II SA/Bk 167/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., znak: [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2012 r. o odmowie przyznania S. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, w związku z koniecznością opieki nad T. C. U podstaw rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Dnia [...] listopada 2012 r. S. K., zamieszkała S., ul. [...], złożyła wniosek o ustalenie prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad T. C. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta S. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., znak: [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą T. C. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał przebieg przedmiotowego postępowania. W dalszej części MOPS w S. zacytował art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że pani T. C. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, co mogłoby uprawnić do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę sprawującą nad nią opiekę. Następnie organ wskazał, że pani C. posiada troje dzieci, tj. syna K. C., który ze względu na orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym nie może opiekować się matką, córkę A. W., która mieszka w Anglii oraz córkę E. C., która nie utrzymuje z matką kontaktu. Ponadto MOPS w S. ustalił, iż pani C. jest osobą wymagającą stałej opieki innej osoby z uwagi na niepełnosprawność. Opieka sprawowana jest przez odwołującą, która 2-3 razy w tygodniu pomaga swojej siostrze w różnych czynnościach gospodarczych. Jednak organ I instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia, gdyż pani S. K. jest siostrą pani T. C., czyli osobą zobowiązaną do alimentacji w drugiej kolejności po dzieciach. W pierwszej kolejności osobami zobowiązanymi do alimentacji są dzieci pani C. W przekonaniu Organu niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności w rozumieniu art. 132 K.r.o. nie może być wyłącznie rozumiana jako niemożność sprawowania opieki osobiście. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego może przejawiać się w dostarczaniu osobie uprawnionej środków pieniężnych, które umożliwiłyby opłacenie usług opiekuńczych wykonywanych przez inną osobę. MOPS w S. uznał, że pani S. K. nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ustawy. Od powyższej decyzji odwołanie, z zachowaniem ustawowego terminu, złożyła pani S. K., w którym wnosi o zmianę decyzji odmawiającej na przyznającą świadczenie pielęgnacyjne. W dalszej części odwołania pani K. pisze, iż nie zgadza się z decyzja MOPS w S., gdyż z dołączonych do akt sprawy oświadczeń dzieci wynika, że nie mogą one sprawować opieki nad niepełnosprawną matką, do których to organ nie odniósł się oraz nie wskazał, dlaczego odmawia ich uznania. Zdaniem odwołującej organ I instancji, pomimo istniejącego na nim obowiązku, nie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego, tylko zbył wnioskodawczynię, a to narusza obowiązujące przepisy. MOPS w S., winien wskazać, czemu nie uznaje przedstawionej argumentacji. Pani K. z przedmiotowa decyzją nie może się zgodzić, uznając, że rzeczywiście dzieci, tak jak wynika z istniejących przepisów, nie mogą sprawować opieki nad chorą matką, a w konsekwencji wnioskodawczyni. winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym. W związku z tym, złożony wniosek winien być przez MOPS w S. należycie rozpatrzony, w konsekwencji której S. K. winna otrzymać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą. W dniu 2.01.2013 r., w siedzibie Kolegium pani S. K. do odwołania dołączyła dwa oświadczenia córek pani T. C. z dnia 20.12.2012 r., tj.: pani E. C. oraz pani A. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wskazało, że art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139. póz. 992 z późn. zm.) określa katalog osób, dla których pod ściśle sprecyzowanymi warunkami przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z ust. l wyżej wymienionego artykułu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, póz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast ust. 1a tegoż artykułu stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tą opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki, zarówno pozytywne jak i negatywne. Ustalenia, czy zostały wypełnione wymienione przesłanki, organ pierwszej instancji może dokonać w oparciu o dowody przedkładane przez wnioskodawcę (określone w § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne - Dz. U. Nr 105, póz. 881 ze zm.), w tym treść wniosku wszczynającego sprawę, a w sytuacji, gdy poweźmie wątpliwości co do w/w okoliczności, wówczas może przeprowadzić wywiad lub skorzystać z danych ustalonych w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dla potrzeb pomocy społecznej nie wcześniej niż 3 miesiące wstecz. Taki sposób dokumentowania niezbędnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych przewidział ustawodawca w art. 23 ust. 4aa i ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotowe świadczenie jest niejako