II SA/Bk 1885/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 9 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu Gminnej Spółki Wodnej "Drohiczyn" w Drohiczynie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 3 listopada 2025 r. nr 408.177/G-2/XV/2025 w przedmiocie świadczenia na rzecz spółki wodnej oddala sprzeciw. Zaskarżoną decyzją z 3 listopada 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "Kolegium", "SKO") uchyliło w całości decyzję Starosty Siemiatyckiego (dalej: "Starosta") z 3 października 2025 r., nr BS.6343.13.2024.DW, w sprawie ustalenia M. W. obowiązku poniesienia świadczeń na rzecz Gminnej Spółki Wodnej "D." w D. (dalej także: "spółka wodna", "skarżąca") za 2023 r. w postaci składki rocznej w wysokości 32,53 zł za hektar, jak również ustalenia M. W. obowiązku ponoszenia świadczeń na rzecz spółki wodnej za lata: 2020, 2021, 2022. Uchylając ww. decyzję Kolegium przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zarząd Gminnej Spółki Wodnej "D." w D. pismem z 22 lipca 2024 r. zwrócił się do Starosty z prośbą o wyliczenie w drodze decyzji administracyjnej świadczenia na rzecz spółki od M. W. z okresu pięciu lat, tj. od roku 2019 do roku 2024. W dniu 30 grudnia 2024 r. Starosta wydał decyzję ustalającą wobec M. W. obowiązek poniesienia świadczeń na rzecz spółki wodnej za lata od 2020 do 2023. Na skutek odwołania M. W. SKO decyzją z 3 lutego 2025 r., nr 408.18/G-2/XV/2025, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W związku z powyższym organ, prowadząc ponownie postępowanie, zwrócił się do PGW Wody Polskie Zarząd Zlewni w Sokołowie Podlaskim z prośbą o: 1) wskazanie obszaru, na który na działkach M. W. istniejące urządzenia melioracji wodnej wywierają korzystny wpływ, zgodnie z posiadaną ewidencją melioracji wodnych. Zgodnie bowiem z przepisem art. 240 ust. 4 pkt 15 ustawy - Prawo wodne, ewidencję prowadzą zarządy zlewni i to one są właściwe do jej zaktualizowania; 2) wskazanie, czy urządzenia melioracji wodnej zgłoszone zostały Wodom Polskim przez Spółkę Wodną "D." (art. 196 ust. 11 P.w.). 3) czy właściciel działek wniósł do Wód Polskich o wyłączenie ze stanu ewidencji melioracji wodnych swoich działek z uwagi na twierdzenie, iż nie odnosi korzyści z funkcjonowania urządzeń? Czy Wody Polskie wyłączyły ze stanu ewidencji wnioskowany obszar z powodu nie osiągnięcia celu melioracji wodnych (§ 8 pkt 4 Rozporządzenia MGMiŻŚ oraz MRiRW z 5 czerwca 2020 r.). W odpowiedzi na powyższe PGW Wody Polskie Zarząd Zlewni w Sokołowie Podlaskim pismem z 11 kwietnia 2025 r. wskazał, że z analizy dokumentacji ewidencyjnej wynika, że na wnioskowanych działkach położonych w miejscowościach L. oraz M. znajdują się urządzenia melioracji wodnych, tj. rurociągi drenarskie. Urządzenia te nie zostały zgłoszone do PGW Wody Polskie przez spółkę wodną, ponieważ były wykonane w latach 60-tych XX w. oraz w 1987 r. i nie podlegały wówczas nakazowi zgłoszenia wykonanych urządzeń melioracji wodnych, gdyż ww. przepis nie istniał w tamtym czasie. Poinformowano również, że właściciel działek wniósł do Wód Polskich o zmniejszenie stanu ewidencji melioracji wodnych (wniosek z 19 marca 2025 r.). Wystosowując ww. pismo do PGW Wody Polskie organ I instancji popełnił omyłkę wskazując działki o nr ew. geod. [...], [...] i [...] jako przynależne do obrębu wsi L. zamiast wsi M. Powyższy błąd w dalszej korespondencji z PGW został wyjaśniony i przez organ skorygowany. W związku z otrzymaniem informacji, że M. W. wniósł o zmniejszenie stanu ewidencji melioracji wodnych Starosta w dniu 6 maja 2025 r. poprosił o podanie dodatkowych danych, tj: – kserokopii wniosku właściciela ww. działek o zmniejszenie stanu ewidencji melioracji wodnych. – kserokopii protokołu o którym mowa w § 4 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z 5 czerwca 2020 r. – kserokopii protokołu zużycia lub zniszczenia urządzeń melioracji wodnej (§ 4 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia) Pismem z 17 czerwca 2025 r. PGW Wody Polskie poinformowało Starostę, że z analizy dokumentacji ewidencyjnej wynika, że przedmiotowe nieruchomości zostały ujęte w prowadzonej przez Zarząd Zlewni w Sokołowie Podlaskim jako obszar zmeliorowany. M. W. w ww. wniosku za przyczynę wyłączenia działek z ewidencji melioracji wodnych wskazał zaprzestanie funkcjonowania urządzeń drenarskich oraz zaniedbania ich w okresowej i stałej konserwacji. W dniu 29 maja 2025 r. pracownicy PGW Wody Polskie przeprowadzili oględziny przedmiotowych działek. Organ ten uznał, że podana przez M. W. przyczyna wyłączenia gruntów z ewidencji melioracji wodnych, nie wypełnia zapisów powyższego rozporządzenia i nie może stanowić podstawy do wyłączenia wnioskowanego obszaru. Jednocześnie PGW Wody Polskie poinformowało, że zgodnie z art. 188 pkt 1 ustawy – Prawo wodne, po wystąpieniu M. W. ze struktur Gminnej Spółki Wodnej "D.", utrzymywanie urządzeń wodnych należy do ich właściciela i polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji. Następnie organ I instancji wnioskiem o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie z 9 maja 2025 r. wystąpiło do PGW Wody Polskie o udostępnienie skanów map z naniesioną lokalizacją urządzeń melioracji wodnej dla przedmiotowych działek. W dniu 15 maja 2025 r. PGW Wody Polskie przesłało skany ww. map, z których wynika, że na wszystkich spornych działkach istnieją urządzenia melioracji wodnej (drenowania zbieracze, kanały itp.). Pismem z 18 lipca 2025 r. organ zawiadomił, że 8 sierpnia 2025 r. zostaną przeprowadzone oględziny urządzeń melioracji wodnej na działkach o nr ew. geod. [...], [...], [...] w obr. ewid. L. oraz o nr ew. geod. