejęcie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a (por. postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2011 r., II FZ 195/11, LEX nr 821411, postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSA WSA 2005, nr 6, poz. 119,). W postanowieniu wydanym po wniesieniu sprzeciwu, sąd powinien samodzielnie poczynić ustalenia i ocenić je pod kątem art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., (por. postanowienia NSA: z dnia 13 stycznia 2005 r., FZ 592/04, niepubl., z dnia 15 czerwca 2011 r., II FZ 195/11, oraz z dnia 10 października 2011 r., II FZ 521/11, LEX nr 984599). Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego) lub częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego). Stosownie do regulacji art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Na Wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Zauważyć należy, że zgodnie z zaleceniami lekarskimi Wnioskodawca wymaga stosowania odpowiedniej diety, pielęgnacji, terapii antybiotykowej i homeopatycznej. Zaświadczenia lekarskie datowane są na 2000 r. i 2002 r., Wnioskodawca zaś nie przedłożył aktualnych zaświadczeń o swoim stanie zdrowotnym ani dokumentacji dodatkowych wydatków ponoszonych na leczenie lub rehabilitację. Zauważyć zaś należy, że osoby osadzone pozostają na utrzymaniu państwa, mają zapewnione posiłki o odpowiedniej wartości odżywczej, odpowiednie warunki mieszkaniowe, odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę, także obuwie (art. 109-111 k.k.w.). Zatem w odniesieniu do osób osadzonych ryzyko wystąpienia okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy finansowej nie występuje, bowiem dzięki powyższym świadczeniom osoby te zwolnione są z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych. W tym miejscu zauważyć należy dodatkowo, że wedle art. 115 § 1 k.k.w. skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne, zaś zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności (Dz.U. z 2012 r., poz. 738) podmioty lecznicze udzielają osobom pozbawionym wolności świadczeń zdrowotnych związanych m.in. z leczeniem, rehabilitacją leczniczą, badaniem diagnostycznym, w tym analityką medyczną, pielęgnacją chorych, pielęgnacją niepełnosprawnych i opieką nad nimi, zapobieganiem powstawaniu urazów i chorób przez działania profilaktyczne oraz obowiązkowe szczepienia ochronne, zaopatrzeniem w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze. Nie ulega, zatem wątpliwości, że osoba przebywająca w areszcie śledczym, tj. będąca na utrzymaniu państwa, nie ponosi żadnych kosztów swojego podstawowego utrzymania, ma także zapewnioną odpowiednią opiekę medyczną. Kwota, zatem, którą dysponuje comiesięcznie Wnioskodawca z tytułu renty inwalidzkiej, może być, rozdysponowana przez niego dowolnie, na dodatkowe potrzeby, w tym m.in. na uiszczenie wpisu od skargi do tut. sądu w wysokości 200 zł. Nie zasługują na wiarę wyjaśnienia Wnioskodawcy, że utrzymuje on swoja małżonkę, która przebywa w zakładzie karnym, a zatem pozostaje na utrzymaniu państwa. W ocenie sądu poniesienie przez Skarżącego całości kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (kosztów sądowych i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika) mogłoby przekraczać jego możliwości finansowe. Jednak jak wykazano wyżej uiszczenie przez J. R. kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi oraz pokrycie innych ewentualnych kosztów sądowych w sprawie niniejszej, przy jednoczesnym ustanowieniu adwokata z urzędu, zdaniem sądu mieści się w możliwościach płatniczych Skarżącego. Koszty zaś ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika są niewątpliwie wyższe niż możliwości finansowe Skarżącego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.