II SA/Bk 17/21

WyrokWSA w Białymstoku2021-03-04

Skład orzekający: Małgorzata Roleder, Grażyna Gryglaszewska, Elżbieta Lemańska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy spadkobiercy poprzednich właścicieli budynków, które zostały rozebrane po przejęciu gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa, mogą uzyskać nieodpłatnie własność działki gruntu, na której te budynki się znajdowały, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że możliwość nieodpłatnego nabycia własności działki gruntu na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. jest uzależniona od istnienia budynków stanowiących odrębną własność na tej działce w chwili orzekania. Skoro budynki, o których mowa, zostały rozebrane, a na ich miejscu pozostały jedynie fundamenty, nie istnieje podmiot, któremu przysługiwałoby prawo do nieodpłatnego nabycia własności gruntu. Dodatkowo, zbycie działki przez Skarb Państwa osobie fizycznej przed wejściem w życie ustawy stanowi przeszkodę uniemożliwiającą zastosowanie art. 6 ustawy.
Stan faktyczny
Spadkobiercy poprzednich właścicieli gospodarstwa rolnego zwrócili się o nieodpłatne stwierdzenie własności działki, na której znajdowały się budynki, które po przejęciu gospodarstwa przez Skarb Państwa zostały rozebrane, pozostawiając jedynie fundamenty. Starosta odmówił, wskazując na zbycie działki osobie fizycznej i brak istniejących budynków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, podzielając argumentację organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię art. 6 ustawy oraz naruszenie zasady wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 marca 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania własności części nieruchomości oddala skargę Wnioskami z dnia [...] marca 2020 r., 21 lipca 2020 r. i z dnia 18 sierpnia 2020 r. K.O., S.M. i J.K. zwrócili się do Starosty Powiatu B. (dalej: "Starosta") o nieodpłatne stwierdzenie własności działki oznaczonej w 1976 r. nr [...], o powierzchni 0,50 ha, położonej w obrębie wsi H. w gminie M., która poprzednio wchodziła w skład gospodarstwa rolnego M.K. i K.K., które na mocy decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] maja 1976 r. nr [...] zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Wnioskodawcy wskazali we wnioskach, że są oni spadkobiercami przekazujących gospodarstwo rolne, zaś części budynków znajdujących się na ww. działce w postaci kamiennych fundamentów pozostałych po 1983 r. po zabudowaniach (tj. po drewnianym domu, drewnianej stodole i drewniano-murowanym chlewie), stanowią ich współwłasność. Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Starosta odmówił nieodpłatnego stwierdzenia na rzecz wnioskodawców prawa własności działki pod budynkami, oznaczonej uprzednio nr [...], położonej w obrębie H. w gminie M., aktualnie znajdującej się w granicach działki nr [...] położonej w obrębie H. W podstawie prawnej decyzji Starosta powołał m.in. art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53; dalej: "ustawa"), wskazując w jej uzasadnieniu, że przepis ten określa warunki podmiotowe i przedmiotowe wymagane do uzyskania prawa własności gruntu. Wyjaśnił, że prawo to przysługuje właścicielom budynków, które muszą znajdować się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Skarbowi Państwa, przy czym budynki te muszą istnieć na gruncie zarówno w chwili przekazywania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, jak i w chwili orzekania. Starosta stwierdził, że na mocy ww. decyzji Naczelnika Gminy w M. na własność Skarbu Państwa, w zamian za świadczenia emerytalno-rentowe, przeszły wszystkie grunty wchodzące w skład gospodarstwa rolnego małżonków K., za wyjątkiem budynków znajdujących się na działce oznaczonej ówcześnie nr [...], tj. drewnianego domu w złym stanie technicznym, a także drewnianej stodoły i chlewu betonowo - drewnianego – obu do rozbiórki. Zabudowania te pozostawiono na własność dotychczasowych właścicieli gospodarstwa rolnego. Organ wskazał, że z informacji uzyskanych od ich spadkobierców (tj. od wnioskodawców) wynika, że budynki te zostały rozebrane i po 1983 r. pozostały po nich jedynie kamienne fundamenty. Organ ustalił ponadto, że w 1977 r. przedmiotowa działka została przekazana nieodpłatnie w użytkowanie Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w M. (dalej: "PGR"), zaś w 1986 r. uległa ona połączeniu z innymi działkami, zaś powstałą z tego połączenia działkę oznaczono nr [...]