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w obr. ewid. M. W oględzinach działek udział wzięli upoważnieni pracownicy organu oraz przedstawiciele stron, tj. przewodniczący zarządu spółki wodnej, zastępca przewodniczącego zarządu spółki wodnej oraz przedstawiciel Rejonowego Związku Spółek Wodnych w Siemiatyczach. W oględzinach urządzeń melioracji wodnej nie wziął udziału M. W. Wskazaną na wstępie decyzją z 3 października 2025 r. Starosta nałożył na M. W. obowiązek poniesienia świadczeń na rzecz Gminnej Spółki Wodnej "D." za 2023 r. w postaci składki rocznej w wysokości 32,53 zł za hektar, jak i obowiązek ponoszenia świadczeń na rzecz spółki wodnej za lata: 2020, 2021 i 2022, w wysokości: (–) za 2019 r. ze składka roczną 31,00 zł za hektar, (–) za 2020 r. ze składką roczną 31,00 zł za hektar, (–) za 2021 r. ze składką roczną 31,46 zł za hektar, (–) za 2022 r. ze składką roczna 31,94 zł za hektar, (–) za 2023 r. ze składką roczną 32,53 zł za hektar. W ocenie Starosty urządzenia w postaci kolektora, zbieraczy, ciągów drenarskich i studzienek na działkach należących do M. W. stanowią urządzenia melioracji wodnej. Układ i trasy przebiegu sieci, instalacji i urządzeń na każdej z działek będących przedmiotem postępowania jest różny i zależny od istniejącego ukształtowania terenu, jak też zależny od ogólnego systemu drenowań funkcjonującego na poszczególnych obszarach, w tym lokalizacji głównych rurociągów, rowów melioracyjnych, do których odprowadzana jest woda z systemów drenarskich, a następnie poprzez rowy do istniejących cieków wodnych z terenu gminy D., w tym z obrębu miejscowości L. i M. Przedmiotowe nieruchomości weszły bowiem w skład obszaru podlegającego zmeliorowaniu w ramach wykonania w 1980 r. zadania W.-M. Wykonanie powyższego zadania miało na celu regulację stosunków wodnych tych obszarów, celem zapobieżenia degradacji gleb, spadku wartości użytków zielonych oraz miało zapobiegać wpływać niekorzystnie na właściwości gleb terenów przyległych na dużych przestrzeniach. Brak zastoisk wody wskazuje na prawidłowe i drożne działanie całego systemu drenowań. W pierwotnym postępowaniu sporną kwestią było występujące urządzenie (studzienka), jak i rurociąg przebiegający przez działkę o nr ew, geod. [...], w obrębie m. L., w tym płytkie zaleganie (ok. 30-40 cm pod powierzchnią ziemi) rurociągu i pochylenie studzienki z otwartym włazem. W trakcie oględzin nie stwierdzono przerwania rurociągu, którego następstwem byłoby zaleganie wody na tym terenie Spółki wodne oświadczyły, iż dokonują czyszczeń studzienek (1020 szt.) jak również obkaszają rowy (127 790 m), umożliwiając tym samym swobodny spływ wód z systemu drenowań do tych rowów i przepływ tych wód w rowach. Brak czyszczeń studzienek również powodowałoby "blokadę" systemu drenowań i zaleganie wód na obniżeniach terenu (w miejscu lokalizacji rurociągów i zbieraczy). Gmina Drohiczyn charakteryzuje się bardzo dużym udziałem gleb dobrych. Miernikiem przydatności rolniczej gleb jest klasyfikacja bonitacyjna. Grunty orne jak i użytki zielone będące w posiadaniu Skarżącego rzadko kiedy posiadają klasę bonitacyjną V. W znacznej większości są to grunty orne i użytki zielone o klasie bonitacyjnej Rlllb, RIVa, RIVb, Ł-III, PslV. Wśród gruntów ornych największe powierzchnie zajmują gleby pseudobielicowe, wytworzone z piasków gliniastych, gliniasto-pylastych, glin zwałowych (studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Drohiczyn - załącznik do uchwały Rady Miejskiej Nr XXXIll/236/2010 z 29.09.2010 r.). Zatem drożność systemu odpowiedzialnego za regulacje stosunków wodnych na analizowanym obszarze, rodzaj gleb i klasa ich bonitacyjna wskazują na bardzo dobre warunki do rozwoju produkcji rolniczej na analizowanym obszarze. Powyższe prowadzi też do wniosku, że brak sprawności jednego z elementów składowych sieci drenowań może w bardzo krótkim czasie (silne ulewy) doprowadzić do zalewania niżej położonych obszarów uniemożliwiając właściwe wykorzystanie rolnicze nie tylko obszarów objętych 36zł/ha. Uchwałą Nr 1/2021 ustaliła wysokość składki członków Spółki Wodnej na rok 2021 w wysokości 32zł/ha. Uchwałą Nr 1/2020 ustaliła wysokość składki członków Spółki Wodnej na rok 2020 w wysokości 31 zł/ha. Uchwałą Nr 1/2019 ustaliła wysokość składki członków Spółki Wodnej na rok 2019 w wysokości 31zł/ha. Organ podkreślił też, że poczynił samodzielne ustalenia co do wielkości obszarów nieruchomości M. W., na które urządzenia melioracji wodnych należące do spółki wodnej wywierają korzystny wpływ. Ponadto Starosta stwierdził brak podstaw do odwołania się do przepisów rozporządzenia z 5 czerwca 2020 r. W tym aspekcie wyjaśnił, że w pismach PGW Wody Polskie podane zostały różne okresy powstania obiektu (...), jednak bezsprzecznie powstanie obiektu nastąpiło przed czasem, kiedy nastąpił czas obowiązywania niniejszego rozporządzenia, w którym szczegółowo ustalono obszar, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (§ 7 rozporządzenia); Organ I instancji wskazał, że urządzenia melioracji wodnej występują na działkach o nr ew. geod. [...], [...], [...] (obręb wsi L.) o ogólnej powierzchni (3,9+1,99+3,04) 8,93 ha, zaś na działkach o nr ew. [...],[...