II SA/Bk 176/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. P. (zwanego też dalej: "Skarżącym") utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Sekcji Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu wypłaconych P. P. i D. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. organ I instancji, w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku Skarżącego, odmówił umorzenia w całości należności dłużnika alimentacyjnego w łącznej wysokości 8.800,00 zł z tytułu wypłaconych P. P. i D. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji w wysokości 701,30 zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że dokumentacja zgromadzona w sprawie potwierdza, iż wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, zatem osobom uprawnionym zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresach świadczeniowych 2014/2015 i 2015/2016. Skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że sytuacja Skarżącego jest trudna, jednakże na tle innych, znanych organowi z urzędu spraw, nie jest ona wyjątkowa czy szczególna. Skarżący jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem w 1/2 części (wraz z siostrą, z którą jest także współwłaścicielem gruntów rolnych o pow. 0,33 ha oraz budynków gospodarczych). W tym domu mieszka matka strony, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej w wys. 604,00 zł miesięcznie, przyznany na okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. W protokole z dnia [...] grudnia 2016 r. Skarżący podał, że koszty utrzymania domu to: woda- 70,00 zł kwartalnie, energia elektryczna - 45 zł miesięcznie, gaz - 50 zł kwartalnie, telefon stacjonarny - 35,00 zł miesięcznie, opał na zimę - 1200,00 zł raz na rok, odpady-45,00 zł kwartalnie. Koszt leczenia -50,00 zł miesięcznie. W protokole z dnia [...] grudnia 2015 r. odwołujący wyjaśnił, że koszty utrzymania domu ponosi matka. Organ wskazał, że zważywszy nawet, że sytuacja ta uległa zmianie, to powyższe koszty należy rozliczyć na dwie osoby. Nie są to koszty wygórowane. Wnioskodawca, z uwagi na stan zdrowia, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Oddział w B. z dnia [...] września 2015 r. do dnia [...] września 2016 r. był uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Obecnie przed Sądem Pracy toczy się postępowanie w sprawie ustalenia renty chorobowej. Natomiast orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, przyznanym okresowo do dnia [...] stycznia 2017 r.( warunki pracy chronionej). Zdaniem organu odwoławczego nie jest wiec całkowicie wykluczony z rynku pracy. Kolegium zauważyło, że w protokole z dnia [...] grudnia 2015 r. (wspomnianym wyżej) Skarżący wyjaśnił, że opał zakupił za pieniądze zarobione w czerwcu 2015 r. (1000,00 zł), a zatem był w stanie podjąć zatrudnienie, mimo ograniczeń wskazanych w orzeczeniu ZUS. Organ odwoławczy podniósł, że mając na uwadze aktualną wysokość dochodu oraz ponoszone wydatki Skarżący może skorzystać z innej z wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionych do alimentów (Dz.U. z 2016 r., poz. 169 ze zm., zwanej dalej "ustawą") ulg, poprzez spłatę zobowiązania w ratach. Wskazał, że nie bez znaczenia jest, że ww. nie posiada innych osób na utrzymaniu, jest osobą młodą i nie można zakładać, że sytuacja życiowa odwołującego nie ulegnie poprawie. Zdaniem Kolegium nie jest argumentem skutecznym w sprawie podnoszony fakt, że Sąd Rejonowy w B. orzekł o ustaniu obowiązku alimentacyjnego wobec córek, bowiem organ musi dokonać własnej oceny sytuacji, zgodnie z przepisami to regulującymi. Wyrok Sądu zapadł w 2015 r. i w nieco innym stanie faktycznym. Reasumując, organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Kolegium zgodziło się, że w chwili obecnej zwrot całej kwoty może być dla odwołującego trudny do wykonania, jednakże może on wystąpić o pierwsze z wymienionych w przepisie ulg. Umorzenie zobowiązań dłużników alimentacyjnych winno być stosowane w ostateczności, kiedy faktycznie brak jest jakichkolwiek szans na spłatę zobowiązania. W ocenie Kolegium w przypadku Skarżącego taka sytuacja nie wystąpiła. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie przepisu prawa materialnego, mianowicie art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w realiach niniejszej sprawy sytuacja rodzinna i dochodowa nie uzasadnia umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu alimentów wypłaconych córkom P. P. i D. P., w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności ze zgromadzonych w aktach sprawy orzeczeń lekarskich i dokumentacji medycznej wynika, że Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, co w konsekwencji powoduje, że nie może on podjąć żadnej pracy; 2) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: - art. 77 § 1 k.p.a., 75 § 1 k.p.a., art. 6, 7, 11 k.p.a., poprzez dokonanie rozstrzygnięcia sprawy w sposób sprzeczny z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, czynienie ustaleń faktycznych w sposób stojący w opozycji do dokumentacji zebranej w sprawie, bagatelizowanie orzeczeń lekarskich osób posiadających wiadomości specjalne na rzecz dokonywania przez organ własnych, dowolnych ustaleń; - art. 77 § 1 k.p.a., 75 § 1 k.p.a., art. 6, 7, 11 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie jego możliwości zarobkowych, a także perspektyw powrotu do zdrowia i możliwości podjęcia przeze niego zatrudnienia w przyszłości z uwzględnieniem zawodu, który posiada; - art. 35 § 1 k.p.a., poprzez uznanie, że rozpoznanie przez organ I instancji sprawy ze znaczną zwłoką nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, w sytuacji gdy poprzez opieszałość organu I instancji niektóre dokumenty, które złożył do niniejszej sprawy utraciły aktualność. Ponadto na podstawie art. 136 k.p.a. wniósł o uzupełnienie postępowania dowodowego, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy, na okoliczność ustalenia możliwości podjęcia przez Skarżącego pracy, ustalenia czy Skarżący jest osobą niezdolną do pracy, a jeśli tak, to w jakim stopniu. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca rozwinęła podniesione w niej zarzuty. Podniosła, że organ opiera argumentację na niezrozumiałych hipotezach i czyni ustalenia nie na podstawie materiału dowodowego, lecz na własnych przypuszczeniach, które pozostają w opozycji do dokumentacji medycznej oraz orzeczeń lekarzy orzeczników. Podał, że aktualnie utrzymuje się wyłącznie z zasiłku z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w kwocie 600 zł. Nie posiada jakichkolwiek innych dochodów, ani majątku, który pozwoliłby na kontunuowanie wypełniania obowiązku alimentacyjnego wobec córek i spłatę zadłużenia wobec Funduszu Alimentacyjnego. Wskazał, że obecnie jest osobą schorowaną, bez jakichkolwiek perspektyw na powrót do zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Podczas rozprawy w dniu 8 czerwca 2017 r. Sąd oddalił wniosek dowodowy Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego w dacie wydania tego aktu, nie rozstrzygając przy tym pod kątem słuszności, czy też celowości i nie kierując się zasadami współżycia społecznego. . Z kolei stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji wskazać należy, że warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych określa wskazana wyżej ustawa z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t j. Dz. U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm.) – "u.p.o.u.a.". Odnosząc się zaś do mających w sprawie zastosowanie przepisów tej ustawy podnieść należy, że zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej ( art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a.). Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. wskazuje na możliwość umorzenia należności, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Z brzmienia przywołanego unormowania jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń. To zaś bezspornie oznacza uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Organ ma więc możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności, co jednak nie może oznaczać dowolności ze strony organu. Rozpatrując ten typ sprawy organ powinien uwzględnić, iż każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (por. wyrok WSA w Gorzowie z dnia 2 sierpnia 2012 r. , sygn. akt II SA/Go 393/12). W przypadku decyzji uznaniowych wskazówkę interpretacyjną stanowi art. 7 k.p.a., który nakłada na organy obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dlatego też w uzasadnieniu decyzji wydanej na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. winno się znaleźć rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, tak aby umożliwić kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r., III SA 7900/98, LEX nr 47243). Przed przystąpieniem oceny zasadności wniesionej w niniejszej sprawie skargi