II SA/Bk 198/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi M. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego J. Ś. wykonane na zasadzie prawa pomocy. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej u J. Ś. toczy się od roku 1998. W sprawie wydano następujące orzeczenia. 1. Decyzją z [...] listopada 1999 r. PPWIS utrzymał w mocy decyzję z [...] października 1999 r. PPIS o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wymienionej pod pozycją 4 wykazu do rozporządzenia z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Orzeczenie organu odwoławczego zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku wyrokiem z [...] sierpnia 2000 r. w sprawie [...] wydanym na skutek skargi J. Ś. Sąd stwierdził naruszenie przepisów procesowych (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) polegające na oparciu rozstrzygnięć Inspekcji Sanitarnej na orzeczeniach lekarskich niezawierających wzmianki o rodzaju przeprowadzonych badań i uzasadnienia z ustosunkowaniem się do dokumentów przedłożonych przez skarżącego (chodziło o orzeczenia wydane przez Wojewódzki Szpital Zespolony Poradnię Chorób Zawodowych w Ł. z [...] sierpnia 1998 r., w którym rozpoznano przewlekłe zapalenie oskrzeli bez związku z warunkami pracy i Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z [...] czerwca 1999 r. nr [...] potwierdzającego orzeczenie Poradni). Sąd stwierdził niewyjaśnienie warunków pracy, w jakich wykonywał czynności zawodowe skarżący. 2. Efektem powyższego wyroku była decyzja PPWIS z [...] października 2000 r. uchylająca decyzję pierwszoinstancyjną z [...] października 1999 r. i przekazująca sprawę do ponownego rozpoznania z zaleceniami jak w wyroku z [...] sierpnia 2000 r. 3. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji uzupełnił materiał dowodowy m.in. o protokoły zeznań świadków ze spraw cywilnych wytoczonych przez J. Ś. byłemu pracodawcy – J. O. właścicielowi zakładu [...] w Sz. m.in. o odszkodowanie i rentę, opinie biegłych sporządzone do spraw cywilnych dotyczące schorzeń J. Ś. i ich związku z warunkami pracy w przedsiębiorstwie [...]. Organ samodzielnie przeprowadził w dniu [...] lutego 2011 r. wywiad środowiskowy w miejscu pracy. Nie stwierdził wówczas zmian warunków pracy od czasu zatrudnienia strony, które miało miejsce w okresie [...] grudnia 1995 – [...] czerwca 1996 r. Wystąpił do P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. o przeprowadzenie dodatkowych badań i wydanie orzeczenia z uwzględnieniem zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z uwagi na niestawiennictwo strony na badania postępowanie przedłużało się. Skargi J. Ś. na bezczynność organów Inspekcji Sanitarnej były początkowo odrzucane z przyczyn formalnych lub oddalane [...], [...], [...], za wyjątkiem jednej, uwzględnionej wyrokiem z [...] czerwca 2008 r. w sprawie [...], którym WSA w Białymstoku zobowiązał PPIS do zakończenia sprawy J. Ś. o stwierdzenie choroby zawodowej zakreślając stosowny termin. Od tego wyroku NSA w dniu [...] grudnia 2008 r. w sprawie [...] oddalił skargę kasacyjną. 4. W wykonaniu powyższego zobowiązania organy Inspekcji Sanitarnej obydwu instancji stwierdziły brak podstaw do rozpoznania u J. Ś. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 4 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (decyzja Inspektora Powiatowego z [...] lutego 2009 r. i decyzja Inspektora Wojewódzkiego z [...] kwietnia 2009 r. uchylająca decyzję pierwszoinstancyjną i stwierdzająca brak podstaw do rozpoznania konkretnej choroby zawodowej: przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych – aerozoli drażniących). Przedmiotowe rozstrzygnięcia zostały wydane z powołaniem się na orzeczenie lekarskie P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z [...] maja 2008 r. nr [...] – negatywne dla J. Ś. Organy ustaliły, że strona nie składała wniosku o ponowne badanie przez jednostkę orzeczniczą wyższego stopnia, stąd wskazane orzeczenie lekarskie uznano za ostateczne. Powyższe decyzje zostały wyeliminowane z obrotu prawnego przez WSA w Białymstoku wyrokiem z [...] października 2009 r. w sprawie [...] z przyczyn procesowych. Sąd, wskazując na