rekompensatą finansową, ze strony państwa, dla osoby rezygnującej lub nie podejmującej zatrudnienia w celu zapewnienia specjalistycznej opieki członkowi rodziny, legitymującemu się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zapewnienie takiej rekompensaty jest szczególnie zasadne, zwłaszcza z uwagi na fakt, że koszt zorganizowania opieki osobie niepełnosprawnej przez państwo byłby z pewnością zdecydowanie wyższy niż kwota wypłaconego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. kierując się treścią art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 oraz stanem faktycznym sprawy uznaje, że świadczenie pielęgnacyjne odwołującej się( nie może zostać przyznane, gdyż nie spełnia ona przesłanki wynikającej z treści w/w przepisu, tj. na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem jej siostry nad którą sprawuje opiekę. Uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § l Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linie wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki itd.). Zgodnie z art. 129 § l kodeksu, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi i przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Jak zatem z powyższego wynika opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. l z treścią art. 1a ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym tj. matce, ojcu, dzieciom czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszych stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. Oznacza to. że niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu przez osoby zobowiązane w bliższej kolejności w rozumieniu niniejszego przepisu nie może być rozumiana wyłącznie jako niemożliwość sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wykonywanie obowiązku alimentacyjnego może bowiem przejawiać się w dostarczaniu osobie uprawnionej środków pieniężnych, które umożliwiałyby opłacanie świadczenia usług opiekuńczych przez inną osobę. W przedmiotowej sprawie to na dzieciach jako osobach spokrewnionych w pierwszym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny na rzecz osoby wymagającej opieki. Wskazane powody niemożności sprawowania opieki przez dzieci pani T. C., tj. posiadanie orzeczenia o umiarkowanej grupie niepełnosprawności -syna T., zamieszkiwanie na terenie Wielkiej Brytanii -- córki A. oraz bycie w ósmym miesiącu ciąży - przez córkę E., nie powodują automatycznie niemożności wypełnienia obowiązku alimentacyjnego. Zwrócono uwagę, że zgodnie z cytowanym wyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, sam fakt opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną siostrą nie przesądza o uprawnieniu do pomocy państwa w formie świadczenia pielęgnacyjnego, a skarżąca nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do pani T. C. W skardze do tut. Sądu Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie art. 7, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. W motywach skargi podała, że dzieci T. C. złożyły oświadczenia w których wyjaśniono dlaczego nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawną matką. Organy nie odniosły się do tej okoliczności. Skarżąca wnisoła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie bowiem kwestionowana decyzja prawa nie narusza. Podstawę materalnoprawną wydanych w sprawie orzeczeń stanowi art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 nr 139, poz. 992 ze zm.), który w brzmieniu na dzień orzekania stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1. matce lub ojcu; 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3. opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl ust. 1 a wskazanego przepisu art. 17 osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, T. C. jest siostrą skarżącej, a więc zgodnie z ust. 1a warunkiem przyznania świadczenia było spełnienie przesłanek wyżej wymienionych. Zatem organy zasadnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, bowiem Pani C. ma troje dzieci, w stosunku do dwojga z nich nie orzeczono o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność, że jedna z córek jest w ciąży a druga przebywa w Wielkiej Brytanii nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. Decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest tzw. decyzją prawem związaną, tzn. że zadaniem organu jest stwierdzenie na podstawie przedłożonych dokumentów i złożonych oświadczeń, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia on ustawowe kryteria otrzymania świadczenia, obliguje organ do jego przyznania w formie decyzji administracyjnej. Z kolei ich niespełnienie nakłada konieczność wydania decyzji odmownej. Ponieważ ustawodawca nie zdecydował się na zamieszczenie w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom pomocy społecznej prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że organy dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania wnioskowanego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoją siostrą. Biorąc powyższe pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.