II SA/Bk 169/06

Dnia 10 sierpnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2006 roku sprawy ze skargi T.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej 1. Oddala skargę. 2. Przyznaje adwokatowi I.D.–S. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej wykonane na zasadzie prawa pomocy. Decyzją z [...] stycznia 2006r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H. (nr [...]) po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej T.K. z dnia [...] września 2005r. o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz małoletnich S., S. i J. L. orzekł po raz kolejny o odmowie jej przyznania. Organ ustalił, że T.K. jest panną- matką czwórki dzieci, z których troje w wieku od 5 do 2 lat pochodzi ze związku z P.L. a czwarte urodzone w 2005r. ze związku z R. W., z którym skarżąca pozostaje w związku konkubenckim, mieszkając wspólnie i wspólnie wychowując czworo dzieci. To ostatnie ustalenie zadecydowało o uznaniu, że skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, do którego nawiązuje zawarta w art. 2 pkt 5 ustawy z 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej definicja osoby uprawnionej do zaliczki alimentacyjnej. Przepis art. 3 pkt 17 "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że "osoba samotnie wychowująca dziecko" oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Stąd mimo, iż skarżąca spełnia kryterium dochodowe do ubiegania się o zaliczkę alimentacyjną ( dochód na osobę w rodzinie wynosi jedynie 71,59 złotych miesięcznie) i egzekucja świadczeń alimentacyjnych na rzecz S., S. i J. L. od ich ojca P.L. jest bezskuteczna, nie można przyjąć iż skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko. W odwołaniu od tej decyzji T.K. zarzuciła organowi, że błędnie zastosował definicję osoby samotnie wychowującej dziecko z art. 3 pkt 17 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązującą od 1 stycznia 2006r., ponieważ powinien był zastosować art. 3 pkt 17 tejże ustawy. Nadto podniosła, że w sytuacji faktycznej w jakiej się znalazła osoba mająca dzieci z różnych związków, powinna być traktowana jako samotnie wychowująca te dzieci, z których ojcem teraz nie mieszka. Prawnie zobowiązanym do opieki i utrzymana jej starszych dzieci jest ich rodzic biologiczny – P.L., który uporczywie uchyla się od obowiązku alimentacyjnego. Odwołująca się powołała się na wyrok WSA w Szczecinie sygn. IISA/Sz 961/04 z 14 września 2005r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z [...] stycznia 2006r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. SKO przytoczyło raz jeszcze definicję osoby uprawnionej do zaliczki alimentacyjnej i definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, obowiązującą dla potrzeb ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej i stwierdził, że skarżąca wychowująca najmłodsze dziecko wspólnie z jej ojcem R.W. nie może być uznana w świetle art. 3 pkt 17 "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych za osobę samotnie wychowującą pozostałe dzieci. SKO dodało przy tym, że przepis art. 3 pkt 17 "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych należało stosować od 1 stycznia 2006r. do wszystkich spraw, również i do tych wszczętych przed tą datą, ponieważ ustawa wprowadzająca ten przepis ( z 29 grudnia 2005r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych) nie zwiera przepisu przejściowego. W skardze na tę decyzję wniesionej do sądu T.K. powtórzyła argumentację z odwołania podkreślając, że w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego samotnie wychowuje troje dzieci pochodzących ze związku z P.L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zarzuty i argumenty skargi nie podważają jej legalności, dlatego też skarga podlegała oddaleniu. Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna zostały określone w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - art. 1 pkt 2. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 5 lit. "a" w/w ustawy osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej jest osoba wychowywana przez osobę samotnie wychowująca dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Do dnia 31 grudnia 2005r. osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych była panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa, wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowywała dziecka z ojcem lub matką dziecka – art. 3 pkt 17. Od dnia 1 stycznia 2006r. obowiązuje nowa definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta w treści art. 3 pkt 17 a w/w ustawy o świadczeniach rodzinnych – dodanym przez art. 1 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. zmieniającej tę ustawę. Zgodnie z nową definicją osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, pod warunkiem, że nie wychowuje wspólnie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem. Wprowadzona przez ustawodawcę zmiana definicji osoby samotnie wychowującej dziecko była konsekwencją treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005r. sygn. K 16/04, który orzekł o niezgodności art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz o tym, że przepis ten traci moc obowiązująca z dniem 31 grudnia 2005r. Zaakcentowanie powyższego jest istotne gdyż rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy sprowadza się do ustalenia czy zasadnie ostateczna decyzja została wydana w oparciu o definicję osoby samotnie wychowującej dziecko wynikającej z treści art. 3 pkt 17 "a". Skarżąca z wnioskiem o przyznanie zaliczki alimentacyjnej wystąpiła w dniu [...] września 2005r. a więc w dacie kiedy obowiązywał jeszcze przepis art. 3 pkt 17 i właściwie spełniała kryteria osoby samotnie wychowującej dziecko wynikające z definicji zawartej w tym przepisie. Niemniej jednak postępowanie dotyczące ponownego rozpatrzenia jej wniosku, zarówno przed organem I instancji jak i organem odwoławczym toczyło się już w okresie kiedy zaczął obowiązywać przepis art. 3 pkt 17 lit. a ( decyzja organu I instancji z dnia [...] stycznia, ostateczna decyzja organu odwoławczego z dnia [...] stycznia 2006r., przepis zaczął obowiązywać w dniu 1 stycznia 2006r.). Jako, że w postępowaniu administracyjnym organy administracyjne muszą uwzględniać zarówno stan faktyczny jak i prawny obowiązujący w dacie rozpatrywania sprawy ( vide: wyrok NSA z 24 lutego 1992r., IISA 49/92 nie publikowany), to należy uznać, że w przedmiotowej sprawie, z uwagi na brak w ustawie zmieniającej przepisu, który nakazywałby stosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przepisu art. 3 pkt 17, organy były zobligowane do orzekania w oparciu o nową definicję osoby samotnie wychowującej dziecko wynikającą z art. 3 pkt 17 "a". W sprawie zaś bezspornie ustalono, że w 5 października 2005r. skarżąca urodziła czwarte dziecko A.W. i pozostając w związku konkubenckim z jej ojcem R.W. podjęła wspólne wychowanie wszystkich dzieci, tracąc tym samym status osoby samotnie wychowującej dziecko. Bez znaczenia w sprawie pozostaje podniesiony przez skarżącą argument, że w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego samotnie wychowuje troje dzieci pochodzących ze związku z P.L. W świetle bowiem całokształtu prawa polskiego trzeba odróżnić z jednej strony instytucje uregulowane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, czyli władzę rodzicielską i obowiązek alimentacyjny, a z drugiej – instytucję zaliczki alimentacyjnej, która jest świadczeniem wypłacanym uprawnionej do tego osobie ze środków publicznych. Marginalnie podnieść należy, że brak przepisu przejściowego w ustawie zmieniającej podyktowany zapewne był tym, że termin utraty mocy obowiązującej przepisu art. 3 pkt 17 został odroczony przez Trybunał Konstytucyjny na okres ponad 7 miesięcy ( wyrok TK z dnia 18 maja 2005r. a przepis przestał obowiązywać w dniu 31 grudnia 2005r.), a więc została zagwarantowana ochrona osób korzystających lub zamierzających skorzystać z już ugruntowanej formy pomocy dla osób samotnie sprawujących opiekę nad dzieckiem. Kwestią mogącą budzić wątpliwości jest to czy postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie nie zostało dotknięte wadą przewlekłości w wyniku której doszło do przedłużenia toczącego się postępowania a w konsekwencji do orzekania w sprawie na podstawie zmienionych w sposób niekorzystny dla skarżącej przepisów. W tym miejscu podnieść należy, że ani w skardze nie był podnoszony zarzut przewlekłości postępowania, ani w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie zwalczała bezczynności organu. Z tych też względów Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr. 153, poz. 1270 ze zm.). O przyznaniu ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej wykonane na zasadzie prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 w zw. z art. 210§1 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.