II SA/Bk 189/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 4 listopada 2024 r. nr 406.783/E-11/26/24 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Czarnej Białostockiej z dnia 4 października 2024 roku znak: 5026.1.1.2016.2024.MB, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku na rzecz skarżącego M. B. kwotę 480,00 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 4 listopada 2024 r., nr 406.783/E-11/26/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "Kolegium", "SKO") utrzymało w mocy decyzję z 4 października 2024 r., Nr 5026.1.1.2016.2024.MB, wydaną z upoważnienia Burmistrza Czarnej Białostockiej przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Czarnej Białostockiej (dalej: "MGOPS" lub "organ I instancji"). Na mocy tej decyzji organ I instancji w pkt 1 odmówił całkowitego zwolnienia M. B. (dalej: "Skarżący") z opłaty za pobyt matki K. B. w Domu Pomocy Społecznej w C. (dalej: "DPS"), a w pkt 2 odmówił częściowego zwolnienia za ww. pobyt. Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 11 czerwca 2024 r., nr 5026.1.2016.2024.MB, MGOPS ustalił Skarżącemu odpłatność za pobyt matki K. B. w DPS w wysokości 1.562,91 zł miesięcznie, począwszy od 1 kwietnia 2024 r. Na skutek odwołania od powyższej decyzji Kolegium decyzją z 22 lipca 2024 r., nr 406.612/E-11/26/24, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W dniu 22 sierpnia 2024 r. do MGOPS wpłynął niepodpisany wniosek pełnomocnika Skarżącego z dnia 20 sierpnia 2024 r. o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS. Wniosek, podpisany na skutek wezwania organu z 10 września 2024 r., został dostarczony do MGOPS w dniu 23 września 2024 r. W dniu 28 sierpnia 2024 r. organ przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy. W dniu 23 września 2024 r. do organu wpłynęło pismo Skarżącego, w którym przedstawił aktualną, trudną sytuację materialną. W dniu 3 października 2024 r. MGOPS wystosował do Skarżącego pismo, w którym poinformował, że pomimo umówionego terminu na przeprowadzenie kolejnego wywiadu środowiskowego (celem ustalenia rzeczywistego dochodu rodziny), w dniu 30 września 2024 r. pracownicy organu nie zastali Skarżącego w mieszkaniu. Organ wezwał Skarżącego do osobistego stawiennictwa. W dniu 4 października 2024 r. organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję w przedmiocie odmowy całkowitego i częściowego zwolnienia Skarżącego z opłaty za pobyt matki w DPS. Na skutek odwołania od ww. decyzji Kolegium opisaną na wstępie decyzją z 4 listopada 2024 r. utrzymało w mocy decyzję MGOPS. Organ odwoławczy przytoczył oraz wyjaśnił treść art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: "ustawa" lub "u.p.s."). Powołał się również na poglądy orzecznictwa. Wskazał, że organ I instancji zachował ustawowe oraz celowe granice uznania, biorąc pod uwagę wszystkie istotne przesłanki normatywne wykonywania kompetencji do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy dotyczącej przyznania ulgi w postaci zwolnienia z ustawowego obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny. Zdaniem Kolegium, organ I instancji właściwie uzasadnił, że interes Skarżącego nie może uzyskać przewagi nad interesem społecznym. Wyjaśnił, że nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. SKO stwierdziło, że wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem de facto wnioskiem o udzielenie pomocy ze środków publicznych, jednak na stronie Skarżącej ciąży już obowiązek ponoszenia tej odpłatności ustalony w drodze decyzji administracyjnej. Organ II instancji podkreślił, że w sytuacji negatywnego stosunku do matki, nawet obiektywnie zasadnego, obowiązek ponoszenia opłat za jej pobyt w placówce pomocy społecznej, spoczywający na Skarżącym w dobrej kondycji finansowej, przechodziłby de facto na społeczeństwo. Takie rozwiązanie godziłoby w idee i cele pomocy społecznej. W ocenie organu takie niezasadne zwolnienie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzucałoby bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. SKO stwierdziło, że Skarżący nie przedstawił dowodów na spełnienie się przesłanki, o jakiej mowa w art. 64a ustawy. Tym samym Skarżący pozbawił organ I instancji możliwości zwolnienia go od ustawowego obowiązku wnoszenia opłaty za matkę przebywającą w DPS ze względu na przesłankę określoną w tym przepisie. Organ odwoławczy uznał także, że w przypadku Skarżącego nie zachodzą uzasadnione okoliczności