związanie oceną prawną zawartą w wyroku z [...] sierpnia 2000 r. w sprawie [...], stwierdził niezastosowanie się przez organy do stanowiska składu orzekającego. Wskazał, że nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania dowodowego weryfikującego podane przez skarżącego informacje o występowaniu szkodliwych warunków dla zdrowia w miejscu jego pracy na przełomie 1995 i 1996 r. (zadymienie z wózka widłowego i zapylenie z rozsypanych nawozów sztucznych). Sąd zwrócił uwagę, że skarżący konsekwentnie wskazywał na przekroczenie w zakładzie pracy dopuszczalnych norm poziomu zapylenia czy też zadymienia, co – mimo braku stosownych pomiarów w tym czasie – można było zweryfikować przesłuchując świadków. Skład orzekający wskazał, że skarżący składał wnioski dowodowe (o przesłuchanie świadków), które nie zostały uwzględnione, mimo ciążącego na organie obowiązku dążenia do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Dlatego, zdaniem sądu, stan rozpoznawanej sprawy nie został należycie wyjaśniony. Polecono ponowienie postępowania wyjaśniającego przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy i jednoznaczne ustalenie warunków pracy w okresie zatrudnienia skarżącego, w tym na podstawie zeznań świadków. 5. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ skoncentrował uwagę na przesłuchaniu kilkunastu świadków zawnioskowanych przez J. Ś. i J. O. (pracodawcy). Również w dniu 10 lutego 2011 r. sporządzono kartę oceny narażenia zawodowego oraz uzyskano stanowisko P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, w którym – po zapoznaniu się z nowymi dowodami (oceną narażenia zawodowego, protokołami przesłuchań świadków) - jednostka ta podtrzymała swoje orzeczenie nr [...]. Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2011 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny stwierdził u J. Ś. brak podstaw do uznania choroby zawodowej pod nazwą: przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, wymienionej pod poz. 4 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Po rozpatrzeniu odwołania J. Ś. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 6. Decyzje obu instancji zostały uchylone wyrokiem WSA z dnia [...] lutego 2012 r. sygn. akt [...], jako wydane z naruszeniem procedury dotyczącej orzeczeń w sprawie stwierdzania choroby zawodowej, tj. § 10 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r. Sąd nie podzielił przy tym zarzutów skargi dotyczących braków postępowania wyjaśniającego. W ocenie Sądu organ wykonał zalecenia ze sprawy [...] i przesłuchał wszystkich dostępnych świadków zawnioskowanych przez skarżącego i pracodawcę, którzy mogli posiadać informacje o warunkach zatrudnienia strony. Skarżący potwierdził ostatecznie ten fakt na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012 r. (k. 157 verte). Nieskutecznie również, zdaniem Sądu, zarzucono braki w materiale dowodowym poprzez niedołączenie protokołów zeznań świadka S. O. złożonych przed funkcjonariuszem Policji (przedłożonych w postaci kserokopii sądowi do akt). Protokoły te znajdują się w aktach administracyjnych na k. 27/7 w tomie IV (przesłuchanie z 2007 r.), na k. 9/7 tomu VII (przesłuchanie z 2006 r.). Nadto PPIS samodzielnie przesłuchał tego świadka (k. 45 tomu IV). Za nieskuteczny Sąd uznał zarzut braku obiektywizmu organu w trakcie przesłuchiwania świadków, zwłaszcza że w trakcie większości przesłuchań skarżący był obecny i składał bez zastrzeżeń podpis pod protokołem (vide k. 105-112 tomu V, k. 4.1, 4.2, 4.4, 4.5, 11 tomu VI), a tego podpisu odmówił wyłącznie w dwóch sytuacjach: pod protokołem przesłuchania E. Ż. (k. 103 tomu V) i H. O. (k. 4.3 tomu VI). Zdaniem składu orzekającego zasadnie organ ocenił brak podstaw do przeprowadzenia obecnie wizji lokalnej w zakładzie zatrudniającym skarżącego na przełomie lat 1995 – 1996, albowiem dowód ten jest nieprzydatny do ustalenia warunków pracy strony sprzed kilkunastu lat. Temu celowi służyć miały natomiast w szczególności zeznania świadków oraz inne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym przedłożona na rozprawie przez pracodawcę kserokopia Rejestru Kontroli Sanitarnej z końca lat dziewięćdziesiątych (k. 