II SA/Bk 158/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], w której odmówiono J. T. (dalej jako: "Skarżąca") przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko - córkę M. T. Z akt sprawy wynika, że we wniosku z dnia [...] października 2018 r. Skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenie wychowawczego na okres świadczeniowy 2018/2019 na pierwsze dziecko M. T. oraz kolejne dziecko M. T. W skład rodziny odwołującej wchodzą trzy osoby, w tym dziecko niepełnosprawne. Z uwagi na fakt, że w obiegu prawnym pozostaje odrębna decyzja przyznająca stronie świadczenie wychowawcze na kolejne dziecko – tj. M. T. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r., organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie. Natomiast w zakresie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, u podstaw jego negatywnego rozpatrzenia w zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. legło stwierdzenie, iż doszło do przekroczenia tzw. kryterium dochodowego. W odwołaniu Skarżąca poczytuje jako niesprawiedliwe doliczenie do dochodu obliczanego na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego alimentów otrzymanych w 2017 r. na dzieci. Skarżąca wskazała, że nie otrzymuje alimentów na dzieci od sierpnia 2018 r. z powodu ogłoszenia przez Sąd Rejonowy w B. upadłości konsumenckiej D. T. - zobowiązanego do alimentacji na rzecz córek. Kwota tych alimentów powinna zdaniem strony zostać odliczona od dochodu, który wówczas nie przekraczałby kwoty uprawniającej do świadczenia 500+ na pierwsze dziecko. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, Kolegium przedstawiło regulacje odnoszące się do zasad przyznawania świadczenia wychowawczego (art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm. – dalej jako: "ustawa o pomocy"), pojęcia dochodu (art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy i art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) oraz pojęcia utraty dochodu (art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy). Organ odwoławczy zauważył dalej, że na druku formularza wniosku Skarżąca zaznaczyła, że w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku nastąpiły okoliczności takie jak utrata i uzyskanie dochodu przez członka rodziny. Powyższe znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, bowiem strona w tzw. roku bazowym utraciła zatrudnienie w A. Sp. z.o.o., a co za tym idzie należało pominąć osiągnięty z tego tytułu dochód. Kolegium nie zaaprobowało jednak stanowiska strony i nie uznało kwoty wyegzekwowanych i wypłaconych alimentów w roku 2017 r. za dochód utracony. W tym zakresie organ wskazał, że zamknięty katalog zdarzeń, z zaistnieniem których ustawodawca wiąże zastosowanie instytucji utraty dochodu zawiera art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy. Z woli prawodawcy utrata dochodu nastąpi m.in. w przypadku utraty zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utraty świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych (art. 2 pkt 19 lit. g). W ocenie organu, przepis ów nie znajdzie zastosowania w sytuacji Skarżącej, gdyż nie odnosi się do faktu nieotrzymywania zasądzonych świadczeń alimentacyjnych wskutek ogłoszenia upadłości konsumenckiej dłużnika alimentacyjnego, a w konsekwencji zawieszenia postępowania egzekucyjnego, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W rezultacie Kolegium wskazało, że jedynym źródłem opodatkowanego dochodu Skarżącej była wypłacana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych renta. W oparciu o zgromadzone przez organ pierwszej instancji dokumenty Kolegium ustaliło, że łączny dochód z tego tytułu wyniósł 20.886,85 zł, po potrąceniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i należnego podatku w wysokości odpowiednio 2.117,72 zł oraz 525,67 zł (23.530,24 zł - 2.117,72 zł - 525,67 zł = 20.886,85 zł). Do tej kwoty należało dodać niepodatkowany dochód w postaci alimentów na rzecz dzieci w kwocie 8.400 zł, wynikającej z zaświadczenia wydanego przez organ egzekucyjny. Podzielenie otrzymanej kwoty, tj. 29.286,85 zł, przez 12, a następnie przez liczbę członków rodziny pozwoliło – jak wskazało Kolegium – ustalić dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, jednakże przed tą ostatnią czynnością nieodzownym było jeszcze dodanie dochodu