II SA/Bk 198/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 08 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu gospodarstwa rolnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Starosty B. z dnia [...] grudnia 2009 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu gospodarstwa rolnego, wszczętego z wniosku H. S. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. W dniu 30 listopada 1999 r. H. S. wystąpiła z wnioskiem o zwrot gruntów rolnych przejętych na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. (zwanej w skrócie PPRN) z dnia [...] maja 1971 r. nr [...]. W dniu 14 marca 2000 r. Starosta B. wydał decyzję, w której umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu gospodarstwa rolnego. Na decyzję organu I instancji strona wniosła odwołanie do Wojewody P., który zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Strona wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku, który wyrokiem z dnia 16 listopada 2000 r. (sygn. akt SA/Bk 775/00) skargę oddalił, uznając, że brak jest podstawy prawnej do dokonania zwrotu przedmiotowego gospodarstwa. W dniu 5 grudnia 2008 r. H. S. reprezentowana przez J. S. złożyła do Starosty B. ponowny wniosek o zwrot gospodarstwa rolnego, przejętego na rzecz Skarbu Państwa decyzją PPRN w B. z dnia [...] maja 1971 r. nr [...], położonego w obrębie F. W. i Z., zapisanego w rejestrze pomiarowo – klasyfikacyjnym na M. K. Do wniosku dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...] z dnia [...] września 2008 r. orzekające o nabyciu praw spadkowych po zmarłym M. K. W odpowiedzi organ wyjaśnił, że decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] czerwca 1971 r., a jej weryfikacja może nastąpić w postępowaniu administracyjnym, ale z wniosku H. S. postępowania były już prowadzone. Organ stwierdził również, że przedłożone postanowienie o stwierdzeniu nabycia praw do spadku określa jedynie skutki prawne związane ze śmiercią M. K., nie stanowi natomiast nowego dowodu będącego podstawą do zwrotu nieruchomości na rzecz H. S. Ponadto, organy rozpatrujące wcześniejsze wnioski nie kwestionowały prawa wnioskodawczyni do spadku po ojcu. Na kolejne wnioski H. S. w tej sprawie organ nie udzielał odpowiedzi, podtrzymując poprzednie stanowisko. Wyrokiem z dnia 1 października 2009 r. po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. S. na bezczynność Starosty B. w przedmiocie zwrotu gospodarstwa rolnego (sygn. akt II SAB/Bk 33/09) tut. Sąd zobowiązał Starostę B. do wydania, w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu akt organowi, decyzji załatwiającej wniosek skarżącej H. S. z dnia [...] grudnia 2008 r. dotyczący zwrotu gospodarstwa rolnego. Dnia [...] grudnia 2009 r. Starosta B. wydał decyzję ([...]) umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu przejętego na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1971 r. nr [...], gospodarstwa rolnego, położonego w obrębie F. W. i Z., zapisanego w rejestrze pomiarowo-klasyfikacyjnym na M. K. Organ stwierdził, że ta decyzja (utrzymana w mocy decyzją Wojewody P.) jest orzeczeniem obowiązującym i znajduje się w obrocie prawnym, a przepisy w zakresie zwrotów opuszczonych gospodarstw rolnych przejętych na rzecz Skarbu Państwa nie uległy zmianie. Zatem kolejne postępowanie w tej samej materii, prowadzone w takich samych uwarunkowaniach prawnych jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Dnia 30 grudnia 2008 r. pełnomocnik strony od powyższej decyzji złożył odwołanie do Wojewody P. Wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i "oddanie bezprawnie przejętego spadku". W uzasadnieniu podał, że w związku ze stwierdzeniem nabycia spadku H. S. jest właścicielką przedmiotowego gospodarstwa rolnego. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewoda P. nie podzielił zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że postanowienie Sądu Rejonowego w B. o stwierdzeniu nabycia spadku po M. K. określa jedynie skutki prawne w zakresie następstwa prawnego, nie stanowi jednak podstawy zwrotu nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przytoczył okoliczności przejęcia gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, co nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z 1957 r. i Nr 32 poz. 161 z 1961 r.) oraz § 1, 2 i 4 rozporządzenia Rady ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). W ocenie organu odwoławczego Starosta B. wydał słuszną decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, ponieważ nie istnieją przepisy, które upoważniają do wydania orzeczenia o zwrocie gospodarstw przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ww. przepisów. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem, pełnomocnik skarżącej wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W skardze zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 2, art. 7, art. 21, art. 31 pkt 3, art. 32 pkt 1, art. 45 pkt 1, art. 64), przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, przepisów Kodeksu cywilnego, Kodeksu rodzinnego opiekuńczego, Kodeksu postępowania administracyjnego (art., 6, art. 7, art. 8, art. 28, art. 30, art. 104) oraz nieuwzględnienie prawomocnych wyroków zapadłych w tej sprawie. Zdaniem pełnomocnika Skarżącej, po śmierci ojca powinna być ona stroną postępowania reprezentowaną przez przedstawiciela wyznaczonego przez sąd. Wobec tego, skoro decyzja PPRN nie wymienia skarżącej jako strony, należy uważać, że przedmiotowe gospodarstwo cały czas należało do niej, co potwierdził Sąd Rejonowy w B. prawomocnym postanowieniem stwierdzającym nabycie spadku. Pełnomocnik Skarżącej podniósł również, że