II SA/Bk 187/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym dniu 28 czerwca 2018 r. sprzeciwu W. Ż. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 maja 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W. Ż. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Wedle jego oświadczenia w listopadzie 2017 r. zarejestrował on działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący podał, że obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Środki pieniężne otrzymywane z ZUS z tytułu zasiłku chorobowego przeznacza na bieżące utrzymanie i opłaty, w tym na zakup paliwa, bowiem ze względu na chore nogi, musi poruszać się samochodem. Wskazał, że każdy dodatkowy wydatek jest dla niego bardzo dużym obciążeniem. Poza samochodem osobowym, rocznik 2004, skarżący nie posiada żadnego innego majątku, zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Jako jego miesięczne wydatki wskazał: opłacenie kredytu – 5.000 zł, koszty leczenia i rehabilitacji – 200 zł oraz opłaty – 100 zł (k. 8-11). Wezwaniem z dnia 19 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, oświadczenia, w którym należało m.in. wskazać źródła finansowania bieżących wydatków, w tym raty kredytu, tytuły prawne do nieruchomości, dochody żony skarżącego oraz jej majątek. Ponadto wezwano do nadesłania dokumentacji potwierdzającej ponoszone wydatki oraz uzyskiwane dochody, jak również aktualny stan zadłużenia, a także wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków. W dniu 14 maja 2018 r. wnioskodawca nadesłał część żądanych dokumentów, w tym: wydruk salda rachunku bankowego w m. z serwisu transakcyjnego (k.17), kserokopię zaświadczenia lekarskiego ZUS ZLA obejmującego okres od dnia [...] maja 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. (k. 18), kserokopię dowodu rejestracyjnego należącego do skarzącego samochodu C. o pojemności silnika 2499 cm3 (k. 19), kserokopię informacji o wysokości dochodu za 2017 r. z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę wnioskodawcy (k. 20, 21), wydruk potwierdzenia przelewu wynagrodzenia na rzecz żony wnioskodawcy za maj 2018 r. (k. 22), wydruk harmonogramu spłat zadłużenia w E. S.A. (k. 23, 24), kserokopię pisma Spółdzielni Mieszkaniowej "Z." w B. z dnia [...] grudnia 2017 r. zawierającego rozliczenie opłat za lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w B. o powierzchni 72,3 m2, stanowiący własność żony wnioskodawcy (k. 25), kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu żony wnioskodawcy marki T. o pojemności silnika 1405 cm3 (k. 26) oraz kserokopię majątkowej umowy małżeńskiej z dnia [...] maja 1996 r. (k. 27). Postanowieniem z dnia 23 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ze względu na fakt, że posiadane dane uniemożliwiają dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący, pomimo wezwania, nie wskazał wysokości osiąganego dochodu z tytułu zasiłku chorobowego oraz źródła finansowania rat kredytu, a także nie przedstawił dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki oraz wysokość obecnego zobowiązania kredytowego. Ponadto nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W ocenie referendarza treść złożonego przez skarżącego oświadczenia dotyczącego jego sytuacji majątkowej, w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego, budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Okoliczność zaś, że wykazane dochody nie pokrywają się z ponoszonymi wydatkami wskazuje na to, że skarżący nie udowodnił pozostawania w takiej sytuacji majątkowej, która uprawniałaby go do przyznania mu prawa pomocy. W. Ż. złożył sprzeciw od ww. postanowienia, wyjaśniając w jego treści, że jego całkowite zadłużenie w banku wynosi 5.000 zł oraz, że jest to kredyt odnawialny, który skarżący spłaca wówczas, gdy posiada na to środki. Wskazał także, że mieszka na wsi, więc musi utrzymywać się z zasiłku chorobowego, zaś żona nie pomaga mu w utrzymaniu. Do sprzeciwu skarżący załączył wydruk potwierdzenia otrzymania przelewu z ZUS tytułem wypłaty świadczenia w kwocie 1.438,40 zł za okres od [...] maja do [...] maja 2018 r. (k. 38), potwierdzenie dokonania przez skarżącego przelewu na rzecz ZUS w kwocie 319,94 zł datowanego na [...] czerwca 2018 r. (k. 39) oraz wydruk testowy historii konta prowadzonego w E. na rzecz żony skarżącego za okres od [...] maja 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. (k. 40, 41). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując po raz drugi analizy wniosku W. Ż., Sąd nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego odmawiającego mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy przy tym mieć na względzie, że zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (taki zakres prawa pomocy wskazano we wniosku – k. 8) następuje wyjątkowo, tylko gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa zatem na osobie występującej z takim żądaniem, a więc w przedmiotowej sprawie na skarżącym. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim uzasadnione wątpliwości budzi deklaracja skarżącego jakoby utrzymywał się on jedynie z wypłacanego mu zasiłku chorobowego z ZUS i nie korzystał z pomocy finansowej żony. W tym względzie należy zwrócić uwagę na fakt, że w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, która – co wynika z załączonych dokumentów – zamieszkuje w B. w stanowiącym jej własność lokalu o powierzchni 72,3 m2. Jednocześnie skarżący wskazał, że on sam zamieszkuje na wsi, przedkładając na potwierdzenie zaświadczenie Burmistrza Z. z dnia [...] kwietnia 2015 r. o zameldowaniu na pobyt stały we wsi O. pod nr [...]. Tymczasem w treści zaświadczenia lekarskiego ZUS ZLA datowanego na [...] maja 2018 r. figurują dane adresowe wnioskodawcy pokrywające się z adresem zamieszkania jego małżonki (tj. ul. [...] w B.). Jednocześnie zauważyć należy, że ww. dane adresowe figurują także w dowodzie rejestracyjnym wydanym w dniu [...] lutego 2018 r. (k. 19) oraz w bazie banku prowadzącego rachunek bankowy wnioskodawcy (k. 39),. Co więcej z treści pisma SM "Z." w B. (k. 25) wynika, że w lokalu przy ul. [...] w B. zamieszkują trzy osoby – jakkolwiek pismo nie wskazuje wprost aby jedną z nich był skarżący, jednakże fakt posługiwania się przez wnioskodawcę ww. danymi adresowymi, i to zarówno w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniesienie skargi do tut. Sądu, jak i w trakcie postępowania, a także wyszczególnienie małżonki jako osoby pozostającej we wspólnym z wnioskodawcą gospodarstwie domowym, zdają się tą tezę uprawdopodabniać. Powyższe skutkowało zatem uznaniem, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Fakt zaś ustanowienia pomiędzy nimi tzw. rozdzielności majątkowej, ani nie uniemożliwia uwzględnienia dochodów i zobowiązań finansowych małżonki przy ocenie zaistnienia przesłanki przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ani także nie uzasadnia zaniechania wykazania we wniosku o przyznanie prawa pomocy stanu majątkowego małżonki. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 31/09; dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: www.cbois.nsa.gov.pl, zwanej dalej: "CBOSA"). Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a także nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 2 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1550/12, CBOSA). Na podstawie zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji stwierdzić należy, że łączny miesięczny dochód wnioskodawcy i jego małżonki stanowi kwotę 7.599,81 zł. Na kwotę tą składają się: dochód małżonki wnioskodawcy z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 3.407,23 zł (k. 20), wynagrodzenie za pracę małżonki w kwocie 2.754,18 zł (k. 22) oraz zasiłek choroby wnioskodawcy w kwocie 1.438,40 zł). Zadeklarowane regularne miesięczne wydatki stanowią natomiast łączną kwotę 4.489,89 zł. Składają się na nią: koszty leczenia i rehabilitacji wnioskodawcy w kwocie 200 zł (k. 11), opłaty zadeklarowane przez wnioskodawcę w wysokości 100 zł (k. 11), składka zdrowotna w kwocie 319,94 zł (k. 39), a także: spłata raty kredytu zaciągniętego przez małżonkę w kwocie 2.679,11 zł (k. 23-24), opłata za lokal mieszkalny w kwocie 790,84 zł (k. 25), opłaty za samochód małżonki w wysokości 400 zł. Nawet mając zatem na uwadze konieczność utrzymania drugiego samochodu oraz wydatki na bieżące utrzymanie (których wnioskodawca nie wymienił), w ocenie Sądu porównanie ww. kwot prowadzi do wniosku, że wnioskodawca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tym bardziej, że koszty te w chwili obecnej wynoszą 100 zł. Ponadto, w ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazał skutecznie, aby posiadał obecnie jakiekolwiek zadłużenie z tytułu udzielonego mu kredytu odnawialnego. Uprzednio przekazane w tym zakresie przez niego informacje nie były jednoznaczne, zaś wydruk salda z serwisu transakcyjnego m. nie jest opatrzony żadną datą, co uniemożliwia dokonanie oceny, czy jest to saldo aktualne na dzień orzekania. Z załączonego zaś do sprzeciwu wydruku z rachunku bankowego z małżonki wnioskodawcy prowadzonego w E. (k. 40,41) w żaden sposób nie wynika jakimi środkami finansowymi dysponuje małżonka, bowiem jest to rachunek służący do dokonywania rozliczeń z ww. bankiem z tytułu udzielonego kredytu. Z kolei z dokumentacji złożonej do akt wynika, że małżonka posiada co najmniej jeden inny rachunek bankowy w P. S.A. (k. 22), z którego wyciągów wnioskodawca nie złożył do akt, pomimo wystosowanego w tym zakresie do niego wezwania. Jednocześnie należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy, przy czym znamiennym jest, że to wnioskodawca winien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał oddaleniu, o czym słusznie orzekł referendarz sądowy tut. Sadu postanowieniem z dnia 23 maja 2018 r. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt. 7 p.p.s.a. oraz art. 245 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.