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (obręb M.) o ogólnej powierzchni (odpowiednio 1,65+1+3,43+0,3+0,78+10,43+2,02+4,98+5,11+1,88+3,36) 34,94 ha. Ogólna powierzchnia zmeliorowana terenu spółki wynosi 8378,46 ha. W 2023 r. prace konserwacyjne wykonane zostały przez spółkę wodną na kwotę 272 557 zł, w tym ze składek członków spółki 183 496 zł. W 2022 r. prace konserwacyjne zostały wykonane na kwotę 267 619 zł, w tym ze składek członków spółki 169 234 zł. W 2021 r. prace konserwacyjne wykonane zostały na kwotę 263 639 zł, w tym ze składek członków spółki 162 572 zł. W 2020 r. prace konserwacyjne wykonane zostały na kwotę 260 298 zł, w tym ze składek członków spółki 153 391 zł. W 2019 r. prace konserwacyjne wykonane zostały na kwotę 272 746 zł, w tym ze składek członków spółki wodnej 152 724 zł. Koszt prac konserwatorskich w przeliczeniu na 1 ha powierzchni zmeliorowanej na terenie Spółki Wodnej D. wyniósł: w 2023 r. - 32,53 zł/ha w 2022 r. - 31,94 zł/ha w 2021 r. - 31,46 zł/ha w 2020 r. - 31,00 zł/ha w 2019 r. - 31,00 zł/ha. W decyzji wskazano też, że kosztu prac konserwatorskich w przeliczeniu na 1 ha powierzchni zmeliorowanej na terenie spółki wodnej w 2014 r., pomimo deklaracji Spółki zawartej w piśmie z 20 listopada 2024 r., nie ustalono z uwagi na brak potwierdzonych danych do ich wyliczenia. Zdaniem organu I instancji, ogólna powierzchnia urządzeń melioracji wodnej występująca na gruntach M. W. wynosi 43,87 ha. Wyliczona kwota świadczenia na rzecz Spółki: - za 2023 r.: 32,53 x 43,83 ha = 1425, 79 zł, - za 2022 r.: 31,94 x 43,83 ha = 1399, 93 zł; - za 2021 r.: 31,46 x 43,83 ha = 1378, 89 zł; za 2020 r.: 31,00 x 43,83 ha = 1358, 73 zł; za 2019 r.: 31,00 x 43,83 ha = 1358, 73 zł. Na skutek ponownego odwołania wniesionego przez M. W. Kolegium wydało opisaną na wstępie decyzję z 3 listopada 2025 r., na mocy której uchyliło decyzję Starosty z 3 października 2025 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium powołało się na art. art. 454 ust. 1 i 3 u.p.w. oraz art. 199 ust. 2 P.w. Następnie, po przedstawieniu istotnych okoliczności faktycznych podkreśliło, że w sprawie niniejszej koniecznym jest ustalenie obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. SKO stwierdziło, że ustawa – Prawo wodne nie wyłącza możliwości stosowania przepisów o ewidencji urządzeń melioracji wodnych do "starych" urządzeń. Wskazało na § 2 ust. 3 i 4 oraz § 4 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej I Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa I Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (Dz. U. z 2020 r., poz. 1165, dalej jako: "rozporządzenie"). Organ powołał się także na § 5, 7, 8 oraz 3 ust. 4 rozporządzenia. Zaznaczył, że § 7 rozporządzenia reguluje szczegółowo sposób ustalania obszaru, który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Dodał, że zgodnie z art. 240 ust. 4 pkt 15 P.w. ewidencję prowadzą zarządy zlewni i to one są właściwe do jej zaktualizowania w niezbędnym zakresie, w sposób zgodny z rozporządzeniem. Kolegium podkreśliło, że jeżeli w ewidencji urządzeń melioracji wodnych brak jest ustalonego obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, to nie ma prawnych przeszkód, aby określić go obecnie w ramach aktualizacji ewidencji urządzeń melioracyjnych. Organ zwrócił uwagę, że przy wykładni pojęcia "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" (art. 454 ust. 1 P.w.) należy sięgnąć do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia i uznać, że chodzi o korzyść jaką właściciel działki odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną polegających na wybudowaniu lub utrzymaniu urządzeń melioracji wodnych Należy wziąć pod uwagę nie tylko, jakie są bezpośrednie koszty spółki wodnej ponoszone na 1 ha zmeliorowanego gruntu, ale również jaka jest powierzchnia działek, na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych. Kolegium wskazało również, że rozporządzenie reguluje nie tylko sposób ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ale i granic zmeliorowanych gruntów. Przepisy ustawy oraz rozporządzenia przewidują urzędowe stwierdzenie wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Mając to na względzie organ odwoławczy nie zgodził się z poglądem organu I instancji, jakoby urządzenia melioracji wodnych na działkach położonych w miejscowościach L. oraz M. nie wymagały zgłoszenia do PGW Wody Polskie, ponieważ były one wykonane w latach 60-tych XX w. oraz w 1987 r. i nie podlegały wówczas nakazowi zgłoszenia wykonanych urządzeń melioracji wodnych, gdyż ww. przepis nie istniał w tamtym czasie. W ocenie SKO brak jest przepisów, które wyłączałby zastosowanie regulacji rozporządzenia w stosunku do urządzeń wodnych powstałych w latach 60-tych XX w. Na takie przepisy nie wskazał również organ I instancji. Nie wykazano także, z jakich względów możliwe jest inne, niż wynikające z § 7 rozporządzenia, określenie obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych będą oddziaływały. Dodatkowo Kolegium dostrzegło daleko idącą niekonsekwencję w rozumowaniu przedstawionym w decyzji Starosty - z jednej strony organ zaznaczył brak konieczności uwzględnienia urządzeń melioracji wodnych zgodnie z przepisami rozporządzenia (ze względu na moment ich powstania), z drugiej uzasadnił (za stanowiskiem Wód Polskich), że podana przez M. W. przyczyna wyłączenia z ewidencji melioracji wodnych, nie wypełnia zapisów § 4 pkt 3 rozporządzenia. Na okoliczność tą