organy stwierdzają nieprawdę, podając że gospodarstwo nie było w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, gdyż w decyzji PPRN użyto sformułowania, że "jest opuszczone i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym". W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. podtrzymał stanowisko wyrażone w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Organ podniósł, że wszelkie zarzuty naruszenia przepisów prawa podniesione w skardze są bezzasadne. W ocenie Wojewody, organ pierwszej instancji słusznie umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe, gdyż aktualnie brak jest przepisów prawnych regulujących zwrot tego rodzaju gospodarstw na rzecz byłych właścicieli bądź ich spadkobierców. Nie ma zatem możliwości zwrotu gospodarstwa i weryfikacji wydanych już w tym przedmiocie decyzji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji RP, Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, organ stwierdził, że są one bezzasadne, ponieważ wydając decyzje organy działały w granicach i na podstawie obowiązującego prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 ust. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje między innymi orzekanie w sprawach ze skarg na decyzje organów administracji. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, albowiem w przedstawionym stanie faktycznym sprawy, jedynym możliwym rozstrzygnięciem było wydanie decyzji umarzającej postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 §1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ umarza postępowanie, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 18.04.1995 r., SA/Łd 2424/94 – ONSA 1996, nr 2, poz. 80). Taka sytuacja zaistniała w sprawie niniejszej. Organy słusznie zauważyły, iż nie istnieje obecnie żaden przepis prawny, który umożliwiałby zwrot gospodarstw rolnych, przejętych na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz 174 z 1957 r. oraz Dz. U. nr 39, poz. 198 z 1961 r.) Skoro brak jest normy prawnej, która regulowałaby dopuszczalność zwrotu gospodarstwa rolnego przejętego na rzecz Skarbu Państwa po M. K. decyzją z dnia [...].05.1971 r. PPRN w B., to tym samym brak jest przedmiotu postępowania, które podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Taka sytuacja, jak w sprawie niniejszej, stanowi przykład klasycznej postaci bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, której skutkiem jest obowiązek umorzenia postępowania (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz.", wyd. 9, C.H. Beck, Warszawa 2008, str. 500; wyrok NSA z dnia 1.03.1984 r. – II S.A. 2085/83, ONSA 1984, nr 1, poz. 23). Sąd stwierdza, że wyżej wskazana przesłanka umorzenia postępowania została prawidłowo wskazana i umotywowana przez organy orzekające w sprawie. Natomiast Sąd zauważa także drugą przesłankę bezprzedmiotowości, stanowiącą przeszkodę do merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy. Wynika ona z art. 16 § 1 k.p.a. – zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. W tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami toczyło się już postępowanie, zakończone prawomocną decyzją Starosty Powiatowego w B. z dnia [...].03.2000 r. umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu gospodarstwa rolnego (decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę P. oraz przez NSA Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku w sprawie o sygn. II SA/Bk 775/00). Odmówiono również Skarżącej stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa (wyrok NSA z dnia 5.05.2004 r., sygn. akt IV SA 795/03). Zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Nie jest prawdą, że Skarżąca nie była uznawana za stronę postępowań, które były wszczęte na jej wniosek, a dotyczyły zwrotu gospodarstwa. Zarówno w sprawie niniejszej, jak też w sprawach toczących się w trybach nadzwyczajnych, organy administracji nie odmawiały Skarżącej przymiotu strony, chociaż nie legitymowała się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu M. K. W zarzutach skargi znalazły się argumenty, które nie dotyczą niniejszego postępowania, ale – zdaniem Skarżącej – niezgodnego z prawem przejęcia gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa w 1971 roku. Skarżąca podnosi bowiem, że jako osoba małoletnia nie była właściwie reprezentowana w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed PPRN w B. Zaprzecza również twierdzeniu, znajdującemu się w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].05.1971 r. jakoby gospodarstwo (w dniu przejęcia) nie było uprawiane i poddawane zabiegom agrotechnicznym. Powyższe zarzuty nie mogły być brane pod uwagę w sprawie dotyczącej zwrotu gospodarstwa. Mogłyby być rozpatrywane, ale w innym postępowaniu toczącym się w trybie nadzwyczajnym, np. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...].05.1971 r. bądź o stwierdzenie nieważności tejże decyzji. Powoływanie się skarżącej na naruszenie wielu przepisów Konstytucji RP, Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, przepisów Kodeksu cywilnego – nie znajduje, w ocenie Sądu, żadnego zastosowania na gruncie sprawy niniejszej. Końcowo, Sąd zwraca uwagę (nie mającą wszak znaczenia dla wyniku sprawy), iż organ odwoławczy nie powinien w uzasadnieniu swej decyzji zajmować się oceną prawną decyzji z dnia [...].05.1971 r. o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, gdyż nie była ona przedmiotem niniejszego postępowania i, jak sam stwierdził, funkcjonuje w obrocie prawnym. Winien natomiast skoncentrować się na przesłankach umorzenia postępowania. Wobec powyższego, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.