majątkowe lub dochodowe, ani także okoliczności zdrowotne, które stanowiłyby o szczególnej i wyjątkowej sytuacji zobowiązanego, przemawiające za celowością zastosowania ulgi w postaci całkowitego, bądź częściowego zwolnienia, z ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Decyzję zaskarżył "w całości - tak co do odmowy zwolnienia z opłaty w całości oraz w części." Zaskarżonej decyzji zarzucono istotne naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść decyzji, tj.: 1. art. 15 k.p.a., poprzez nie odniesienie się w decyzji i jej uzasadnieniu do treści zarzutu postawionego w odwołaniu od decyzji organu I instancji dot. naruszenia art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s. w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez dokonanie doliczenia do dochodu rodziny kwoty świadczenia wychowawczego 800+, podczas gdy to świadczenie na mocy art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s. nie podlega zaliczeniu do dochodu gospodarstwa domowego, z którego zobowiązany ma ponosić opłaty, czym organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie; 2. podobnie art. 15 k.p.a., poprzez nie odniesienie się w decyzji i jej uzasadnieniu do treści zarzutu postawionego w odwołaniu od decyzji organu I instancji dot. naruszenia art. 8 ust. 3 u.p.s. poprzez uwzględnienie jako dochód gospodarstwa domowego przychodu w postaci nieregularnych, drobnych darowizn wpłacanych na konto Skarżącego przez siostrę żony, dla poratowania Skarżącego w nagłej potrzebie, podczas gdy tego typu uznania rachunku nie powinny być podstawą ustaleń na niekorzyść skarżącego, czym organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie; 3. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 64 u.p.s., poprzez brak właściwego zweryfikowania przez organ odwoławczy, czy organ I instancji dokonał wszelkich czynności niezbędnych do właściwego wyjaśnienia, czy w sprawie zachodzą szczególne okoliczności (rodzinne, majątkowe, finansowe) w myśl art. 64 u.p.s., na które powoływał się wnioskodawca oraz czy prawidłowo ocenił zebrane dowody w tym kierunku. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z zobowiązaniem organu I instancji do prawidłowego i wyczerpującego zbadania sytuacji finansowej Skarżącego w ramach jego gospodarstwa domowego i na tej podstawie dokonanie prawidłowych ustaleń w przedmiocie możliwości ponoszenia opłat za DPS. Do skargi dołączono m.in. decyzję MGOPS z 18 listopada 2024 r., nr 5026.1.2.2016.2024.MB, na mocy której organ zmienił własną decyzję z 11 czerwca 2024 r. w zakresie odpłatności i ustalił Skarżącemu nowe wysokości odpłatność za pobyt matki w DPS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. SKO zaznaczyło, że ustalenie nowej opłaty w DPS od 1 kwietnia 2024 r. była przedmiotem rozpatrywania przez tut. sąd, który wyrokiem z 3 grudnia 2024 r., sygn. II SA/Bk 602/24, uchylił decyzję organu I i II instancji. Powyższy wyrok na dzień udzielania odpowiedzi na skargę był nieprawomocny, jednakże SKO wskazało, że w przypadku uprawomocnienia się go Skarżący dodatkowo może skorzystać z uprawnienia cofnięcia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 t.j., zwanej dalej p.p.s.a) sądowa kontrola legalności orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach danej sprawy, lecz sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazanych. Zaakcentować bowiem należy, że mając na uwadze tok postępowania w przedmiotowej sprawie, a także prawomocny wyrok WSA w Białymstoku z dnia 3 grudnia 2024 r. w sprawie II SA/Bk 602/24, konieczne było uchylenie zaskarżonych decyzji. Sąd, nie będąc bowiem związany zarzutami i wnioskami skargi, doszedł do przekonania, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, które na datę wyrokowania skutkować musiało wyeliminowaniem ich z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli sądowo administracyjnej w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość decyzji SKO w Białymstoku z dnia 4 listopada 2024 r. nr 406.783/E-11/26/24, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Czarnej Białostockiej z dnia 4 października 2024 r. nr 5026.1.1.2016.2024.MB, odmawiającą zarówno całkowitego, jak i częściowego zwolnienia M. B. z opłaty za pobyt matki K. B. w Domu Pomocy Społecznej w C.. Podstawę skarżonego orzeczenia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. 