. Działka ta obecnie ma powierzchnię 82,87 ha. Po likwidacji PGR działka te weszła w skład Państwowego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, zaś wykonująca prawo własności w imieniu Skarbu Państwa Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa zbyła tą działkę w 1996 r. na rzecz osoby fizycznej. Następnie działka ta podlegała dalszemu obrotowi prawnemu i obecnie nadal stanowi własność osoby fizycznej. Dla działki tej prowadzona zaś jest w Sądzie Rejonowym w B. księga wieczysta nr [...]. Zdaniem Starosty fakt zbycia ww. działki na rzecz osoby fizycznej wyklucza możliwość przyznania jej części na własność osób trzecich, tj. wnioskodawcom, w trybie art. 6 ustawy. Powołując się na orzecznictwo organ stwierdził, że realizacja roszczenia wnioskodawców mogłaby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby działka, na której znajdują się budynki stanowiła nadal własność Skarbu Państwa, bądź jednostki samorządu terytorialnego, która to przesłanka nie zachodzi w sprawie. W konsekwencji organ odstąpił od analizy pozostałych przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa własności gruntu pod budynkami. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy ww. decyzję, od której odwołali się S.M.i J.K. Organ odwoławczy wskazał, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki przejętej na własność Skarbu Państwa w ramach przekazania gospodarstwa rolnego bez budynków, w trybie art. 28 ustawy z dnia 28 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118; dalej: "u.p.g.r."), należy legitymować się tytułem własności budynków, tj. być ich właścicielem oraz wykazać, że znajdują się one na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, przekazanego Państwu. Kolegium podkreśliło, że art. 6 ustawy przyznaje przedmiotowe roszczenie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile budynki znajdują się na tej działce. Pomimo zaś tego, że wnioskodawcy są spadkobiercami poprzednich właścicieli gospodarstwa rolnego przekazanego bez budynków na własność Państwa, to jednak nie wykazali oni istnienia na ww. działce budynków, które pozostały we współwłasności ich poprzedników prawnych. O spełnieniu tej przesłanki nie mogą zaś świadczyć pozostałości po budynkach w postaci ich fundamentów, bowiem zwrot działki nie ma na celu przysporzenia korzyści materialnych spadkobiercom poprzednich ich właścicieli, lecz zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jak i samego gruntu. Organ odwoławczy podzielił ponadto argumentację Starosty, że zbycie przedmiotowej działki osobie fizycznej, stanowi przeszkodę niemożliwą do usunięcia, bowiem Skarb Państwa nie może rozporządzać nieruchomością, która nie stanowi już jego własności. Skargę na ww. decyzję wniósł do sądu administracyjnego J.K. zarzucając w niej naruszenie: 1. art. 6 ustawy przez błędne uznanie, że wnioskodawcy nie spełniają warunków do żądania przyznania im prawa własności gruntu pod budynkami, bowiem w chwili obecnej działka stała się własnością osoby fizycznej, a nadto brak jest budynków, gdy tymczasem w dniu wejścia w życie ww. ustawy działka znajdowała się w zasobie właścicielskim Skarbu Państwa i w tej dacie istniały na gruncie zabudowania gospodarskie i siedliskowe; 2. art. 7, art. 77 § 1, 2 i 4, art. 80, art. 6 i art. 8 § 1 k.p.a. przez naruszenie zasady wszechstronnego wyjaśnienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (w tym strony postępowania), co ujawniło się między innymi przez: – niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i uznanie, że nie ma znaczenia ustalenie, czy i w jakim stanie, znajdowały