powołuje się organ I instancji w pkt. 3 własnych ustaleń. W ocenie Kolegium na chwilę obecną brak zgłoszenia urządzeń melioracji wodnych, zgodnie z przepisami rozporządzenia, uniemożliwia prawidłowe określenie powierzchni działek, na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych. Przepisy ustawy-Prawo wodne oraz rozporządzenia przewidują urzędowe stwierdzenie wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Organ I instancji nie wyliczył takiej powierzchni zgodnie z § 7 rozporządzenia. Dopiero wyliczenie powierzchni na którą urządzenia melioracji wodnych będą oddziaływały (przy uwzględnieniu stanu ewidencyjnego), umożliwi określenie wysokości opłat rocznych. Zdaniem SKO organ odwoławczy nie mógł wydać samodzielnie decyzji w niniejszej sprawie, bowiem akta nie pozawalają na określenie obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, zgodnie z przepisami rozporządzenia. Wydanie takiej decyzji stanowiłoby naruszenie wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności. Sprzeciw od ww. decyzji Kolegium wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Gminna Spółka Wodna "D." w D. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 7, 8 i 11 w zw. z art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez m.in. dowolność w analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nieuwzględnienie interesu społecznego i naruszenia zasady stania na straży praworządności, 2. naruszenie przepisów procedury administracyjnej, a mianowicie art. 138 § 2 k.p.a., poprzez jego błędną interpretację i zastosowanie wykładni rozszerzającej, a w związku z tym, 3. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 196 ust. 11 Prawa wodnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wynikające z błędnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie przepisów rozporządzenia z 5 czerwca 2020 r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie wynikające z błędnej analizy zebranego sprawie materiału dowodowego. W ocenie skarżącej spółki wodnej Starosta zastosował się do wszystkich wytycznych z pierwszej decyzji SKO i wydał słuszną decyzję. M. W. w złożonym odwołaniu nie podniósł żadnych merytorycznych zarzutów, a jedynie przytoczył ogólne zasady kodeksu postępowania administracyjnego, przytaczając ich definicje i opierając się o wybrane orzecznictwa. Prawidłowo zawiadomiony nie wziął udział w czynnościach w terenie, gdzie mógłby podnieść ewentualne zarzuty do działań gminnej spółki. Pragnie on jedynie dalej odnosić korzyści z prac spółki wodnej, bez ponoszenia finansowych kosztów, co – zdaniem skarżącej – narusza zasady sprawiedliwości społecznej. W ocenie spółki obecne uzasadnienie skarżonej decyzji SKO jest lakoniczne i podważające zaufanie obywateli do organów administracji publicznej. W sprzeciwie podniesiono, że wieloletnie zachowania M. W. godzą w powagę organów, mających za zadanie stać na straży demokratycznego państwa prawa. Członkowie spółki wodnej zmuszeni są do ponoszenia składek członkowskich, natomiast M. W. od kilku lat korzysta i odnosi realne zyski z urządzeń spółek wodnych, w tym z pracy wykonanej ze składek ich członków, co jest rażąco niesprawiedliwe. Budzi to realne pytania o sens przynależności do spółki wodnej, skoro można korzystać m.in. z drenów, odmulonych wykoszonych rowów, a tym samym uzyskiwać większe plony, a jednocześnie nie ponosić żadnych konsekwencji za ich uszkodzenie, czy zamulenie, jak również nie ponosić żadnych zobowiązań finansowych z tego tytułu. Autor sprzeciwu stwierdził, że SKO po raz kolejny nie wskazało, jakiej konkretnie specjalności winien być powołany biegły przez organ I instancji i na jakie pytanie jego opinia miałaby być wydana. Wiadomym jest, jakie nieruchomości posiada M. W. i jakie urządzenia melioracyjne się tam znajdują. Powołanie przez organ I instancji biegłego znacznie wydłuży całe postępowanie i narazi Starostę na realne koszty. Zdaniem Spółki zaskakującym jest wskazanie jakoby urządzenia melioracyjne nie znajdowały się na stanie Wód Polskich. Wody Polskie słusznie wskazały w swoim piśmie, że urządzenia nie zostały zgłoszone przez spółkę, ponieważ były one wykonane w latach 60-tych i nie podlegały ówcześnie nakazowi zgłoszenia. Wody Polskie nie wskazały przecież, aby nie miały tych urządzeń w swojej ewidencji (bo nie tego dotyczyło zadane pytanie), lecz udzieliło stricte odpowiedzi na zadane pytanie – czy spółka je zgłosiła. W ocenie spółki dowodem na to, że urządzenia są zaewidencjonowane przez Wody Polskie jest przekazanie organowi wnioskowanych dokumentów, w tym mapy z ich szczegółowym naniesieniem. Autor sprzeciwu podkreślił, że to nie spółki wodne budowały ówcześnie ani nie budują obecnie tych urządzeń, lecz Skarb Państwa - PGW Wody Polskie. Poprzednik Wód Polskich, czyli odpowiednie miejscowo Regionalne Zarządy Melioracji Wodnych (a jeszcze wcześniej Wojewódzki Zarząd Inwestycji Rolniczych) wybudowały przedmiotowe urządzenia i przekazały ewidencje, w tym mapy z ich umiejscowieniem odpowiednim spółkom wodnym właśnie celem utrzymania i eksploatacji. Spółka wodna zajmuje się urządzeniami, które zostały jej wskazane przez Wody Polskie. Absurdem jest więc wskazywanie w treści decyzji SKO, aby doszło teraz do całkowitego odwrócenia tych kompetencji i aby to spółki wodne informowały swój organ nadrzędny, czyli Wody Polskie o potrzebie aktualizacji ewidencji i to o "stare" urządzenia. Jest to rozszerzająca nadinterpretacja przepisów