w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zaznaczyć należy, że w dniu 18 września 2015 r. weszły w życie przepisy nowelizujące przyjęte w ustawie z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302), która w zasadniczy sposób zmodyfikowała zasady dochodzenia od dłużnika alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, w tym wyeliminowała wydawanie decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego (na podstawie art. 1 pkt 6 lit. a ustawy nowelizującej uchylono ust. 2 art. 27 u.p.o.u.a) oraz przekazała prowadzenie egzekucji tych należności do egzekucji sądowej. Jednocześnie powołana wyżej ustawa zmieniająca z dnia 24 lipca 2015 roku jak wyżej już wspomniano uchyliła przepis art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 roku. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się do badania, czy w danym przypadku granice uznania nie zostały przekroczone. O ile zatem stanowisko organu orzekającego oparte jest na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego, odnosi się do przesłanek ustawowych i jest przekonujące z punktu widzenia logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, to podważanie tego typu decyzji w trybie skargi sądowej musi być uznane za bezskuteczne ( wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 sierpnia 2016r., sygn. akt . IV SA/Gl 114/16 , publi. Lex nr 2120812). Działanie w ramach uznania nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia organu, ale wykazanie, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia podania strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez przepis. Takimi jest sytuacja dochodowa i rodzinna, gdyż te okoliczności art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nakazuje uwzględnić przy rozpoznawaniu wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie jego należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej musi polegać na ustaleniu czy i jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny, jakie ma możliwości uzyskiwania dochodów, jakie wydatki ma konieczne do poniesienia, jaka jest jego sytuacja rodzinna, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy z innymi członkami rodziny, czy i jaki ma to wpływ na budżet dłużnika, itp. Ustalenie tych okoliczności i poddanie ich analizie będzie pozwalało na załatwienie sprawy co do jej istoty - umorzenie, bądź nie umorzenie. W wyroku z dnia 22 czerwca 2016 roku w sprawie o sygn. akt I OSK 2429/14 Naczelny Sąd Administracyjny jednocześnie stwierdził, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego (art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.) istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Mając na uwadze powyższe przesłanki należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Zgromadzony przez organy materiał dowodowy pozwala przyjąć, że sytuacja życiowa dłużnika może ulec w przyszłości zmianie co umożliwiłoby spłatę zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego. Skarżący jest osobą stosunkowo młodą, jest bowiem urodzony w 1972 roku. Sąd, za organami obu instancji, nie neguje sytuacji zdrowotnej skarżącego (orzeczenia o stopniu niepełnosprawności karta 48 akt administracyjnych) oraz okoliczności dotyczących schorzeń skarżącego i przebiegu leczenia. Niemniej jednak stosunkowo młody wiek skarżącego i ewentualna możliwość poprawy sytuacji zdrowotnej skarżącego, powoduje że kwestionowanym decyzjom nie można zarzucić dowolności. Skoro Państwo łożyło na utrzymanie dzieci skarżącego w jego zastępstwie, to ma prawo oczekiwać zwrotu wypłaconych należności w przypadku poprawy sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego. Rację ma oczywiście skarżący, że postepowanie w sprawie przed organem I instancji było prowadzone zbyt długo. Okoliczności sprawy nie uzasadniały wielokrotnego przedłużania terminu do załatwienia sprawy przez organ I instancji. Jednakże to uchybienie nie miało wpływu na poprawność rozstrzygnięcia. Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W trakcie prowadzenia postepowania wyjaśniono wszystkie okoliczności istotne do rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalenia znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ustalono sytuację majątkową i rodzinną skarżącego pozwalającą na ocenę merytoryczną złożonego wniosku o umorzenie. Uznając w oparciu o powyższe ustalenia i regulacje prawne, iż skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.