się budynki na gruncie w dniu 1 stycznia 1989 r. i do kiedy budynki znajdowały się na gruncie, czy były na gruncie fundamenty i do kiedy, – nie wzięcie pod uwagę, że faktycznie K. i M. K., którym przyznano decyzją z dnia 3 maja 1976 r. prawo własności budynków i prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,50 ha, działaniem organu zostali pozbawieni możliwości ich użytkowania, a także, że tym działaniem budynki te uległy zniszczeniu, na co ich właściciele nie mieli wpływu, – naruszenie zasady praworządności i wydanie decyzji, której ustalenia i interpretacja została dokonana wbrew treści ustawy będącej podstawą wydania decyzji, w szczególności w zakresie nie ustalenia okoliczności istnienia budynków, a także nieprawidłowe uznanie, że zbycie działki w 1996 r. na rzecz osoby fizycznej miało znaczenie w przedmiotowej sprawie, co sprawiło że organ wydał decyzję z rażącym naruszeniem przepisów prawa, w zakresie jaki miał wpływ na wynik sprawy, a nadto, że organ przeprowadził postępowanie w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; 3. art. 107 § 3 k.p.a. przez sporządzenie uzasadnienia w sposób sprzeczny z zasadami wyrażonymi w powołanym przepisie prawa i nie dokonanie analizy zarzutów skarżącego dotyczących budynków i fundamentów powoływanych w toku postępowania administracyjnego, w szczególności wskazania, że powoływany w sprawie przepis art. 6 ustawy wymaga wykładni, a orzecznictwo wydane na jego podstawie jest rozbieżne, co jednak nie skłoniło organu do poczynienia w ramach postępowania koniecznej wykładni przepisu i postępowania dowodowego ustalającego stan faktyczny sprawy. W uzasadnieniu decyzji wskazano jedynie, że istnieje rozbieżne orzecznictwo, a w tym postępowaniu organ powołuje się na orzecznictwo nieprzychylne skarżącemu (z czego nie można mu czynić zarzutu), bez wyjaśnienia podstaw i przyczyn powołania się na to właśnie stanowisko judykatury. Organ dopuścił się braku należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego, będącego wynikiem zaniedbań dowodowych, a także pominął w swoim rozważaniu części przesłanek wynikających z art. 6 ustawy, w szczególności przez wskazanie z jakiej przyczyny nie jest zasadne badanie stanu własności gruntu na dzień wejścia w życie ustawy będącej podstawą wydania decyzji w tej sprawie, a jedynie wskazanie że nie została ona spełniona, bez analizy prawnej; 4. art. 138 § 2 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy wnioskodawcom przysługuje prawo do nieodpłatnego przekazania na własność działki gruntu, na której znajdowały się należące do nich budynki, a nadto organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w zakresie ustalenia stanu zabudowań na dzień wejścia w życie ustawy. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę decyzji w całości, uwzględnienie wniosku w całości i stwierdzenie przeniesienia nieodpłatnie na rzecz wnioskodawców K.O., K.K. i S.M. części nieruchomości pod budynkami oznaczonej uprzednio jako nr [...], położonej w obrębie H., gmina M., aktualnie znajdującej się w granicach działki nr [...] w zakresie wskazanym w przepisach prawa, ewentualnie zaś o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Starosty w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zaważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została rozpoznana przez sąd w dniu 4 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), który dopuszcza rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na wniosek strony, o ile żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o jego złożeniu nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W sprawie niniejszej wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zawarty został w skardze, natomiast żadna z pozostałych stron nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu podlega decyzja Kolegium utrzymująca w mocy wydaną przez Starostę decyzję odmawiającą nieodpłatnego stwierdzenia w trybie art. 6 ustawy, na rzecz wnioskodawców, prawa własności działki oznaczonej