2024 r. poz. 572 - dalej "k.p.a.") oraz ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm. – dalej "u.p.s."). W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (art. 61 ust. 2 pkt 2a u.p.s.). Jednak w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Z kolei, stosownie do art. 103 ust. 2 u.p.s., przy ustalaniu w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokości wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej bierze się pod uwagę wysokość ich dochodów i możliwości. Co istotne, zgodnie z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności w sytuacjach wymienionych w tym przepisie. Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości odmowy zwolnienia Skarżącego (całkowicie lub częściowo) z odpłatności za pobyt matki K. B. w DPS w C., przy czym bezsporne jest, że Skarżący jest zstępnym (synem) K. B., a więc jest osobą obowiązania do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 64 u.p.s. Więc co do zasady organy miały podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie zwolnienia z tej opłaty, na skutek jego wniosku złożonego w dniu 22 sierpnia 2024 r. Z akt sprawy wynika także to, że decyzją z 11 czerwca 2024 r. nr 5026.1.2016.2024.MB, Burmistrz Czarnej Białostockiej ustalił Skarżącemu odpłatność za pobyt matki K. B. w DPS w wysokości 1.562,91 zł miesięcznie, począwszy od 1 kwietnia 2024 r. Na skutek odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 22 lipca 2024 r., nr 406.612/E-11/26/24, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Ponadto na skutek wniesienia przez skarżącego skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego został wydany wyrok WSA w Białymstoku z dnia 3 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 602/24, który uchylił ww. decyzji organów obu instancji, ustalających odpłatność za pobyt matki K. B. w DPS, którą to opłatą obciążono skarżącego. Wyrok jest prawomocny. Na datę zatem wydawania wyroku w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdy decyzje ustalające zarówno osobę wnoszącą tą opłatę, jak też jej wysokość zostały uchylone, a więc nie znajdują się w obrocie prawnym, a organy są zobowiązane do rozpoznania tej sprawy od nowa. W tym miejscu wskazać należy na zmianę brzmienia art. 64 u.p.s. - ustalającego zasady ubiegania się o zwolnienie z opłaty - która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690). Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany wcześniej w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Skutkowało to tym, że strona obowiązana do wnoszenia opłaty mogła złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ był wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. W aktualnym stanie prawnym istnieje zatem możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem tej odpłatności, o ile oczywiście strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. Takie stanowisko zostało zaprezentowane w orzeczeniu NSA z dnia 18 października 2024 r., sygn. akt I OSK 2569/23, (opublikowany w bazie CBOSA). W przedmiotowej sprawie organ jednak nie mógł rozpoznać wniosku o zwolnienie z tej opłaty w decyzji ustalającej jej wysokość albowiem wniosek o zwolnienie z tej opłaty został złożony przez skarżącego dopiero w dniu 22 sierpnia 2024 r., zaś decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, ustalającą tą opłatę zapadła w dniu 22 lipca 2024 r. Tym samym konieczne było prowadzenie odrębnego postępowania w przedmiocie zwolnienia całkowitego lub częściowego od ponoszenia opłat za pobyt matki skarżącego w DPS, co stanowi obecnie przedmiot niniejszej sprawy. Powyższa okoliczność nie zmienia jednak tego, że zastosowanie zwolnienia z opłaty w przypadkach wskazanych w art. 64 pkt 1-7 cyt. ustawy jest możliwe dopiero wtedy, gdy nastąpi przekształcenie obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zobowiązanie konkretnej osoby, co wymaga odpowiedniego aktu stosowania prawa, tj. wydania decyzji administracyjnej lub zawarcia umowy. Obowiązek ponoszenia opłaty przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie powstaje z mocy prawa, a jego źródłem nie jest ten przepis. Ustawodawca w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy wyraźnie wskazuje, że zobowiązanie ustala się w umowie, a w razie odmowy jej zawarcia w decyzji (ust. 2d). Zwolnić z opłaty można tylko osobę, której zobowiązanie zostało uprzednio ostatecznie określone, a sam wymiar opłaty jest niesporny. Bez zawarcia umowy lub wydania decyzji ustalającej zobowiązanie nie ma możliwości