II SA/Bk 1170/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 września 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Skarżąca K. Z., po sprecyzowaniu po raz drugi złożonego w sprawie niniejszej wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponownie wniosła w nim o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 80, 87). Wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a źródłem jej utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego, na który składają się kwoty (podane w skali roku): 17 600 zł tytułem dopłat rolnych oraz 3 000 zł ze sprzedaży produkcji rolnej. Majątek skarżącej stanowi dom w stanie surowym o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 16,20 ha. Skarżąca nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wśród rocznych wydatków wymieniła następujące kwoty: 3 500 zł na bieżące utrzymanie, 1 600 zł – składka KRUS, 8 000 zł – zakup paliwa, 7 300 – wydatki związane z produkcją rolną (zakup pasz, nawozów i środków ochrony roślin, usług weterynaryjnych). W formularzu PPF wskazała, że z gospodarstwa rolnego (przejętego po S. Z.) prowadzona jest egzekucja komornicza kwoty 35 910,72 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła mało czytelną kserokopię dokumentu potwierdzającego wpłatę kwoty 35 910,72 zł w związku z egzekucją komorniczą prowadzoną przeciwko S. Z. w sprawie sygn. akt [...]. Na kserokopii widnieje dopisek: "K. Z." (k. 81). Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 96). W uzasadnieniu tegoż postanowienia wskazano na spoczywający na wnioskującym o prawo pomocy w zakresie całkowitym (jak w sprawie niniejszej) obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna i finansowa wyklucza poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego, w niniejszym postępowaniu takie wykazanie nie nastąpiło. Skarżąca osiąga miesięcznie dochód netto około 1 700 zł (dopłaty unijne i dochód ze sprzedaży/12 miesięcy), który równoważy miesięczne wydatki. Nadto skarżąca posiada dom w stanie surowym o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 16,20 ha i te okoliczności zasadniczo nie różnią się od okoliczności wskazanych w poprzednio złożonym oświadczeniu majątkowym do pierwszego złożonego w sprawie niniejszej wniosku o prawo pomocy – rozpoznanego prawomocnie negatywnie (NSA oddalił zażalenie od postanowienia odmownego tutejszego Sądu, k. 65). Skarżąca w dalszym ciągu wykazuje, że to ona musiała spłacić dług za S. Z. z tytułu przejęcia po nim gospodarstwa rolnego, podczas gdy z dokumentów wynika, że faktycznie egzekucja prowadzona jest nie przeciwko niej a przeciwko S. Z. Zdaniem referendarza sądowego, mało czytelna kserokopia dokumentu potwierdzającego wpłatę kwoty 35 910,72 zł tytułem egzekucji komorniczej w sprawie sygn. akt Km [...], na której to kserokopii widnieje zapis "K. Z." nie jest żadnym dokumentem potwierdzającym, że kwotę tę uiściła skarżąca. Ponadto w dalszym ciągu była to należność S. Z., a skarżąca przejmując gospodarstwo zapewne miała świadomość istniejącego zadłużenia. Jak wskazano też, posiadanie przez skarżącą stałego źródła dochodu oraz majątku pozwala na uznanie, iż jest ona w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz że powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia wydatków związanych z zainicjowanym postępowaniem. Ze wskazanych przyczyn referendarz sądowy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie uwzględnił wniosku o prawo pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła K. Z., która zarzuciła, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę trudnej sytuacji w jej gospodarstwie rolnym spowodowanej dwiema okolicznościami: warunkami atmosferycznymi (suszą) oraz tym, że kwota egzekwowana przez komornika "była cały czas blokowana wobec wydatków", zatem nie mogła dokonać zakupu nawozów mineralnych, co z kolei skutkowało niewydajnością tegorocznych plonów. Jak wskazała, przedmiotowe postępowanie jest wynikiem wieloletnich sporów sąsiedzkich, zatem nie może być stawiana na równi z osobą, która zawczasu gromadzi środki finansowe na sprawy sądowe. W jej ocenie, nieporozumieniem jest też powoływanie się w zaskarżonym postanowieniu na posiadany przez nią majątek, skoro nie przynosi on żadnych dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar wykazania trudnej sytuacji materialno – finansowej spoczywa zatem na wnioskodawcy. Prawo pomocy jest bowiem wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, a jego przyznanie powinno następować w sytuacjach szczególnych i dopiero wówczas, gdy żądający zwolnienia wykaże brak możliwości poniesienia pełnych lub jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznawany obecnie wniosek z dnia 31 lipca 2015 r. (k. 80) jest kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy zgłoszonym w sprawie niniejszej przez skarżącą, przy czym jedynym obciążającym ją do tej pory kosztem sądowym był wpis od skargi w kwocie 200 zł. Termin uiszczenia tegoż wpisu był skarżącej wyznaczany dwukrotnie tj. - pierwotnie w zarządzeniu z dnia 12 grudnia 2014 r. (k. 8) – w trakcie biegu tego terminu skarżąca złożyła pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został prawomocnie rozpoznany negatywnie (postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r. w sprawie II OZ 645/15 NSA oddalił zażalenie od postanowienia odmownego tutejszego Sądu z dnia 26 maja 2015 r., k. 65); - po raz wtóry – zarządzeniem z dnia 13 lipca 2015 r. (k. 77). Po raz drugi wyznaczony termin upływał we czwartek 6 sierpnia 2015 r. (vide zwrotne potwierdzenie odbioru ponownego wezwania do uiszczenia wpisu, k. 79) i nie został dotrzymany (vide informacja pracownika Oddziału Finansowo – Budżetowego tutejszego sądu z dnia 6 listopada 2015 r.), a strona złożyła kolejny wniosek o prawo pomocy (z dnia 31 lipca 2015 r., rozpoznawany niniejszym postanowieniem). Niewykonanie obowiązku opłacenia skargi po ponownym wezwaniu zobowiązywało jednakże sąd do odrzucenia skargi, co też nastąpiło odrębnym postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r. Oznacza to, że obecnie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy (z dnia 31 lipca 2015 r.) może dotyczyć wyłącznie kosztów, które powstaną dla skarżącej w przyszłości. Mając powyższe na uwadze oraz to, że skarżąca żąda ponownie przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy poprzednie jej żądanie zostało rozpoznane negatywnie z uwagi na niewyczerpujące wykazanie sytuacji materialno – finansowej (vide uzasadnienie postanowienia NSA, k. 65), istniały uzasadnione powody oczekiwania od wnioskodawczyni, że złożone wraz z kolejnym wnioskiem dokumenty zobrazują tę sytuację w jej całokształcie. To jednak nie nastąpiło. Z treści wniosku z dnia 31 lipca 2015 r. (k. 80), sprecyzowanego w formularzu PPF złożonym w dniu 28 sierpnia 2015 r. (k. 87), wynikają okoliczności identyczne jak z treści poprzedniego wniosku PPF (k. 18) tj. w zakresie uzyskiwanych dochodów i wydatków, które – jak wynika z obliczeń – równoważą się (dochody: łącznie 20 600 : 12 miesięcy = 1 716 zł, wydatki: łącznie 20 400 : 12 miesięcy = 1 700 zł). Nadal jednak brak jest dokumentów, z których można byłoby zbudować wszechstronny obraz sytuacji finansowej strony. Do aktualnie rozpoznawanego wniosku skarżąca nie dołączyła praktycznie żadnych dokumentów (oprócz dowodu zapłaty kwoty egzekwowanej komorniczo), w tym nie dołączyła takich, które pokazywałyby w jakiej faktycznie sytuacji finansowej się znajduje (np. wyciągów bankowych, do których przedłożenia była wzywana przy okazji rozpoznawania pierwotnie złożonego wniosku, a które przybliżyłyby obraz jej faktycznych wydatków i dochodów). Powołując się na swoją bardzo trudną sytuację finansową strona nie wykazuje jednocześnie, że nie jest w stanie zaspokoić swoich bieżących potrzeb oraz np. że posiada w związku z tym zaległości płatnicze. Jak wyżej wskazano, poprzednio rozpoznany wniosek o prawo pomocy, przy wskazaniu w trzech postanowieniach odmowych (referendarza sądowego, tutejszego Sądu i NSA) powodów jego negatywnego załatwienia, powinien był zmobilizować stronę do dołożenia szczególnej staranności w wykazaniu swojej sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Treść wydanych postanowień była czytelna i jednoznaczna co do ciążącego na wnioskodawcy prawa pomocy obowiązku dowodowego. Dlatego też skład rozpoznający kolejny wniosek odstąpił od wezwania strony do sprecyzowania oświadczenia majątkowego mając na uwadze, że była ona świadoma, iż powinna wykazać zasadność udzielenia prawa pomocy. To jednak nie nastąpiło. Wobec zatem powtórzenia się sytuacji niekompletności wniosku o prawo pomocy, która już raz stała się przyczyną rozstrzygnięć odmownych, również i skład obecnie orzekający był zobowiązany ocenić, że niewykazanie sytuacji majątkowej uniemożliwia kompleksową jej ocenę i skutkuje odmową uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Powyższej oceny nie zmienia fakt, że do wniosku z dnia 31 lipca 2015 r. skarżąca dołączyła mało czytelną kserokopię dowodu zapłaty kwoty 35 910, 72 zł potwierdzającą uiszczenie zaległości egzekwowanej przez komornika z przekazanego jej zadłużonego gospodarstwa rolnego. Z treści tego dokumentu nie sposób jednak wywieść, kto dokonał zapłaty (wymieniono w nim zarówno S. Z. jak i w dopisku K. Z.). Skarżąca wskazuje w tym względzie na siebie twierdząc, że pożyczyła dłużną kwotę od rodziny (k. 80). Zauważyć jednak należy, że jeśli tak się stało, to skoro była w stanie pożyczyć kwotę ponad 35 000 zł, to tym bardziej była zobowiązana zorganizować środki na pokrycie kosztów sądowych, które w jej sprawie (uwzględniając nieuiszczony na chwilę obecną wpis, a na przyszłość ewentualny wpis od skargi kasacyjnej czy koszty profesjonalnego pełnomocnika) są nieporównywalnie niższe niż kwota egzekwowana przez komornika. Jeszcze raz powtórzyć też należy, co wskazywały już składy orzekające w sprawie niniejszej przy okazji rozpoznania pierwszego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia tj. po wszystkich innych zobowiązaniach regulowanych przez stronę postępowania. Skarżąca wskazuje też w sprzeciwie na nieuwzględnienie trudnej sytuacji związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (uzyskaniem niższych niż przewidywano plonów z uwagi na trudne warunki atmosferyczne i konieczność uiszczenia kwoty komornikowi). Twierdzenia te nie zostały jednakże poparte żadnymi dokumentami, w tym skarżąca nie wykazała (ani też nie wskazała) jak znacznie niższe dochody w stosunku do poprzedniego roku (kwoto, ilościowo, nawet w przybliżeniu) uzyskała w 2015 r. z tytułu sprzedaży plonów czy innych produktów gospodarstwa rolnego. Jak wskazała w zażaleniu (k. 60) produkcję roślinną uzyskuje w miesiącach wrzesień – grudzień. Sprzeciw od odmownego postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 września 2015 r. złożyła w dniu 26 października 2015 r., zatem należy przypuszczać, że miała już rozeznanie (ewentualnie dokumenty ze sprzedaży plonów) o ile dochody w bieżącym roku będą niższe od poprzedniego i jak sytuacja jej gospodarstwa zmieniła się na niekorzyść w bieżącym roku. Tego jednak w żaden sposób nie wykazała. Reasumując powyższe stwierdzić należy, ze analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącej – w oparciu o znajdujące się w aktach niekompletne dokumenty – nie uprawnia do wniosku, iż nie może ona ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania występujących w sprawie. Przedstawione informacje są wyrywkowe i nie obrazują całościowo jej sytuacji finansowej, a nie jest możliwe, aby sąd przyznawał prawo pomocy nie mogąc dokonać kompleksowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.