159, która notabene znajduje się na k. 41/11 tomu IV akt administracyjnych). W kwestii dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron Sąd podzielił co do zasady stanowisko organu, że nie zawsze jest on niezbędny w postępowaniu. Dowód ten jest przeprowadzany, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 86 zd. 1 k.p.a.). Jeśli organ uznał w sprawie niniejszej, że taka sytuacja nie miała miejsca a zgromadzony materiał dowodowy jest wyczerpujący, mógł nie uwzględnić wniosku skarżącego o przesłuchanie jego i pracodawcy w charakterze strony. Na obecnym etapie rozpoznawania sprawy Sąd stwierdził, że nie widzi jednak podstaw do zajmowania stanowiska w kwestii czy taki dowód byłby konieczny oraz do formułowania opinii, czy organ właściwie i wszechstronnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Wobec braku orzeczenia lekarskiego, stanowiącego istotny dowód w sprawie i konieczności jego uzyskania, co może również oznaczać konieczność uzyskania orzeczenia jednostki medycznej odwoławczej gdy strona złoży wniosek o ponowne badanie, niezbędne będzie powtórzenie przez organ oceny dowodów zgromadzonych w sprawie. Dlatego Sąd w niniejszym uzasadnieniu mógł się wypowiedzieć wyłącznie w kwestii formalnej poprawności przesłuchania świadków czy konieczności przeprowadzenia dowodu z wizji lokalnej, a więc w kwestiach dających się ocenić na obecnym etapie sprawy. Przedwczesna byłaby natomiast opinia składu orzekającego co do tego, czy organ prawidłowo ocenił już zebrane dowody (zeznania świadków, dokumentację dotyczącą zatrudnienia strony oraz dokumentację medyczną uzyskaną przez stronę we własnym zakresie), czy co do konieczności dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron w sytuacji, gdy nie cały materiał zebrano (brak orzeczenia lekarskiego). Przedmiotowej oceny organ będzie zobowiązany dokonać ponownie w rozstrzygnięciu wydanym po uzyskaniu ostatecznego orzeczenia lekarskiego. Wówczas też oceni konieczność dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron oraz ustosunkuje się do nowego, niezgłaszanego wcześniej zarzutu skarżącego odnośnie błędnego ustalenia okresu jego zatrudnienia u J. O. Reasumując Sąd stwierdził, że brak nowego orzeczenia lekarskiego uniemożliwiał ocenę zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszoinstancyjnej jako zgodnych z prawem. W konsekwencji nakazano w ponownie prowadzonym postępowaniu uzyskać takie orzeczenie posiadające walor ostateczności (wydane w oparciu o przepisy rozporządzenia z 1983 r.), a następnie uwzględniając jego treść i mając na uwadze pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Przy czym zaznaczono, że wydanie nowego orzeczenia lekarskiego jest na obecnym etapie rozpoznawania sprawy obowiązkiem Podlaskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. 6. Rozpoznając sprawę ponownie PPIS w dniu [...] października 2012 r. uzyskał orzeczenie P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w B. nr [...] w którym stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u J. Ś. Od powyższego orzeczenia odwołał się J. Ś. składając wniosek o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego w jednostce orzeczniczej II stopnia. Na wyznaczone przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi badanie w dniu [...] stycznia 2013 r. J. Ś. się nie zgłosił. Pomimo, że Instytut umożliwił odwołującemu się wykonanie badań w innym dogodnym dla niego terminie, to przez prawie 10 miesięcy J. Ś. nie podjął żadnych działań w celu przeprowadzenia badań niezbędnych do wydania orzeczenia lekarskiego. W żaden również sposób nie usprawiedliwił przyczyn swojej bezczynności w tym zakresie. Decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. stwierdził brak podstaw do uznania u J. Ś. choroby zawodowej pod nazwą: przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, wymienionej pod poz. 4 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że J. Ś. był zatrudniony w zakładzie [...] Handel Rolno-Spożywczy i Przemysłowy J. O. w Sz., na stanowisku pracownika technicznego oraz operatora wózka widłowego o napędzie spalinowym w okresie od 15 grudnia 1995 r. do 17 czerwca 1996 r. Okres zatrudnienia