przez SKO. Skarżąca nie rozumie, jak można mówić o aktualizacji danych w ewidencji o stare, istniejące od ponad pół wieku urządzenia, które przecież de facto w posiadanej ewidencji Wód Polskich się znajdują. Wykładnia literalna przepisu art. 196 ust. 11 Prawa wodnego wskazuje, że na właścicielach urządzeń melioracji wodnych spoczywa obowiązek zgłoszenia Wodom Polskim tych urządzeń, które nie były wykonane na koszt Skarbu Państwa. Spółka zaznaczyła, że przecież przedmiotowe urządzenia zostały właśnie wykonane przez Skarb Państwa. Na interesującym obszarze nie znajdują się żadne "nowe" urządzenia, a już na pewno nie wykonane przez spółkę wodną, które należałoby zaewidencjonować. Rolnicy również sami nie wykonali własnym kosztem ,płowych" urządzeń. Ponadto w ocenie skarżącej treść decyzji SKO jest wewnętrznie sprzeczna, gdyż w jednym fragmencie wskazuje, że to spółka wodna powinna wnosić do Wód Polskich potrzebę aktualizacji urządzeń (co jest absurdem), gdy dalej wskazuje, że to same Wody Polskie, działając przez swoje jednostki terenowe, tj. regionalne zarządy zlewni, mają aktualizować te dane, czyli same z siebie mają podjąć te działania w tym zakresie. Zdaniem spółki niewiadomym jest, w oparciu o jaką podstawę prawną spółka wodna miałaby domagać się takiego zachowania przez jej organy nadrzędne. Mając na uwadze powyższe zarzuty spółka wniosła o uwzględnienie sprzeciwu przez SKO i wydanie nowej decyzji w oparciu o art. 138 § 1 k.p.a., a mianowicie utrzymanie w mocy decyzji Starosty, ewentualnie o uchylenie decyzji SKO i utrzymanie w mocy decyzji Starosty, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozparzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na skutek odwołania M. W. od decyzji Starosty z 3 października 2025 r., nakładającej na niego obowiązek poniesienia świadczeń na rzecz spółki wodnej, Kolegium – działając na podstawie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. –uchyliło decyzję Starosty i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przedmiotem kontroli Sądu jest więc rozstrzygnięcie o charakterze kasacyjnym, co wymaga poczynienia uwag w zakresie sądowej kontroli tego rodzaju decyzji. Zgodnie z treścią art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2024 poz. 572, dalej: "k.p.a.") organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Stosownie do treści art. 64a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zatem od rozstrzygnięć organu odwoławczego o charakterze kasacyjnym, podjętych na podstawie określonej w art. 138 § 2 k.p.a., przysługuje wyłącznie sprzeciw. Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu zostało znacznie uproszczone w stosunku do "klasycznych" skarg na decyzje merytoryczne. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu – co do zasady, ilekroć jest uruchamiana skargą – polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Uproszczenie postępowania w przedmiocie sprzeciwu polega przede wszystkim na tym, że organ administracji nie ma obowiązku udzielania odpowiedzi na sprzeciw (art. 64c § 4 p.p.s.a.), w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3 p.p.s.a.), sąd co do zasady rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1 p.p.s.a.). Ponadto, rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.). Uwzględniając zatem sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Ograniczony zakres kontroli decyzji objętej sprzeciwem jest zatem szczególną cechą odróżniającą postępowanie zainicjowane wniesieniem sprzeciwu od zwykłego postępowania skargowego, w którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się jedynie do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z unormowania przewidzianego w art. 138 § 2 k.p.a. Podczas kontroli prawidłowości zastosowania tej regulacji procesowej przez organ odwoławczy, sąd nie może dokonywać ocen o charakterze przesądzającym dla sposobu zakończenia sprawy. Jak wyjaśnił NSA w uzasadnieniu wyroku z 21 lutego 2012 r., II GSK 9/11 (wszystkie przytaczane orzeczenia dostępne są w bazie CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl) decyzja kasacyjna, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. jest typowym rozstrzygnięciem procesowym, nie przesądza zatem merytorycznie o istocie sprawy administracyjnej, lecz jest ostatnim aktem wydanym w toku instancji, który w inny sposób kończy postępowanie. Przedmiotem kontroli, w razie wniesienia sprzeciwu, jest zatem wyłącznie zasadność wydania konkretnego rozstrzygnięcia procesowego (decyzji kasacyjnej). Przedmiotem kontroli nie może być natomiast kwestia właściwego rozumienia przepisów prawa materialnego, w ramach których organ uznał, że sprawa wymaga przekazania do ponownego rozpatrzenia, w ramach kryteriów zakreślonych w art. 138 § 2 k.p.a. W takiej sytuacji organ administracji orzekający w przyszłości w sprawie (jak i sąd, badający legalność jego decyzji) będzie związany wyrokiem w przedmiocie sprzeciwu tylko w tym zakresie, że - wobec określonych ocen organu, co do materialnoprawnych uwarunkowań sprawy - zachodziły przesłanki do jej przekazania do ponownego rozpatrzenia w pierwszej instancji. Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego niejako wyłącznie charakter procesowy i nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem. Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji, ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasacyjnymi. Z treści art. 138 § 2 k.p.a. wynika, że wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest dopuszczalne wówczas, gdy zostaną spełnione następujące przesłanki: decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Druga z ww. przesłanek ma, w przeciwieństwie do pierwszej, charakter ocenny, wymagający każdorazowej interpretacji na tle zaistniałych okoliczności faktycznych danej sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że stwierdzenie "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co z kolei uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (vide: wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r., II OSK 2846/12, pub. CBOSA). Podkreślić przy tym należy, że rozstrzygnięcie kasacyjne może zapaść w sytuacji, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego, nie da się wyeliminować z zastosowaniem art. 136 k.p.a. (tj. w trybie uzupełniającego postępowania dowodowego). Uwzględniając tak zakreślone ramy kognicji sądowoadministracyjnej, po dokładnym przeanalizowaniu zarzutów sprzeciwu, a także treści wydanych w sprawie decyzji oraz akt administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Kolegium prawidłowo skorzystało z kompetencji kasatoryjnej. Ze stanu sprawy wynika, że przedmiotem postępowania administracyjnego jest kwestia ustalenia na rzecz skarżącej spółki wodnej od osoby niebędącej jej członkiem świadczenia, o którym mowa w art. 454 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. na dzień wydania decyzji SKO – Dz. U. z 2025 r. poz. 960). Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu, jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki. Z bezspornych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że M. W. jest właścicielem działek o nr geod. [...], [...] i [...] w obr. ewid. L. oraz o nr geod. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] w obr. ewid. M., a także że nieruchomości te użytkowane są rolniczo przez ich właściciela. Poza sporem pozostaje również fakt, że na tych nieruchomościach znajdują się urządzenia melioracji wodnych, w tym otwarte rowy oraz drenaż, połączone funkcjonalnie z innymi urządzeniami zlokalizowanymi na obszarze działalności skarżącej spółki wodnej. Urządzenia melioracyjne funkcjonujące na terenie działek M. W. są administrowane i utrzymywane przez tę spółkę, zaś sam M. W. nie jest jej członkiem. Z treści sprzeciwu wynika, że główny zarzut Gminnej Spółki Wodnej "D." dotyczy tego, że spółka nie musiała wnosić do PGW Wody Polskie o aktualizację ewidencji melioracji wodnych w celu wpisania do niej przedmiotowych urządzeń. Skarżąca podnosi, że – po pierwsze – urządzenia te znajdują się już w ewidencji, a po drugie, że nie musiała ich zgłaszać, ponieważ powstały w latach 60-tych XX w., a więc w czasie, kiedy nie było takiego obowiązku. Ponadto to nie spółka wykonała te urządzenia, lecz organy odpowiedzialne za gospodarkę wodami (RZMW, a wcześniej WZIR), a spółka jedynie się nimi zajmuje. Nie zgadza się też z SKO co do potrzeby powołania biegłego. Natomiast Kolegium w zaskarżonej decyzji kasacyjnej stanęło na stanowisku, że konieczne jest ustalenie obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, stosownie do przytaczanego Rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Aby to ustalić konieczne jest, zdaniem SKO, zaktualizowanie danych w ewidencji melioracji wodnych. W jego ocenie obecnie obowiązująca ustawa – Prawo wodne nie wyłącza możliwości stosowania przepisów o ewidencji urządzeń melioracji wodnych do "starych" urządzeń. Organ odwoławczy nie wykluczył także konieczności powołania biegłego. W ocenie Sądu rację w tym sporze przyznać należy Kolegium, choć niektóre argumenty skarżącej spółki są zasadne. Organ odwoławczy wykazał, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zacząć należy od tego, że z art. 454 ust. 2 P.w. wynika, że wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta. A zatem ten organ, jako właściwy do wydania decyzji, ma obowiązek podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wziąć pod uwagę wiele czynników niezbędnych do określenia wysokości świadczenia. To zaś, w razie konieczności pozyskania wiadomości specjalnych, może oznaczać potrzebę powołania biegłego, stosownie do art. 84 k.p.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25 sierpnia 2022 r., III SA/Po 151/22). W kontekście zarzutów sprzeciwu odnotować trzeba, że Kolegium w poprzedniej decyzji z 3 lutego 2025 r. nie nakazało Staroście bezwzględnie powołania biegłego, ale wskazało jedynie, że może zaistnieć taka potrzeba, zwłaszcza na okoliczność ustalenia, czy i w jaki sposób właściciel nieruchomości odnosi korzyści z działania urządzeń wodnych. Dostrzec wypada, że fakt niepowołania biegłego w ponownie prowadzonym postępowaniu nie został w kontrolowanej decyzji SKO z 3 listopada 2025 r. sformułowany jako zarzut naruszenia przepisów prawa. Przytoczono jedynie fragment wyroku WSA w Poznaniu z 25 sierpnia 2022 r., sygn. III SA/Po 150/22. Decyzja odnośnie powołania biegłego należy więc do Starosty, który musi kierować się tym, czy jest w stanie ustalić lub ocenić daną kwestię samodzielne, czy też potrzebuje wiedzy specjalnej z uwagi na brak stosownej wiedzy, umiejętności i doświadczenia (zob. P. Dańczak, komentarz do art. 84 [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, A. Krawczyk, Warszawa 2025). Przy czym odnotować należy, że w tego rodzaju sprawach jak niniejsza zdarza się, że organy zasięgają opinii biegłego (zob. np. wyrok