uzyskanego w kwocie wynikającej z zaświadczenia pracodawcy strony – E., wystawionego [...] stycznia 2019 r. Kolegium stwierdziło, że z zaświadczenia tego wynika, że mamy do czynienia również z sytuacją, o której mowa w art. 7 ust. 2 ustawy o pomocy. W związku z tym, że dochód ten Skarżąca nadal uzyskuje, a w roku 2017 uzyskiwany był jedynie przez jeden miesiąc, tj. grudzień, należało uwzględnić kwotę 1.302,23 zł (przychód w wysokości 2.000 zł pomniejszony o koszty uzyskania przychodu - 111,25 zł, składkę na ubezpieczenie społeczne - 274,20 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne - 155,32 zł oraz zaliczkę na podatek dochodowy - 157 zł). W rezultacie miesięczny dochód rodziny wyniósł 3.742,80 zł (2.440,57 zł + 1.302,23 zł = 3.742,80 zł). Z kolei podzielenie obliczonej w ten sposób kwoty przez liczbę członków rodziny pozwoliło ustalić dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, który wyniósł 1.247,60 zł (3.742,80 zł : 3 = 1.247,60 zł) i przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 4 ustawy. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że niemożliwym jest uwzględnienie odwołania i tym samym przyznanie Skarżącej świadczenia 500 + na pierwsze dziecko z wyrównaniem od października 2018 r. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca i w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zarzuciła obrazę art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie zaświadczenia komornika o bezskuteczności egzekucji alimentów i zawieszeniu postępowania spowodowanego ogłoszeniem upadłości konsumenckiej zobowiązanego do alimentacji oraz zaświadczenia od komornika potwierdzającego, że Skarżąca od sierpnia 2018 r. nie otrzymuje alimentów, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Zdaniem Skarżącej niesprawiedliwe jest to, że organ nie utracił dochodu jakim były alimenty, których nie otrzymywała i tym samym nie obliczył poprawnie faktycznego dochodu, który nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W piśmie z dnia [...] maja 2019 r. reprezentujący Skarżącą pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznania prawa pomocy podtrzymał stanowisko Skarżącej i przedłożył zaświadczenie syndyka masy upadłości D. T., wskazujące, że od sierpnia 2018 r. do grudnia 2018 r. Skarżąca nie otrzymała należnych jej alimentów. W związku z tym odmowa przyznania świadczenia 500+ z powodu przekroczenia kryterium dochodowego jest zdaniem pełnomocnika nieuzasadniona. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady i tryb przyznawania świadczeń wychowawczych reguluje ustawa o pomocy. W myśl art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Stosownie do treści art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy, świadczenie wychowawcze przysługuje uprawnionym osobom w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zasadą jest przy tym, że przedmiotowe świadczenie na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie (do dnia ukończenia przez nie 18 roku życia) przysługuje niezależnie od wysokości dochodu rodziny. Przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uwarunkowane jest natomiast zachowaniem kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy nie może przekraczać 800 zł, jeżeli zaś członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1200,00 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 1 identyfikuje zaś dochód jako: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (szczegółowo wymienione w 21 tiretach) - po odliczeniu w każdym przypadku kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Definicja utraty dochodu znajduje się natomiast w treści art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy. Stosownie zatem do tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303), e) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650 i 858) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, z późn. zm.), f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668); W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (zob. art. 7 ust. 1 ustawy o pomocy). W rozpatrywanym przypadku organy odmówiły przyznania Skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uznając, że dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę przekroczył kwotę kryterium dochodowego, wynoszącego