II SA/Bk 187/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W. Ż. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Obecnie skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż przebywa na zwolnieniu lekarskim. Środki pieniężne otrzymywane z ZUS skarżący przeznacza na bieżące opłaty. Do majątku skarżącego należy samochód osobowy, rocznik 2004. Poza tym skarżący nie posiada żadnego innego majątku, zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Do jego miesięcznych wydatków należy zaliczyć opłacenie: kredytu – 5.000 zł, leczenia i rehabilitacji – 200 zł i opłat – 100 zł (k. 8-11). Pismem z dnia 19 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało m.in. wskazać źródła finansowania bieżących wydatków, w tym raty kredytu, a także tytułów prawnych do nieruchomości. Dodatkowo wezwano do wskazania dochodów żony skarżącego oraz jej majątku. Ponadto wezwano do nadesłania dokumentacji potwierdzającej podnoszone okoliczności m.in. w zakresie ponoszonych wydatków oraz uzyskiwanych dochodów i aktualnego stanu zadłużenia, a także wyciągów z rachunków bankowych. Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawcy (k. 13). Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawca nie ustosunkował się do wszystkich zawartych w nim pytań oraz nadesłał jedynie część żądanych dokumentów (k. 15-27). W oświadczeniu skarżący podniósł, iż nie posiada żadnego tytułu do nieruchomości, a jest tam jedynie zameldowany (k. 16). Miesięczne wydatki pokrywane są z zasiłku chorobowego z ZUS (k. 18), a na potwierdzenie swojego zadłużenia na kwotę 4.891,57 zł skarżący przedstawił wyciąg z rachunku bankowego (k. 17). Dodatkowo wnioskodawca przedłożył do akt sprawy dokumenty potwierdzające dochody żony (k. 20-22), harmonogram spłat kredytu małżonki (k. 23-24), ksero dowodów rejestracyjnych samochodów osobowych (k. 19,26), wypis z aktu notarialnego rozdzielności majątkowej (k. 27), a także dokument potwierdzający wysokość opłaty czynszu za mieszkanie własnościowe żony o powierzchni [...] m2 (k. 25). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż uzyskuje obecnie dochód z zasiłku chorobowego z ZUS (nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej), przy czym wysokość tego zasiłku chorobowego nie została wskazana. Wnioskodawca posiada zadłużenie na koncie na kwotę 4.891,57 zł (k. 17). Natomiast żona skarżącego - prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe (mimo rozdzielności majątkowej) - z prowadzonej działalności gospodarczej (biuro rachunkowe) uzyskała dochód miesięczny w kwocie 3.407,23 zł (k. 20) oraz otrzymała wynagrodzenie z pracy w szkole w kwocie 2.754,18 zł (k. 22), co łącznie daje kwotę 6.161,41 zł. Do majątku żony skarżącego należy mieszkanie o powierzchni [...] m2 w Białymstoku, skarżący nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości, na której zamieszkuje i jest zameldowany. Wnioskodawca i jego żona posiadają dwa samochody osobowe. Łącznie wydatki skarżącego wynoszą 5.300 zł (w tym rata kredytu 5.000 zł), przy czym pokrywane są z zasiłku chorobowego z ZUS, w nieznanej wysokości. Natomiast wykazane wydatki żony to: spłata kredytu – 2.679,11 zł, opłaty za samochód – 400 zł, opłaty za mieszkanie - 790,84 zł. Skarżący mimo wezwania nie wskazał wysokości osiąganego dochodu z tytułu zasiłku chorobowego oraz z czego pokrywa ratę kredytu w kwocie 5.000 zł, a także nie przedstawił dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Nie wiadomo również, w jakiej wysokości skarżący posiada zobowiązanie kredytowe oraz czy raty uiszcza terminowo. Brak jest również wyciągów z rachunków bankowych żony wnioskodawcy. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi na cytowanie wezwanie z dnia 19 kwietnia 2018 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów (obecnie wpis sądowych w kwocie 100 zł). Na podstawie bowiem danych wskazanych we wniosku należy uznać, iż treść złożonego przez skarżącego oświadczenia dotyczącego jego sytuacji majątkowej, w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim należy podkreślić, iż u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legły wątpliwości co do wysokości otrzymywanego zasiłku chorobowego z wykazanymi wydatkami, które wynoszą ponad 5.000 zł. Zestawiając wykazywaną złą sytuację materialną skarżącego z wykazanymi miesięcznymi wydatkami należało stwierdzić, iż wydatki te zapewne przekraczają posiadane dochody. Skarżący przy tym nie wykazał, aby zalegał ze spłatą bieżących rachunków czy też kredytu, którego rata miesięczna wynosi 5.000 zł. Jedyne wykazane zaległości skarżącego dotyczą zadłużenia na rachunku bankowym w kwocie około 5.000 zł. Natomiast małżonka skarżącego uzyskuje dochód miesięczny średnio w kwocie około 6.000 zł, przy wykazanych wydatkach około 4.000 zł (w tym racie swojego kredytu). Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej rodziny, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które to mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, iż obecnie wynoszą one 100 zł. Okoliczność, że wykazane dochody nie pokrywają się z ponoszonymi wydatkami wskazuje, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym bardziej, iż nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów. Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym i bez źródeł dochodu. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro strona nie wykazuje – ani w złożonym przez siebie wniosku o udzielenie prawa pomocy, ani też w odpowiedzi na wezwanie Sądu - że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - jej wniosek należy oddalić. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 marca 2005r. (I OZ 6/05, baza CBOSA). Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.