uprzednio nr [...], położonej w obrębie H. w gminie M., aktualnie znajdującej się w granicach działki nr [...] położonej w tym samym obrębie. Przyczyną ww. odmowy była wedle organu I instancji okoliczność zbycia przedmiotowej nieruchomości osobie fizycznej, zaś w ocenie organu odwoławczego również brak wykazania przez wnioskodawców spełnienia przesłanki istnienia na nieruchomości zabudowań, które pozostały we współwłasności ich poprzedników prawnych. Na podstawie art. 9 ust. 1 i 2 u.p.g.r. na wniosek rolnika, Państwo przejmowało na własność gospodarstwo rolne w zamian za rentę, jeżeli przekazywał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto osiągnął wymagany wiek albo został zaliczony do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (ust. 1). Gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął odpowiedni wiek lub został zaliczony do jednej z grup inwalidów. Jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub w części za spłaty pieniężne (vide: art. 28 ust. 1 u.p.g.r.). Wedle art. 11 ust. 1 u.p.g.r. rolnik, który przekazywał gospodarstwo rolne za rentę, mógł zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu. Budynki takie stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności z chwilą przejęcia nieruchomości. Przejęcie nieruchomości na własność Państwa w zamian za rentę lub za spłaty pieniężne następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy, o czym stanowił art. 31 ust. 1 u.p.g.r., zaś w okresie wykonania ostatecznej decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa za rentę, rolnikowi przysługiwało prawo do bezpłatnego użytkowania nieruchomości. Rolnik obowiązany był w tym okresie do prowadzenia prawidłowej gospodarki (vide: art. 33 ust. 1 u.p.g.r.). Ostateczna decyzja o przejęciu nieruchomości stanowiła podstawę do ujawnienia stanu własności w ewidencji gruntów i w księdze wieczystej oraz na wniosek rolnika stanowiła podstawę do założenia księgi wieczystej dla budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności (vide: art. 33 ust. 2 i 3 u.p.g.r.). Wyżej cytowane zapisy u.p.g.r. stanowiły kontynuację wprowadzonego na mocy art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. Nr 3, poz. 15), wyjątku od zasady superficies solo cedit, przewidującego możliwość zatrzymania przez rolnika, po przekazaniu Państwu gospodarstwa rolnego na cele emerytalno-rentowe, budynków jako odrębnego od gruntu przedmiotu własności. Dopiero art. 57 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1983 r., powrócił do zasady superficies solo cedit – z tym, że ze skutkiem jedynie na przyszłość, tj. gdy przekazanie gospodarstwa rolnego następowało po tej dacie. W konsekwencji po 1983 r. nastąpiło zróżnicowanie sytuacji prawnej rolników, w zależności od tego, w jakiej dacie wydano decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Jeżeli nastąpiło to przed dniem 1 stycznia 1983 r. mogli oni zachować jedynie własność budynków, jeżeli zaś po tej dacie - własność działki wraz z wzniesionymi na niej budynkami. Uporządkowaniu tej sytuacji miało służyć unormowanie zamieszczone w art. 6 ustawy, (która weszła w życie dnia 1 stycznia 1989 r.) uprawniające aktualnego właściciela budynków zatrzymanych przez rolnika przed dniem 1 stycznia 1983 r., do nieodpłatnego uzyskania własności działki gruntu, na której posadowione są te budynki. Przepis ten stanowi, że: właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka od dnia 27 maja 1990 r. rejonowy organ rządowej administracji ogólnej (zgodnie z art. 5 pkt 22 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw; Dz.U. 1990, Nr 34, poz. 198). Na podstawie art. 6 ustawy, zwrotu działki, na której posadowione były budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności, domagają się zstępni drugiego stopnia poprzednich ich współwłaścicieli, w tym skarżący – J.K. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zarówno skarżący, jak i pozostali dwaj wnioskodawcy, wykazali swoje prawa do spadku po spadkobiercach M. i K. K., których gospodarstwo rolne - położone we wsiach H. i P., składające się m.in. z działki nr [...] o powierzchni 2,660 ha położonej w obrębie wsi .H. (vide: akt własności ziemi z dnia [...] lutego 1971 r., k. 17 akt adm.), zostało przejęte na własność Państwa bez budynków, na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] maja 1976 r. Nie budzi wątpliwości sądu również fakt, że zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.g.r., z chwilą przejęcia nieruchomości, budynki posadowione na ww. działce stały się przedmiotem odrębnej od gruntu własności, do których prawo przysługiwało poprzednikom prawnym wnioskodawców. Z protokołów sporządzonych dnia [...] marca 1976 r. oraz dnia [...] kwietnia 1976 r. po wizji na gruncie, wynika, że posadowione na nim budynki inwentarskie, tj. drewniany dom, drewniana stodoła oraz betonowo drewniany chlew, znajdowały się w złym stanie technicznym, zaś stodoła i chlew zostały przeznaczone widziane do rozbiórki (k. 9-13 akt adm.). Z treści wniosków inicjujących kontrolowane postępowanie wynika natomiast, że budynki te zostały rozebrane na początku w lat 80-tych XX w. i pozostały po nich jedynie kamienne fundamenty. Okoliczność ta co prawda nie została zweryfikowana na gruncie przez organy, jednakże, jako pochodząca od wszystkich trzech wnioskodawców oraz korelująca z ustaleniami zawartymi w ww. protokołach, została słusznie obdarzona wiarygodnością. Co więcej, z racji zbycia działki nr [...], której obecny obszar obejmuje teren ówczesnej działki nr [...], okoliczność ta nie miała przesądzającego znaczenia w sprawie. Słusznie bowiem organy obu instancji wykluczyły możliwość przeniesienia na wnioskodawców (w tym na skarżącego) własności ówczesnej działki nr [...] położonej w obrębie H., z uwagi na brak możliwości rozporządzania tą działką przez Skarb Państwa. Działka ta wyszła bowiem z majątku Skarbu Państwa w 1996 r. i od tego czasu pozostaje własnością prywatną. Jak wynika z publicznie dostępnej treści księgi wieczystej nr [...], w chwili obecnej stanowi ona własność M.S., który nabył ją dnia [...] października 2012 r. (akt notarialny rep. [...]). Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie, art. 6 ustawy nie ma zastosowania, jeżeli Skarb Państwa przed wejściem w życie ustawy rozporządził działką na rzecz osoby trzeciej, a także wówczas, gdy działka gruntu, na którym usytuowane są budynki "porolnicze", stanowi współwłasność Skarbu Państwa i innej osoby fizycznej lub prawnej (por. m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 stycznia 2017 r., II SA/Bk 786/16, Lex nr 2197574, czy wyrok SN z dnia 13 września 2012 r., V CSK 400/11, Lex nr 1219511). Tym bardziej zatem, nie ma on zastosowania wówczas, gdy działka gruntu, na której usytuowane są owe budynki, nie stanowi już własności Skarbu Państwa, lecz pozostaje w całości we władaniu osoby fizycznej. Abstrahując od powyższego, rację ma przy tym organ odwoławczy kiedy twierdzi, że okoliczność późniejszego rozebrania budynków, znajdujących się na gruncie w chwili przejęcia własności nieruchomości gruntowych, wyklucza możliwość wydania decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności działki gruntu, na zasadzie art. 6 ustawy. Skoro bowiem prawo to służy właścicielom budynków – budynki te muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki należy nie tylko legitymować się tytułem prawa własności do budynków, ale również wykazać, że w chwili orzekania, znajdują się one na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Niespełnienie przesłanki istnienia na działce gruntu budynków, skutkuje zatem wydaniem decyzji odmawiającej nieodpłatnego przyznania własności działki pod budynkami (por. m.in. wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2017 r., II OSK 838/15, Lex nr 2239466 i z dnia 1 grudnia 2010 r., I OSK 1648/10, Lex nr 745116). Jak wskazuje się w orzecznictwie, celem zwrotu przekazanej na własność Państwa działki gruntu pod budynkami, jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jak i gruntu pod tymi budynkami