w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne - 1200,00 zł. Spór dotyczy zaś nieuwzględnienia jako utraty dochodu kwoty wyegzekwowanych i wypłaconych alimentów w 2017 r. (8.400 zł). Zdaniem skarżącej dochód rodziny powinien zostać pomniejszony o tę kwotę, gdyż postępowanie egzekucyjne dotyczące alimentów od 31 lipca 2018 r. zostało zawieszone na skutek upadłości konsumenckiej dłużnika i od sierpnia 2018 r. nie otrzymuje alimentów. Organ twierdzi zaś, że ustawodawca przewidział zamknięty katalog zdarzeń skutkujących utratą dochodu i posłużył się pojęciami ostrymi, dookreślonymi nie pozostawiając organom administracji publicznej miejsca na ich swobodną interpretację. Wskutek powyższego koniecznym stało się ujęcie osiągniętego w roku 2017 dochodu z tytułu alimentów, pomimo faktu aktualnego ich nieotrzymywania. Zdaniem Sądu, w sporze tym rację należy przyznać organom. W przywołanym art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy ustawodawca wymienił bowiem zdarzenia skutkujące utratą dochodu w sposób enumeratywny, a nie przykładowy. Rozszerzanie katalogu zdarzeń, z którymi prawodawca wiąże utratę dochodu nie jest możliwe. Wprawdzie istnieje możliwość potraktowania jako utraty dochodów zmniejszenia dochodu, ale tylko w ramach źródeł dochodu wymienionych w art. 2 pkt 19. Faktyczne nieotrzymywanie alimentów związane z upadłością konsumencką dłużnika alimentacyjnego nie może być uznane za okoliczność uzasadniającą nie uwzględnienie alimentów uzyskanych w 2017 r. jako dochodu utraconego przy obliczaniu dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 2 pkt 19 lit. g ww. ustawy, tylko utrata zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych stanowi utratę dochodu, którego nie należy brać pod uwagę. W rozpatrywanej sytuacji osoba zobowiązana do alimentów żyje, a zaprzestanie alimentacji jest skutkiem ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Fakt ten nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia ustalenia dochodu na potrzeby świadczenia wychowawczego. Zdaniem Sądu, w analizowanym przypadku organy prawidłowo wyliczyły miesięczny dochód w rodzinie Skarżącej stosując obowiązujące przepisy prawa. Przedstawiony przez organy sposób wyliczenia dochodu jest zgodny z art. 2 pkt 19, art. 5 ust. 4, art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy oraz art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy w związku art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obliczając wysokość dochodu na potrzeby ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia wychowawczego organy - w sposób nie budzący wątpliwości - oparły się na informacjach wskazujących na rentę jako źródło opodatkowanego dochodu Skarżącej w 2017 r. z uwzględnieniem do potrącenia składek na ubezpieczenie zdrowotne i należnego podatku z tego tytułu. Prawidłowo też uwzględniły niepodatkowany dochód w postaci alimentów na rzecz dzieci wyegzekwowanych przez komornika sądowego w 2017 r. w kwocie 8.400 zł. Stosownie zaś do treści art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy trafnie wzięły pod uwagę zarówno dochód uzyskany w grudniu 2017 r. w firmie E. (art. 2 pkt 20 lit. c ustawy o pomocy) i nadal uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego oraz dochód utracony z tytułu utraty w 2017 r. zatrudnienia w A. Sp. z.o.o. (art. 2 pkt 19 lit. c ustawy o pomocy). Rezultatem przeprowadzonych w decyzji działań matematycznych jest ustalenie, że dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 4 ustawy o pomocy. Zdaniem Sądu w sprawie podjęte zostały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zebrano też i w sposób wyczerpujący rozpatrzono cały materiał dowodowy. Przedstawione przez Skarżącą dokumenty w postaci zaświadczeń komornika, czy też dołączone na etapie postępowania sądowego zaświadczenie syndyka masy upadłości D. T., nie mogły wpłynąć na sposób rozstrzygnięcia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, z uwagi na okoliczność, że nieotrzymywanie dochodu w postaci alimentów z powodu ogłoszenia upadłości konsumenckiej dłużnika nie stanowi utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy. W związku z powyższym Sąd nie uwzględnił stawianych w skardze zarzutów. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Orzeczono zatem jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).