II SA/Bk 143/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. W dniu [...] grudnia 2016 r. K. W.(powoływana dalej jako "Skarżąca") wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na: opłaty za energię elektryczną za miesiąc październik i listopad, na zakup gazu, na zakup żywności, odpady komunalne, na przejazd do szpitala w K., na zakup opału. Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza S. Kierownik Działu Pomocy Rodzinie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. przyznał Skarżącej pomoc w postaci zasiłku celowego w wysokości 200,00 zł. Organ pierwszej instancji, prowadząc postępowanie o przyznanie zasiłku celowego na wskazane wyżej cele ustalił w trakcie wywiadu środowiskowego, że łączny dochód wnioskodawczyni wynosi 369,77 zł i nie przekracza dochodu określonego w art. 8 ust 1 ustawy o pomocy społecznej. Tym niemniej, jak podkreślił organ, wysokość zasiłku celowego jest uzależniona od wysokości budżetu na zasiłki pieniężne i w naturze jakimi dysponuje Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. oraz ilości osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i wymagających pomocy. Uwzględniając zatem fakt wzrastającej w roku bieżącym liczby świadczeniobiorców ubiegających się o wsparcie finansowe oraz ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej w S., organ uznał, że nie jest możliwe przyznanie każdej osobie posiadającej dochód niższy od kryterium dochodowego, pomocy w formie zasiłku celowego w takiej wysokości o jaką ona wnioskuje. Średnia wysokość przyznanego zasiłku celowego w listopadzie wynosi 100 zł. Odwołanie od powyższej decyzji K. W. podając, że decyzja jest nierzetelna i niesprawiedliwa, posiada kilka numerów, w tym numer wniosku [...]. Odwołująca zaprzeczyła jakoby składała w dniu [...] grudnia 2016 r. wniosek numer [...], zaprzeczyła też, że złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego i że łączny dochód wynosi 369,77 zł. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Przede wszystkim Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania pomocy społecznej wynikające z przepisów art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jak też zasady liczenia dochodu wynikające z tego aktu prawnego (art. 8 tej ustawy). Organ odwoławczy podkreślił, że Skarżąca spełnia warunki do przyznania wnioskowanej pomocy, albowiem jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (634 zł). Dalej organ wyjaśnił, że Skarżąca wnioskami z dnia [...] grudnia 2016 r. wystąpiła o pomoc finansową na zaspokojenie konkretnych potrzeb życiowych. Taką pomocą, służącą częściowemu bądź całkowitemu zaspokojeniu potrzeb życiowych jest zasiłek celowy na realizację konkretnego celu np. zakup opału i mimo iż Skarżąca nie nazwała oczekiwanej pomocy, to wnioski rozpoznano jako prośby o przyznanie zasiłku celowego jako pomoc w zaspokojeniu potrzeb wymienionych we wszystkich złożonych wnioskach. Dalej Kolegium wyjaśniło, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego, ale nie każdy wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Skarżąca na realizację zgłoszonych potrzeb otrzymała zasiłek w wysokości 200 zł. Kolegium zwróciło przy tym uwagę, że wysokość zasiłku celowego jest uzależniona od wysokości budżetu na zasiłki pieniężne i w naturze jakimi dysponuje Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. oraz ilości osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i wymagających pomocy. Uwzględniając zatem przedstawiony przez organ I instancji fakt wzrastającej w roku bieżącym liczby świadczeniobiorców ubiegających się o wsparcie finansowe oraz ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje Ośrodek, Kolegium doszło do wniosku, że przyznanie pomocy w wyższej wysokości nie było możliwe. Podkreślić bowiem należy, że organy pomocy społecznej dysponują określoną pulą środków przeznaczonych na te cele i w granicach posiadanych zasobów mogą przyznawać pomoc osobom potrzebującym. Przekroczenie tych granic oznacza niewypłacalność Ośrodka. Przyznana konkretna pomoc musi mieć więc pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Konkludując Kolegium za niezasadne uznało uchylanie decyzji organu I instancji, pomimo braków w jej uzasadnieniu. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyła K. W. zarzucając Kolegium ogólnikowe, przeprowadzone z naruszeniem prawa rozpoznanie sprawy. W ocenie Skarżącej organ wydając zaskarżoną decyzję nie uwzględnił jej trudnej sytuacji życiowej, w tym opisanego szczegółowo w skardze - stanu zdrowia i trwającego leczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016, po. 718 – dalej; w skrócie : "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), dalej jako u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Warunkami udzielenia świadczeń z pomocy społecznej są: nieprzekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. (obowiązującego na dzień wydawania zaskarżonej decyzji w kwocie 634 zł) oraz zaistnienie jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 u.p.s. (np. ubóstwa, bezrobocia, długotrwałej lub ciężkiej choroby, zdarzenia losowego czy sytuacji kryzysowej). W sprawie niniejszej bezsporne jest, że Skarżąca spełnia kryterium dochodowe, bowiem jej miesięczny dochód, jak wyliczyły organy, wynosi 369,77 zł. Także ze zgromadzonego materiału dowodowego, potwierdzonego wywiadem środowiskowym wynika, że Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, co uniemożliwia zaspokajanie we własnym zakresie potrzeb życiowych (z akt wynika, że korzysta stale z systemu świadczeń pomocy społecznej). Zaskarżoną decyzją został Skarżącej przyznany zasiłek celowy w wysokości 200 zł z przeznaczeniem na zakup: opału, gazu, żywności, leków, opłatę rachunków za energię elektryczną, odpady komunalne, pokrycie kosztów dojazdu do szpitala w K. Z treści skargi wynika niezadowolenie Skarżącej z wysokości przyznawanych jej zasiłków tym niemniej z treści powołanych przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie można w żadnym razie wyprowadzić wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 zasadą pomocniczości (subsydiarności). Skarżąca nie mogła zatem oczekiwać od organu przyznania zasiłku w kwocie pozwalającej na pokrycie pełnych kosztów wszystkich wskazanych potrzeb. Zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd też w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Orzekając w ramach tego uznania organ kieruje się nie tylko oceną potrzeb uprawnionego, ale również oceną własnych możliwości, mając na względzie także potrzeby innych uprawnionych. Zakres tej pomocy ograniczony jest bowiem możliwościami zobowiązanego i potrzebami innych osób. Powyższe determinuje, że w ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń, nawet gdy są one uzasadnione, jak w niniejszym przypadku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). W zaskarżonej decyzji podano, że wysokość zasiłku celowego jest uzależniona od wysokości budżetu na zasiłki pieniężne, jakimi dysponuje Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. oraz ilości osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i wymagających pomocy. Uwzględniając zaś fakt wzrastającej w roku bieżącym liczby świadczeniobiorców ubiegających się o wsparcie finansowe oraz ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje Ośrodek, nie było możliwe przyznanie każdej osobie posiadającej dochód niższy niż kryterium dochodowe pomocy w formie zasiłku celowego w takiej wysokości, o jaką ona wnioskuje. Jak podkreślił organ średnia wysokość przyznanego zasiłku celowego w miesiącu listopadzie 2016 roku wyniosła 100,00 zł. W ocenie Sadu organy orzekające przyznając Skarżącej zasiłek celowy w wysokości 200 zł (a więc w wysokości wyższej niż średnia zasiłku z listopada 2016 r.) nie przekroczyły granic uznania administracyjnego - wynikającego z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Przy czym, jak wynika z treści zaskarżonych rozstrzygnięć, organy przyznały najwyższą możliwą pomoc, którą w tamtym czasie mogły zaoferować, uwzględniając – wbrew zarzutom skargi - trudną sytuację życiową i zdrowotną Skarżącej. Także od strony proceduralnej kontrolowane postępowanie nie wskazuje na naruszenie przepisów. Decyzję poprzedził konieczny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony, pozwalający na ustalenie rzeczywistej sytuacji Skarżącej, wymagającej wsparcia finansowego. Wsparcia tego organ udzielił stosownie do własnych możliwości i z uwzględnieniem konieczności zaspakajania potrzeb wszystkich podopiecznych, co trafnie podkreślone zostało w decyzji. Dodatkowo zasygnalizować należy, co wynika z przedłożonych akt administracyjnych, że kwestionowany - w zakresie wysokości - zasiłek celowy nie jest jedynym świadczeniem wypłaconym Skarżącej w ramach udzielania pomocy społecznej. Strona korzystająca ze świadczeń celowych z pomocy społecznej nie może oczekiwać zaspokojenia każdej zgłoszonej potrzeby w satysfakcjonującym ją zakresie albowiem, jak podkreślono już wyżej, pomoc celowa jest jedynie wsparciem i nie może być pojmowana jako stałe źródło dochodów. W tych okolicznościach Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.