WSA w Opolu z 17 listopada 2022 r., I SA/Op 313/22). Rację ma SKO, że nieaktualna ewidencja melioracji wodnych uniemożliwia prawidłowe określenie powierzchni działek M. W., na które administrowane przez spółkę drenaże i rowy korzystnie oddziałują. Do ustalenia tego obszaru konieczne jest zaś zastosowanie przepisów ww. rozporządzenia z 5 czerwca 2020 r. W ocenie Sądu, w świetle postanowień tego aktu prawnego niedopuszczalne jest "samodzielne" ustalenie tych okoliczności przez Starostę, z pominięciem tychże regulacji. Należy przypomnieć, że zgodnie z § 1 rozporządzenia określa on sposób: 1) prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów; 2) zbierania, aktualizowania oraz udostępniania danych z ewidencji melioracji wodnych; 3) ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia obszar, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ustala się w następujący sposób: 1) dla rowów lub rurociągów wchodzących w skład drenowań, zwanych dalej "rurociągami drenarskimi", o regularnym układzie (sieć systematyczna) - w odległości jednej rozstawy rowów lub rurociągów drenarskich od skrajnego rowu lub rurociągu drenarskiego i w odległości 0,2 rozstawy od końcówek rowów lub rurociągów drenarskich; 2) dla rurociągów drenarskich w liczbie nie większej niż trzy lub rowów o układzie nieregularnym (sieć niesystematyczna) - po granicach zalegania gleb o wadliwych stosunkach powietrzno-wodnych i wymagających zmeliorowania; 3) dla sieci niesystematycznej na terenach, dla których nie sporządzono map glebowo-wodnych, z uwzględnieniem warunków lokalnych - po linii terenu wzniesionego o: a) 0,5 m nad terenem przy rowie lub rurociągu drenarskim na użytkach zielonych, b) 1 m nad terenem przy rowie lub rurociągu drenarskim na gruntach ornych - jednak nie dalej niż w odległości 0,4 rozstawy od ich końcówek i podwójnej rozstawy; 4) dla pozostałych urządzeń melioracji wodnych po granicy: a) gruntów nawadnianych grawitacyjnie lub za pomocą urządzeń do nawodnień ciśnieniowych, b) łąk i pastwisk zagospodarowanych pomelioracyjnie, c) gruntów, na których wykonano fitomelioracje, agromelioracje lub systemy przeciwerozyjne. Ust. 2 dodaje, że jeżeli urządzenia melioracji wodnych są wykonywane etapami, to obszar, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ustala się dla ostatniego etapu wykonywania tych urządzeń. Z kolei § 8 rozporządzenia wskazuje, jakich gruntów nie uwzględnia się ustalając obszar, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Ponadto, co istotne, § 9 ust. 1 przewiduje, że granice obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, dokumentuje się na kopiach map sytuacyjno-wysokościowych z naniesioną siecią wykonanych urządzeń melioracji wodnych, opracowanych na podstawie: 1) map z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego; 2) pomiarów uzupełniających. W ust. 2 prawodawca wskazał zaś, że w granicach obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, sporządza się wykaz działek ewidencyjnych zawierający dane dotyczące: 1) lokalizacji tego obszaru (miejscowość, gmina, powiat, województwo); 2) powierzchni i numerów poszczególnych działek ewidencyjnych; 3) adresów właścicieli gruntów; 4) wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, należących do poszczególnych właścicieli gruntów, w podziale na działki ewidencyjne. Z powyższego wynika, że rozporządzenie wprowadziło sformalizowany (urzędowy) tryb stwierdzenia wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Dopiero zastosowanie tego trybu (przy uwzględnieniu aktualnego stanu ewidencyjnego), umożliwia wydanie decyzji, o której mowa w art. 454 ust. 1 P.w. Nadmienić trzeba, że również ewentualnie powołany biegły będzie miał obowiązek zastosować się do § 7-9 rozporządzenia, w innym przypadku opinia będzie wadliwa i nieprzydatna dla poczynienia istotnych w sprawie ustaleń faktycznych (por. wyrok WSA w Opolu z 17 listopada 2022 r., I SA/Op 313/22) Przy czym, jak już wskazano, określenie wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, jest bezpośrednio związane ze stanem ewidencyjnym, który musi być aktualny. W tym aspekcie Sąd podkreśla, że nie ma racji Starosta jakoby urządzenia melioracji wodnych na działkach położonych w miejscowościach L. oraz M. nie wymagały zgłoszenia do PGW Wody Polskie z tego względu, że zostały wykonane w latach 60-tych oraz 80-tych XX w., kiedy to nie obowiązywały przepisy nakładające taki wymóg. Zdaniem Sądu brak jest podstaw, aby twierdzić, że przepisy ustawy – Prawo wodne wyłączają stosowanie przepisów o ewidencji urządzeń melioracji wodnych (w tym przepisów rozporządzenia) do "starych" urządzeń. Jak wynika z art. 196 ust. 1 i 14 P.w. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia, prowadzona przez Wody Polskie ewidencja melioracji wodnych obejmuje ewidencję urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów. Ewidencja melioracji wodnych zawiera dane dotyczące urządzeń melioracji wodnych, w szczególności ich rodzaj, liczbę, lokalizację i parametry techniczne oraz dane dotyczące zmeliorowanych gruntów (art. 196 ust. 2 P.w.). Zmeliorowane grunty są wprowadzane do ewidencji melioracji wodnych jako suma powierzchni użytków rolnych, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (§ 2 ust. 3 rozporządzenia). Prawodawca przewidział też, że poza bazami danych wymienionymi w art. 196 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne ewidencję melioracji wodnych prowadzi się także z wykorzystaniem aktualnych danych wynikających m. in. z pomiarów inwentaryzacyjnych wykonanych przez jednostkę organizacyjną Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie prowadzącą ewidencję melioracji wodnych (§ 3 ust. 4 pkt 1). Podkreślić trzeba, że przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia przewiduje zbieranie i aktualizowane danych w ewidencji melioracji wodnych poprzez zwiększanie lub zmniejszanie ich stanu, co powinno prowadzić do wykazania w ewidencji tych urządzeń, które niezależnie od czasu ich wykonania funkcjonują i spełniają cel określony w art. 195 P.w., tj. polepszają zdolności produkcyjnej gleby i ułatwiają jej uprawę. Należy mieć na względzie, że rozporządzenie w § 4 ust. 2 pkt 1-8 daje wiele możliwości pozyskania danych niezbędnych do zwiększenia stanu (aktualizacji) ewidencji. Mogą do tego posłużyć m.in.: dokumentacja powykonawcza robót zrealizowanych na koszt Skarbu Państwa, protokoły z aktualizacji pomiaru inwentaryzacyjnego urządzeń melioracji wodnych, protokoły z aktualizacji powierzchni zmeliorowanych gruntów, czy też dokumentacja określająca obszary, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, sporządzona na zlecenie: a) jednostki organizacyjnej PGW Wody Polskie prowadzącej ewidencję melioracji wodnych - w przypadku gdy na obszarze właściwości tej jednostki znajdują się urządzenia melioracji wodnych wpisane do tej ewidencji, b) zainteresowanych właścicieli gruntów lub spółek wodnych, lub związków spółek wodnych - w przypadku gdy na obszarze właściwości jednostki organizacyjnej PGW Wody Polskie prowadzącej ewidencję melioracji wodnych znajdują się urządzenia melioracji wodnych niewpisane do tej ewidencji. Jak stanowi § 5 rozporządzenia - dane zawarte w ewidencji melioracji wodnych aktualizuje się w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentu stanowiącego podstawę do zmiany wpisu, wykazując zaistniałe zwiększenie lub zmniejszenie stanu ilościowego urządzeń melioracji wodnych lub zmeliorowanych gruntów. Trafnie zaznaczyło Kolegium w kontrolowanej decyzji, że zgodnie z art. 240 ust. 4 pkt 15 ustawy – Prawo wodne to zarządy zlewni prowadzą ewidencję melioracji wodnych i z tego tytułu to one są właściwe do jej zaktualizowania w niezbędnym zakresie, w trybie przewidzianym w ustawie oraz rozporządzeniu. W świetle art. 196 ust. 11 P.w. przyznać należy rację skarżącej spółce wodnej, że nie ciążył na niej obowiązek zgłoszenia urządzeń do ewidencji melioracji wodnych – oczywiście przy założeniu, że nie ona je wybudowała, lecz właściwe organy państwowe w latach 60-tych i 80-tych XX w. Nie myli się też spółka, że urządzenia w postaci rurociągów drenarskich są wpisane do ewidencji melioracji wodnych. Okoliczność ta wynika z pisma PGW Wody Polskie z 11 kwietnia 2025 r. oraz z przekazanych Staroście map, na których są one uwidocznione. Niemniej jednak z treści pisma z 11 kwietnia 2025 r. wynika również, że w ewidencji melioracji wodnych nie figurują działki [...], [...], [...], [...] i [...], gdyż uległy one podziałowi. Wskazane jest zatem, aby ewidencję w tym zakresie zaktualizować w oparciu o stosowną dokumentację, którą – w świetle treści ww. pisma – PGW Wody Polskie dysponuje. Nie jest jednak wystarczające "wywnioskowanie" przez ten organ, że określone działki powstały z podziału innych działek. Działki powstałe w wyniku podziału powinny widnieć w ewidencji melioracji wodnych, albowiem ewidencja ta ma odzwierciedlać aktualny stan prawny gruntów. Tymczasem z korespondencji między organami wynika, że na chwilę obecną ewidencja nie jest w pełni aktualna. Zaznaczyć należy raz jeszcze, że dla sprawy kluczowe pozostaje prawidłowe i jednoznaczne ustalenie obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Starosta nie może jednak uczynić tego "samodzielnie", jak to ujął w swojej decyzji, lecz przy zastosowaniu cyt. rozporządzenia, który przewiduje urzędowy tryb w tym zakresie. Do tego w istocie sprowadza się zasadny zarzut Kolegium wyrażony w kontrolowanej decyzji kasacyjnej, choć odnotować należy, że uzasadnienie decyzji SKO mogło i powinno zostać sformułowane w sposób bardziej przejrzysty i klarowny. Bez poczynienia powyższych ustaleń nie jest możliwe określenie wysokości należnego świadczenia na mocy art. 454 ust. 1 i 3 P.w. Opisane błędy Starosty doprowadziły do naruszenia przepisów postępowania (zwłaszcza art. 7 i 77 k.p.a.), a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Ponadto organ I instancji, niestosując przepisów rozporządzenia, naruszył zasadę praworządności, która nakazuje mu działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Doszło też do obrazy art. 139a k.p.a. (obowiązek zastosowania się do treści decyzji organu odwoławczego), albowiem SKO już w poprzedniej decyzji z 3 lutego 2025 r. wytknęło Staroście pominięcie przepisów rozporządzenia, w tym § 7. SKO podkreśliło wówczas, że powierzchnia obszaru, z którego M. W. odnosi korzyści z urządzeń spółki, nie została urzędowo potwierdzona przez Wody Polskie (s. 7-8 decyzji). Uprawniony jest zatem wniosek o konieczności przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji w znacznej części, co czyni, wbrew zarzutom strony skarżącej, prawidłowym stanowisko Kolegium, wywiedzione w kwestionowanym rozstrzygnięciu. W konsekwencji Sąd uznał działanie organu odwoławczego za zgodne z regulacją art. 138 § 2 k.p.a. Wobec tego, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu sprzeciwu.