skorzystania z rozwiązania przewidzianego w art. 64 u.p.s. (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2023 r., sygn. I OSK 429/22). Mimo zatem zmiany w art. 64 u.p.s. i odniesienie możliwości zwolnienia częściowego lub całkowitego z tej opłaty, także osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, w sytuacji nieznana wysokości tej opłaty, trudno mówić o możliwości prawidłowego rozpoznania wniosku o zwolnienie z tej opłaty. Nie budzi wątpliwości, że w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z obowiązku uiszczania opłaty organ pomocy społecznej obowiązany jest do poprzedzenia swojego rozstrzygnięcia dokładnym zbadaniem sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy. Ustalenia w tym zakresie muszą zostać uznane za kwestię najistotniejszą w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 64 u.p.s. Jest to niezbędne nie tylko ze względu na konieczność realizacji zasady subsydiarności, lecz wynika ponadto ze spoczywającego na organach administracyjnych obowiązku udzielania tylko takiego wsparcia, jakie odpowiada celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Aby powyższe cele zostały spełnione, konieczne jest odniesienie sytuacja majątkowej i rodzinnej osoby wnioskującej o zwolnienie do obowiązku skonkretyzowanego co do wysokości, a nie obowiązku jedynie hipotetycznego. Za takim rozumieniem art. 64 u.p.s. przemawia również zawarte w nim sformułowanie o możliwości zwolnienia osoby wnioskującej "w całości" lub "w części". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2024 r. sygn.. akt I OSK 2569/23 stanął na stanowisku, "że "osoba obowiązana do wnoszenia opłaty" w rozumieniu przepisu art. 64 ust. 7 u.p.s. to osoba, na którą został nałożony skonkretyzowany obowiązek uiszczania opłaty za pobyt, a nie osoba zwolniona z obowiązku jego uiszczania z powodu nie przekroczenia kryterium dochodowego zobowiązującego do jej ponoszenia." (CBOSA). W sytuacji zatem kiedy nie nastąpiło skonkretyzowanie i zindywidualizowanie ustawowego obowiązku pozwalające na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, albowiem taka decyzja została prawomocnie uchylona na skutek wyroku WSA w Białymstoku z dnia 3 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 602/24, decyzje rozstrzygające o zwolnieniu z tej opłaty również w obrocie prawnym nie mogły się ostać. Odpadała bowiem pierwotna podstawa ich wydania. Podobnie – w ocenie Sądu – nie może się ostać decyzja Burmistrza Czarnej Białostockiej z dnia 18 listopada 2024 r. zmieniająca decyzje własną z dnia 11 czerwca 2024 r., która została uchylona przez WSA. Jednakże z uwagi na to, że w zakresie tej decyzji toczy się odrębne postępowanie, pozostaje ona poza rozważaniami Sądu w niniejszej sprawie. Podsumowując należy stwierdzić, że kiedy brak jest zindywidualizowania obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt wstępnego w DPS, to postępowanie w sprawie zwolnienia z tej opłaty jest niejako bezprzedmiotowe. Z istoty regulacji wynika, że postępowanie o zwolnienie z opłaty może toczyć się tylko łącznie z ustaleniem opłaty za pobyt wstępnego w DPS po złożeniu stosownego wniosku o jego zwolnieniu, albo już po wydaniu takiej decyzji ostatecznej. W sytuacji natomiast wyeliminowania jej z obrotu prawnego – jak to miało w przedmiotowej sprawie na skutek wyroku WSA z dnia 3 grudnia 2024 r. zachodzi podstawa wynikająca z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego wymienione zostały w art. 145 k.p.a. Z przepisu art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. wynika zaś w szczególności, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W literaturze i orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. chodzi o sytuacje, gdy jedna decyzja lub orzeczenie sądu stanowi podstawę do wydania drugiej decyzji. Chodzi o taką zależność, że wydanie drugiej decyzji nie będzie możliwe bez wcześniejszego wydania decyzji pierwszej. Termin "w oparciu" użyty w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. jest bowiem tożsamy ze zwrotem "na podstawie" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt II GSK 156/06, Lex nr 276701). W przepisie tym chodzi o sytuację gdy decyzja została oparta na "kompetentnym" rozstrzygnięciu sądu lub innego organu, a rozstrzygnięcie to wchodziło w skład szeroko rozumianej podstawy prawnej. Uchylenie lub zmiana tej podstawy musi oczywiście wywrzeć odpowiedni wpływ na moc obowiązującą decyzji i doprowadzić do rozpatrzenia sprawy w nowych warunkach prawnych. Związek, o którym mówi art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., można zobrazować jako pewną sekwencję działań prawnych organu administracyjnego, zgodnie z logiką których jedna decyzja lub orzeczenie sądu stanowi podstawę wydania innej decyzji (ta druga decyzja zależna jest od decyzji pierwszej). Podkreślić przy tym trzeba, iż wydanie drugiej decyzji nie będzie możliwe bez wcześniejszego wydania decyzji pierwszej. W skład pojęcia "w oparciu, użytego w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., wchodzą związki wynikające wprost z prawa materialnego, jak i zależność (związek o charakterze procesowym) spowodowana wyeliminowaniem z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji kasatoryjnej, na podstawie której i w wykonaniu zaleceń której wydane zostały inne decyzje (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt II GSK 156/06, Lex nr 276701). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że co do zasady podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji. Dotyczy to także podstawy wznowieniowej, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., a więc sytuacji, gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione (por. Tadeusz Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis 2012, pkt 15 do art. 145; Barbara Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2012, s. 564; uzasadnienie wyroku NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, ONSA i WSA 2006/2/39). Wskazać przy tym należy, że naruszenie przepisów prawa dające podstawę do wznowienia postępowania powoduje uwzględnienie skargi niezależnie od tego czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, a także na jakim etapie rozstrzygania sprawy się pojawiło tj. jak w sprawie niniejszej już po wydaniu zaskarżonych decyzji. Do uchylenia decyzji, w oparciu o którą została wydana inna decyzja, może dojść w szczególności w wyniku wyroku sądu administracyjnego. Prawomocny wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego wywiera bowiem skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu. A zatem w przypadku uchylenia decyzji wyrokiem sądu administracyjnego, przesłanka z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. zachodzi po uprawomocnieniu się tego wyroku. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W sprawie zachodzą zatem przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., jako że kontrolowane aktualnie, na skutek wniesienia skargi, decyzje administracyjne organów obu instancji wydano w związku z wcześniejszą decyzji organu I i II instancji o ustaleniu skarżącemu opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, które to zostały następnie uchylone przez sąd. Tym samym na skutek wydania wyroku z dnia 3 grudnia 2024 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja stanowiąca formalną podstawę rozstrzygnięć kontrolowanych przez Sąd w niniejszej sprawie. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę (formalną) do wydania kolejnego rozstrzygnięcia skutkuje koniecznością uznania, że zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Jednocześnie ustawodawca wskazał, że jeżeli przesłanka dająca podstawę do wznowienia postępowania ujawni się na etapie postępowania sądowoadministracyjnego obowiązkiem sądu wynikającym z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b jest uchylenie takiej decyzji. W konsekwencji Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., co obligowało do uchylenia zarówno kontrolowanej decyzji oraz - w oparciu o art. 135 p.p.s.a. - decyzji ją poprzedzającej. Wadliwie wydane decyzje nie mogą bowiem pozostać w obrocie prawnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie odnosił się do zarzutów podniesionych w skardze, gdyż ich rozpoznanie na tym etapie było przedwczesne, albowiem organ będzie zobowiązany na nowo rozpoznać wniosek skarżącego o zwolnienie z przedmiotowej opłaty, co może nastąpić w jednej decyzji tj. razem z ustaleniem ewentualnej odpłatności w DPS, o ile jeszcze taka decyzja po wydaniu wyroku WSA z dnia 3 grudnia 2024 r. nie zapadła, bądź w odrębnym postępowaniu. Z tych też względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku orzekł w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. i art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a Rozpoznanie tej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.