II SA/Bk 191/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę Wnioskiem z 7 października 2013r. K. M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o przyznanie zasiłku okresowego. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 roku Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku okresowego od października do grudnia 2013 r. w wysokości 175,27 zł. miesięcznie. W postępowaniu przed organem I instancji opisano warunki materialne i rodzinne wnioskodawcy, przytoczono oraz omówiono przepisy ustawy o pomocy społecznej regulujące przyznawanie zasiłków, zasady przyznawania pomocy oraz uwzględniania wniosków o przyznanie pomocy. Do dochodu strony w miesiącu wrześniu 2013r. organ zaliczył otrzymane stypendium z Funduszu Pracy za okres odbywania praktyki w okresie od [...] sierpnia 2011 r. do [...] lutego 2012 r. w wysokości 1340,30 zł, w wysokości 1/7 tj. 191,47 zł. W tym zakresie organ powołał się na art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Dalej organ wyjaśnił, że zasiłek okresowy w kwocie 175,27 zł. miesięcznie w wysokości 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby jest zgodny z art. 38 ust. 2 pkt l ustawy o pomocy społecznej. Odwołanie od powyższej decyzji złożył K. M. wskazując na jej niezgodność z prawem. W ocenie odwołującego organ błędnie wyliczył jego dochód za wrzesień - grudzień 2013r., albowiem w tym okresie nie przysługiwało mu żadne świadczenie z PUP, lecz w latach 2011-2012, a tylko z winy urzędu zostało mu to wypłacone we wrześniu 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr S-KO. [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności powołał podstawy prawne przyznania zasiłku okresowego, tj. art. 38 ust. l pkt l, ust. 2 pkt l, ust. 4, ust. 5 i ust. 6 i art. 8 ust 3, 4 i 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Dalej organ wyjaśnił, co uważa się za dochód wnioskodawcy oraz, co zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, nie wlicza się do takiego dochodu. SKO podkreśliło przy tym, że w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Na tej podstawie organ stwierdził, że otrzymane przez wnioskodawcę w miesiącu wrześniu 2013r. stypendium w kwocie 1340,30 zł stanowi jego dochód, ponieważ powołany w art. 8 ust 4 ustawy o pomocy społecznej katalog wyłączeń ma charakter zamknięty i nie jest wymienione w nim takie stypendium. W związku z powyższym SKO uznało, że dochód w wysokości 1340,30 zł uzyskany za okres od [...] sierpnia 2011r. do [...]lutego 2012 r. organ I instancji prawidłowo podzielił na 7 części i wliczył do dochodu 1/7 tj. 191,47 zł. W ocenie Kolegium prawidłowa jest też kwota przyznanego zasiłku, gdyż wyliczona została w wysokości 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej w kwocie 542 zł, a dochodem tej osoby. Kolegium zastrzegło jednocześnie, że tylko w takiej wysokości organy gminy mają na ten cel środki w formie dotacji z budżetu państwa, a Gmina nie posiada innych środków własnych na te zasiłki. W skardze do sądu administracyjnego K. M. powtórzył, że organ nie miał podstawy prawnej zaliczenia do jego dochodu w miesiącu wrześniu 2013r. kwoty 1340,30 zł, albowiem zostało ona wypłacona jako zaległe stypendium. Bezprawne było też, zdaniem skarżącego, dzielenie powyższej kwoty, z uwagi na fakt, że została ona wypłacona jednorazowo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał skarżącemu pomoc finansową w formie zasiłku okresowego, w okresie od października do grudnia 2013 r. w kwocie 175,27 zł miesięcznie. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013 r. Skarżący kwestionuje powyższe rozstrzygnięcia wskazując, że organy bezpodstawnie podzieliły uzyskane przez niego stypendium w kwocie 1340,30 zł i nieprawidłowo zaliczyły kwotę 191,47 zł do dochodu z września 2013r. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182), dalej u.p.s. Zgodnie z art. 38 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nie może być jednocześnie niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust. 3 pkt 1 powyższej ustawy). Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy, na mocy art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Warunkiem przyznania zasiłku okresowego jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, a nadto wystąpienie szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie przedmiotowego świadczenia. Okoliczności takie zostały przykładowo wymienione w omawianym przepisie i są to, jak trafnie wskazuje SKO w zaskarżonej decyzji, m.in. długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący spełnia ustawowe wymogi do otrzymania wnioskowanego zasiłku okresowego – jego dochód w miesiącu styczniu 2013 r., a więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wyniósł 191,47 zł. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że wbrew temu co wywodzi autor skargi, do dochodu skarżącego należało doliczyć kwotę otrzymanego we wrześniu 2013r. stypendium w wysokości 1340,30 zł, uzyskanego za okres od [...] sierpnia 2011r. do [...] lutego 2012r. Wniosek powyższy płynie, jak słusznie wywodzi Kolegium w zaskarżonej decyzji, wprost z treści art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który w sposób enumeratywny wskazuje, które z uzyskiwanych przez klienta pomocy społecznej świadczeń pieniężnych nie są wliczane do jego dochodów. Ponieważ w katalogu powyższym nie uwzględniono takiego stypendium, organy prawidłowo uznały, że dochód ten uzyskany w wrześniu 2013 r., stanowi dochód skarżącego. Za trafne i korzystne z punktu widzenia skarżącego (wbrew odmiennym w tym względzie wywodom skargi) należało uznać też działanie rachunkowe organów, które otrzymaną przez skarżącego kwotę stypendium podzieliły na siedem części i wliczyły do miesięcznego dochodu skarżącego wyłącznie 1/7 tej kwoty, tj. 191,47 zł. W tym miejscu należy jednocześnie podkreślić, że choć zasiłek okresowy, w przypadku spełnienia wymogów do jego otrzymania, jest świadczeniem obligatoryjnym, to w świetle art. 38 ustawy o pomocy społecznej określenie wysokości świadczenia poddane zostało uznaniu organu administracji. W zakresie wysokości świadczenia ustawodawca określił maksymalne oraz minimalne granice ustawowe (art. 38 ust. 2, 3 i 4 ustawy), natomiast przy ustaleniu okresu, na jaki przyznany ma być zasiłek okresowy, ustawodawca zobowiązał organy do uwzględniania okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej). Należy przy tym zwrócić uwagę, że okres przysługiwania zasiłku, w odróżnieniu od wysokości świadczenia, nie jest ustalany na podstawie konstrukcji uznania administracyjnego. Użyte w redakcji art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej sformułowanie, zgodnie z którym organ ustala okres na jaki przyznany ma być zasiłek okresowy, na podstawie okoliczności sprawy powoduje, że organ jest zobowiązany do wskazania konkretnych, wyszczególnionych w uzasadnieniu decyzji okoliczności sprawy, pozostających w związku z czasem, w jakim osoba lub rodzina powinna korzystać z pomocy społecznej. Okoliczności powyższe muszą być przy tym tak ustalone i wyjaśnione, aby same narzucały okres, w jakim zainteresowany polepszy trudną sytuację życiową (W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2008, s. 187). Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy podnieść należy w pierwszej kolejności, że prowadząc przedmiotową sprawę organy przyznały wnioskodawcy zasiłek okresowy w minimalnej, możliwej do przyjęcia kwocie - 175,27 zł. Uwzględniając sytuację skarżącego, przedstawioną i omówioną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Sąd nie znalazł podstaw, aby zakwestionować tę wysokość. Z akt sprawy wynika bowiem, iż ustalając taką wysokość zasiłku okresowego organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Sytuacja wnioskodawcy przemawiała bowiem za przyznaniem świadczenia w powyższej wysokości. W szczególności należy zwrócić uwagę, że skarżący jest współwłaścicielem w 1/3 części domu jednorodzinnego oraz w ½ części gospodarstwa rolnego o pow. 0,7398 ha przeliczeniowego, a więc, jak słusznie podkreślił organ I instancji, ma możliwość do zaspokojenia swoich potrzeb we własnym zakresie, wykorzystując własną pracę i majątek. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości (subsydiarności). Strona potrzebująca pomocy powinna podejmować wszelkie środki zmierzające do poprawy swojej sytuacji bytowej, a pomoc społeczna ukierunkowana jest na wsparcie takiej osoby w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowych. Dążenie strony do poprawy swojej sytuacji nie może ograniczać się składania kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy celem pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymanie podopiecznego, lecz wspieranie go w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy jego aktywnym współudziale (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2012 r. o sygn. akt I OSK 623/12 oraz wyrok WSA w Poznani z 6 lutego 2014r. II SA/Po 1018/13, oba dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Innymi słowy, realizacja zasady pomocniczości nie może zostać sprowadzona do wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (por. I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej, źródło: Lex Omega). Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała prawo materialne obowiązujące w dacie jej wydania. Nie doszło też do naruszenia przepisów procedury w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.