został ustalony na podstawie świadectwa pracy, gdyż J. Ś. pomimo, że kwestionował ten okres zatrudnienia, nie przedstawił żadnych wiarygodnych dowodów potwierdzających inny okres zatrudnienia niż ten wykazany w świadectwie. Okresu tego dotychczas również w żadnym innym postępowaniu administracyjnym lub sądowym skutecznie nie podważył. Po zakończeniu pracy w "[...]" nie podejmował już zatrudnienia, przebywał na rencie. Do pracy w firmie [...] J. Ś. został przyjęty bez wstępnych badań lekarskich stwierdzających brak przeciwwskazań do zatrudnienia na określonym stanowisku oraz nie został wyposażony w odzież roboczą i środki ochrony osobistej (potwierdza to m.in. załączony do akt dokument - wyliczenie ekwiwalentu pieniężnego za niewydaną odzież i obuwie robocze). Podczas zatrudnienia J. Ś. wykonywał drobne prace konserwatorskie oraz jako kierowca, operator przewoził spalinowym wózkiem widłowym typu BUŁGAR palety z nawozami sztucznymi (mineralnymi) z samochodów dostawczych spod magazynu i wwoził je do magazynu. W zakładzie pracy występowały śladowe ilości soli potasowej. Na podstawie zeznań świadków organ ustalił, że worki z nawozami rzadko ulegały uszkodzeniu powodując wysypanie nawozów (zeznania T. K., P. B., C. M., E. Ż.). Nie potwierdziły się również twierdzenia strony o dużym zadymieniu spowodowanym pracą wózka widłowego. Świadkowie zeznali, że występujące zadymienie nie utrudniało pracy (zeznania S. O., P. B. i E. Ż.), także osobom cierpiącym na alergię (T. K.), a do magazynu miało dostęp powietrze przez szerokie i wysokie drzwi oraz liczne ubytki w oknach. Organ ocenił zeznania powyżej wymienionych osób jako wiarygodne i wzajemnie się uzupełniające, czego nie stwierdził odnośnie zeznań świadka Z. W. – odosobnionych i nieznajdujących potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Ustalił, że w okresie zatrudnienia strony nie przeprowadzano kontroli warunków pracy, natomiast kontrolę sanitarną przeprowadził PPIS w grudniu 1997 r. nie stwierdzając nieprawidłowości w składowaniu nawozów, zapylenia z uszkodzonych worków czy zadymienia spalinami, a stwierdzając prawidłową wentylację pomieszczeń. Również w trakcie kontroli Państwowej Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (wrzesień 1998 r.), Państwowej Inspekcji Pracy (lipiec 1999 r.), P. Spółdzielni Produkcyjno – Usługowo – Handlowej Zakład Usług Technicznych (październik 2000 r.) nie stwierdzono uchybień normom sanitarnym i technicznym w zakresie magazynowania środków chemicznych i eksploatacji urządzeń, jak również normom stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia. Żaden kontrolujący nie zalecił zainstalowania dodatkowej wentylacji. W zakładzie pracy nie wystąpił też przypadek choroby zawodowej. To uprawniało do wniosku o braku związku przyczynowego między schorzeniem strony a pracą w kontrolowanym zakładzie. Organ nie uznał za konieczne dopuszczenie dowodu z przesłuchania J. Ś. i J. O. w charakterze strony stwierdzając wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego oraz znajomość stanowisk tych osób w sprawie (wielokrotnie przedkładały pisma procesowe). Podobnie organ ocenił jako niemogące wnieść niczego istotnego do sprawy zawnioskowane przez stronę dowody z ekspertyzy w sprawie szkodliwości nawozów, wizji lokalnej czy przesłuchania innych świadków, bowiem okoliczności mające być tymi dowodami stwierdzone zostały, w ocenie organu, wykazane innymi dowodami. Zdaniem organu związku choroby z pracą nie potwierdza także przebieg choroby J. Ś., który w okresie zatrudnienia w [...] tylko dwukrotnie przebywał na zwolnieniu lekarskim (z powodu grypy i zapalenia oskrzeli) i nie był hospitalizowany, co miało miejsce dopiero po prawie dwóch latach od ustania kontaktu z czynnikami szkodliwymi. Wówczas dopiero zdiagnozowano obturacyjne zapalenie oskrzeli, a następnie przewlekłe zapalenie oskrzeli z zaleceniem unikania pracy w zapyleniu, w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami fizycznymi i chemicznymi. Kolejne badania wypadały w przeważającej części ujemnie (testy naskórkowe z alergenami zawodowymi, spirometria, sprawność wentylacyjna, przepływowa), za wyjątkiem testów skórnych z listopada 2000 r. z alergenem Acarus siro. W sprawie uzyskano orzeczenie lekarskie P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Organ stwierdził, że jest to orzeczenie ostateczne, gdyż J. Ś. skorzystał wprawdzie z przysługującego mu prawa i wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi, jednakże w wyznaczonym terminie, tj. [...] stycznia 2013 r. ani później, bez podania jakichkolwiek przyczyn, nie zgłosił się na nie. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie kolejny już raz ma miejsce sytuacja, kiedy J. Ś. nie poddał się wymaganym badaniom lekarskim. Podobnie bowiem w związku z koniecznością przeprowadzenia ponownych badań i ze względu na zawiłość sprawy Przychodnia Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. w 2002 r. przed wydaniem orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej skierowała go na badanie konsultacyjne do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi. Jednakże w wyznaczonym terminie, tj. [...] lutego 2002 r. ani później nie zgłosił się on na badania, zarzucając lekarzom z IMP w Łodzi brak kompetencji zawodowych. Pomimo wielokrotnego pouczenia go przez PPIS w W. o konieczności poddania się wskazanym badaniom, J. Ś. nie poddał się tym badaniom. Wskazano, że orzeczenie lekarskie w przedmiocie zawodowej etiologii choroby jest w zakresie medycznym wiążące dla organu inspekcji sanitarnej, który poddaje je ocenie wyłącznie formalnej, a ta w sprawie wypada pozytywnie. Lekarze opiniujący jednoznacznie stwierdzili, że ponowna analiza przedstawionej dokumentacji dotyczącej przebiegu choroby i narażenia zawodowego nie daje podstaw zmiany stanowiska orzeczniczego, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek koniecznych do rozpoznania choroby zawodowej: 1) nie zostały spełnione kryteria kliniczne choroby zawodowej - zmiany stwierdzane w układzie oddechowym, po zakończeniu przez badanego pracy zawodowej ponieważ: a) nie stwierdzono trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc (badanie spirometryczne wykonane w Klinice Chorób Płuc i Gruźlicy AMB w kwietniu 1998 r. prawidłowe, badanie spirometryczne i gazometryczne wykonane w IMP w Łodzi w 1999 r. również prawidłowe); b) ujemne testy skórne z zestawem pospolitych alergenów środowiskowych i zawodowych wykonane w IMP w Łodzi w 1999 r. - ujemne, testy naskórkowe wykonane z antygenami wziewnymi w okresie bezpośrednio poprzedzającym hospitalizację również ujemne; 2) warunki pracy nie stwarzały możliwości powstania choroby zawodowej - zakładając nawet istnienie hipotetycznego narażenia na substancje o działaniu drażniącym drogi oddechowe, przekraczające normatywy higieniczne, to okres ekspozycji był zbyt krótki, aby skutkować powstaniem choroby zawodowej. W tym przypadku rozbieżności zgłaszane przez J. Ś., dotyczące zarówno okresu zatrudnienia (6 miesięcy wg świadectw pracy i około 13-14 miesięcy wg pacjenta), jak i charakteru wykonywanych czynności, nie mają istotnego znaczenia w ocenie narażenia zawodowego z uwagi na zbyt krótki okres pracy. W przypadku choroby zawodowej przewlekłe narażenie na działanie czynników szkodliwych (nawet w stężeniach przekraczających normatywy higieniczne), powinno być długotrwałe, co najmniej 10-letnie. W ocenie lekarzy brak jest związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem a pracą zawodową i dlatego stwierdzili brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej układu oddechowego. Organ podniósł, że w postępowaniu orzeczniczym wzięto pod uwagę całość dokumentacji, dodatkowe dochodzenie epidemiologiczne w sprawie narażenia zawodowego, aktualną ocenę narażenia zawodowego, dowody z zeznań świadków oraz badanie w dniu 13 czerwca 2012 r. przeprowadzone w Poradni Chorób Zawodowych PWOMP w B. Uwzględniono ustalenia a także rozbieżności co do stanowiska i rodzaju pracy oraz rodzaju i okresu narażenia zawodowego. Wskazano również, że wnioski wynikające z przedmiotowego orzeczenia korespondują z poprzednimi orzeczeniami lekarskimi wydawanymi w tej sprawie tj. orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1998 r., orzeczeniem Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia [...] czerwca 1999 r. w