oraz doprowadzenie do sytuacji, w której będą one stanowiły jeden przedmiot własności danej osoby. Art. 6 ustawy nie może być zatem traktowany jako podstawa prawa do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków, po to tylko aby przysporzyć materialnych korzyści następcom prawnym właścicieli gospodarstwa rolnego, przekazanego na rzecz Państwa. Celem uprawnienia określonego w tym przepisie jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 1995 r., SA/Łd 983/94, ONSA 1996, nr 2, poz. 87) i w konsekwencji doprowadzenie do stanu, w którym los prawny budynków podziela los prawny gruntu, na którym są one usytuowane. Dlatego też sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko wyrażone w orzeczeniach sądów administracyjnych, na które powołał się organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stanowiące, że nieodpłatne przeniesienie własności nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy jest możliwe tak długo, jak długo istnieją posadowione na tej nieruchomości budynki stanowiące odrębną własność. Przy czym dla zastosowania art. 6 ustawy nie wystarczy, aby na działce znajdowały się pozostałości po budynkach, lecz konieczne jest, by w dniu orzekania o przyznaniu własności działki, fizycznie istniał choćby jeden budynek bez względu na jego stan techniczny. Tymczasem z akt sprawy wynika, że na obszarze ówczesnej działki nr [...] nie znajdują się żadne zabudowania, które mógłby stanowić przedmiot odrębnej własności i jednocześnie dawałyby podstawę do zastosowania ww. przepisu. Co więcej okoliczność ta nie jest kwestionowana przez skarżącego, który wskazuje w tym względzie jedynie, że poprzednicy prawni skarżącego zostali działaniem organu pozbawieni możliwości użytkowania przedmiotowych budynków, wskutek czego uległy one zniszczeniu. W aktach sprawy brak jest jednak potwierdzenia tej tezy, a co więcej pozostaje ona w sprzeczności z zapisami wyżej opisanych protokołów, z których wynika, że zły stan budynków, w tym uzasadniający rozbiórkę dwóch z nich, istniał już w chwili przejęcia gospodarstwa rolnego. Skoro zatem w momencie rozebrania ostatniego z budynków posadowionych na ówczesnej działce nr [...], przestał istnieć przedmiot odrębnej własności budynków, a co za tym idzie ówcześni ich właściciele, (tj. poprzednicy prawni skarżącego oraz pozostałych wnioskodawców) przestali być z tą chwilą ich właścicielami, to nie istnieje również podmiot, któremu to prawo przysługuje (por. uzasadnienie ww. wyroku I OSK 1648/10). Nie można być bowiem właścicielem budynków nieistniejących. W konsekwencji wszystkie wywiedzione przez skarżącego zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Wbrew nim, przeprowadzone postępowanie nie naruszało art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem decyzje wydane w sprawie, oparte zostały na dokładnie i wyczerpująco ustalonym stanie faktycznym, który znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy zastosował właściwą podstawę prawną, którą prawidłowo zinterpretował oraz należycie wyjaśnił w pisemnych motywach zapadłego rozstrzygnięcia, dochowując przy tym zasady z art. 15 k.p.a., tj. dokonując ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, przez przeprowadzenie kompleksowej oceny całego zebranego materiału dowodowego oraz ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Powyższej oceny nie zdołały skutecznie podważyć zarzuty podniesione w skardze, co wykazano w niniejszym uzasadnieniu. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji (co więcej nie poparte żadnymi logicznymi argumentami lub dowodami), nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi. W zasadniczej swej mierze zarzuty skarżącego koncentrują się jedynie na polemice z ustaleniami faktycznymi organów obu instancji. Tak sformułowane zarzuty, z racji swojej dowolności nie mogły jednak wywrzeć zamierzonego przez skarżącego skutku prawnego. Reasumując, sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy to procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło