II SA/Bk 188/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Mieczysław Markowski (spr.), Protokolant referent stażysta Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] listopada 2016 roku nr [...]. Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. odmówił M. J. (zwanej dalej: "skarżącą") przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, ojcem- A. L. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518). Organ podniósł, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 338, 92 zł i nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nadmienił również, że ze zgromadzonej dokumentacji, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego ze skarżącą oraz z A. L. wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem w wymiarze około trzech-pięciu godzin dzienne. Ustalono również, że opieka ogranicza się do pomocy ojcu w prowadzeniu gospodarstwa domowego, gotowaniu, robieniu zakupów, praniu, sprzątaniu, załatwianiu spraw urzędowych i umawianiu wizyt lekarskich. Zakres pomocy w ocenie organu l instancji nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a czynności mają charakter pomocowy, powszechnie wykonywany w każdej rodzinie, również w tych gdzie funkcjonują osoby niepełnosprawne. Mając powyższe organ I instancji stwierdził, że świadczona przez skarżącą pomoc nie wypełnia w całości dyspozycji z art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że stan ojca się pogorszył i potrzebuje on opieki w wymiarze 24 godzin na dobę. Zaznaczyła, że ojciec ma przyznany znaczny stopień niepełnosprawności na stałe i nie może samodzielnie funkcjonować. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił , że z treści art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że niepodejmowanie bądź rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ma mieć na celu wyłącznie opiekę nad osobą niepełnosprawną. Opieka nad osobą niepełnosprawną winna być taką opieką, która przy zaistnieniu obiektywnych okoliczności wymusza poświęcenie czasu na świadczenie tej opieki osobie niepełnosprawnej, nie dając możliwości zatrudnienia czy też zarobkowania w inny sposób. W dalszej kolejności Kolegium podniosło, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu wydanym w dniu [...] września 2016 r. przez Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w B. Stwierdzono w nim, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2016 r., a orzeczenie wydano na stałe. Dochody rodziny mieszczą się w ustawowych kryteriach, a skarżąca nie pracuje, od [...] września 2016 r. wyrejestrowała się z rejestru osób bezrobotnych. Z oświadczenia złożonego przez ojca strony, tj. osobę wymagającą opieki wynika, że strona zapewnia pomoc przy posiłkach, tj. przynosi obiady z dziennego domu pomocy społecznej , gdy jego stan zdrowia mu na to nie pozwala. Pomoc przy podawaniu leków polega na ich rozkładaniu. Całkowita pomoc jest świadczona w zakresie prania, sprzątania robienia zakupów, umawianiu wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych. Córka nie zapewnia natomiast żadnej pomocy przy poruszaniu się, myciu i higienie osobistej, czy przy ubieraniu się. Czynności te zajmują około 3-5 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu. Organ wskazał, że okoliczności te skarżąca potwierdziła w treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2016 r. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że przedstawione powyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżąca świadczy opiekę okresową, bowiem sprawuje ją od 3 do 5 godzin dziennie. Ponadto charakter wykonywanych czynności wskazuje na brak kolizji z ewentualnym podjęciem zatrudnienia. Podniosło, że czynności, które skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej opieki nad ojcem, czyli robienie zakupów, pranie, sprzątanie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych nie odbiegają od czynności, które wykonują wszystkie osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Czynności te polegają przede wszystkim na zaspokojeniu potrzeb bytowych i nie mogą one być uznane za uniemożliwiające jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Ponadto wymienione czynności wykonuje nie tylko dla ojca, ale też dla własnej 3-osobowej rodziny. Końcowo Kolegium nadmieniło, że nie kwestionuje faktu pogorszenia się stanu zdrowia ojca skarżącej, jednakże z treści odwołania wynika, że zakres koniecznej opieki nad ojcem się nie zmienił. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżącą złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o przychylne rozpatrzenie podania. W skardze podniosła, że od listopada 2016 r. zdrowie ojca się pogorszyło, przez co dostał skierowanie do szpitala. Nie jest w stanie sam się poruszać, w związku z tym skarżąca pomaga mu w tych czynnościach. Wskazała, że jej opieka nad ojcem nie polega tylko na czynnościach codziennych, tj. robieniu zakupów, sprzątaniu, praniu, podawaniu leków, ale także na zaspokajaniu czynności fizjologicznych, czyli myciu, higienie osobistej, poruszaniu się, ubieraniu, a także przy wizytach u lekarzy. Wskazała, że ojciec od października 2016 r otrzymuje rentę z ZUS-u. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 , poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zaś w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2016 r. wydaną przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta B. w sprawie odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia organu było ustalenie, na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] listopada 2016 r., że skarżąca świadczy opiekę okresową, tj. od 3 do 5 godzin dziennie. Wskazano również, że charakter wykonywanych przez skarżącą czynności w ramach opieki nad ojcem (robienie zakupów, pranie, sprzątanie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych), wskazuje na brak kolizji z ewentualnym podjęciem zatrudnienia. Podniesiono również, że dochody rodziny mieszczą się w ustawowych kryteriach, a skarżąca nie pracuje, od [...] września 2016 r., wyrejestrowała się z rejestru osób bezrobotnych. W ocenie Sądu, ustalenia poczynione przez organy w ramach przeprowadzonego postępowania są niepełne i stanowią podstawę do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji. Z akt sprawy wynika bowiem, czego nie kwestionują organy, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu [...] września 2016 r. przez Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w B. Stwierdzono w nim, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2016 r., a orzeczenie wydano na stałe. Co więcej z ww. orzeczenia wynika, że ojciec skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto skarżąca już w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosiła, że stan zdrowia ojca się pogorszył i potrzebuje stałej opieki, gdyż nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Wskazywała, że pomaga ojcu w prowadzeniu gospodarstwa domowego, gotowaniu, robieniu zakupów, praniu, sprzątaniu, załatwianiu spraw urzędowych i umawianiu wizyt lekarskich. Powyższe, zdaniem Sądu dowodzi, że ustalenia organów są rozbieżne z ww. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, z którego jednoznacznie wynika, że ojciec skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Należy też wyjaśnić, że z art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącego podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji wynika, że przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest "stałe" sprawowanie opieki, rozumiane jako sprawowanie opieki "przez całą dobę przez wszystkie dni w tygodniu". Ustawa o świadczeniach rodzinnych uzależnia prawo do ww. zasiłku od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Orzeczenie zaś o niepełnosprawności nie dotyczy jedynie stałej opieki, a dotyczy stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Co więcej określone w art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych "sprawowanie stałej opieki" nie uniemożliwia osobie pozostającej pod opieką dokonywanie określonych czynności dnia codziennego, jeżeli tylko taka możliwość istnieje w świetle stanu zdrowia (por. wyroki WSA w Gdańsku: z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 1095/16 oraz z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 451/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). W ocenie Sądu, zaaprobowanie stanowiska organów (podkreślających w kontekście odmowy przyznania żądanego świadczenia samodzielność chodzenia i korzystania z obiadów w DDPS) oznaczałoby uznanie, że tylko w skrajanych przypadkach zdrowotnych dotyczących osoby wymagającej opieki osoba wnioskująca o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego mogłaby liczyć na przyznanie żądanego świadczenia. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, z uwagi na istotne naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a., co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponownie prowadząc postępowanie organ winien uwzględnić powyższe wskazania do ustalenia stanu faktycznego oraz prawidłowo zastosować ww. przepis prawa materialnego.