którym potwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej (rozpoznano wprawdzie przewlekłe proste zapalenie oskrzeli, jednakże w uzasadnieniu stwierdzono, że wynik przeprowadzonych badań układu oddechowego, a zwłaszcza stwierdzenie wydolności oddechowej, nie dają podstaw do rozpoznania przewlekłego zapalenia oskrzeli o podłożu zawodowym), orzeczeniem lekarskim nr [...], stanowiskiem PWOMP z dnia [...] lutego 2011 r. oraz z dnia [...] marca 2011 r., które zostało sformułowane po zapoznaniu się z nowymi dowodami w postaci ponownej oceny narażenia zawodowego oraz z protokołami przesłuchań świadków, choroby zawodowej układu oddechowego. Organ wywiódł, że to jednolite i spójne stanowisko uprawnionych jednostek medycznych w niniejszej sprawie koreluje ponadto z opiniami biegłych wydawanymi w wytaczanych przez J. Ś. procesach cywilnych, w szczególności z opinią biegłych z dnia [...] czerwca 2006 r. wydaną w sprawie o odszkodowanie i rentę, w której biegli lekarze sądowi z zakresu pulmonologii, alergologii i medycyny pracy stwierdzili, że schorzenie, na które cierpi J. Ś. nie jest chorobą zawodową, schorzenia nie powstały w związku z warunkami pracy w zakładzie "[...]", a warunki pracy nie miały wpływu na rozpoznane schorzenia. Biorąc pod uwagę wyniki opinii biegłych Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...] lutego 2006 r. oddalił powództwo o odszkodowanie i rentę. Wyrok ten został podtrzymany przez Sąd Apelacyjny, który w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2006 r. podzielił ustalenia i ocenę prawą, w tym również co do opinii biegłych, Sądu Okręgowego. Odnosząc się do dokumentacji złożonej przez J. Ś. organ stwierdził, że była ona już składana wielokrotnie i znajduje się już w aktach w wielu kserokopiach. 7. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2013 r. utrzymano w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne z [...] października 2013 r. jako zgodne z prawem, Organ II instancji dokonał identycznych jak w uzasadnieniu pierwszoinstancyjnym ustaleń faktycznych i wyprowadził identyczne wnioski prawne – stwierdzając brak podstaw do uznania związku między zdiagnozowanym u J. Ś. schorzeniem w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli a jego zatrudnieniem w zakładzie [...]. Stwierdził w szczególności, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala przyjąć występowanie analogicznych warunków wykonywania pracy w okresie spornego zatrudnienia, jak i w kilka lat po jego zakończeniu (na podstawie zeznań świadków i wyników kilkukrotnych kontroli). Zaprzecza to twierdzeniom strony o wykonywaniu pracy w warunkach znacznego zapylenia i zadymienia oraz ustaleniu związku przyczynowego między chorobą a warunkami pracy. Organ odwoławczy zaakceptował jako przekonujące wnioski Inspektora Powiatowego o braku konieczności przeprowadzania dodatkowych dowodów: przesłuchania stron (z uwagi na liczne, pisemne wyjaśnienia składane w toku postępowania), wizji lokalnej w zakładzie pracy (mając na uwadze piętnastoletni upływ czasu od daty zatrudnienia), ekspertyzy w sprawie szkodliwości nawozów (z uwagi na dołączone do akt certyfikaty bezpieczeństwa) i przesłuchania innych świadków, uznając za udowodnione okoliczności na które wskazane środki miałyby zostać przeprowadzone. Organ podkreślił konieczność stwierdzenia związku między schorzeniem a warunkami pracy – dla oceny wystąpienia choroby zawodowej i to przy dopełnieniu warunków wynikających z rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r., które wymaga (dla przewlekłego zapalenia oskrzeli) wykazania ostrego zatrucia gazami drażniącymi lub co najmniej dziesięcioletniej ekspozycji na czynniki szkodliwe dla zdrowia, a ponadto stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego ujawnionej w czasie narażenia zawodowego lub nie później niż po 5 latach od jego przerwania. Właściwa jednostka medyczna orzecznicza nie stwierdziła powyższych okoliczności w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, co doprowadziło do wydania negatywnego orzeczenia wykluczającego zawodową etiologię schorzenia. To orzeczenie w zakresie rozpoznania medycznego jest zgodne z pozostałymi znajdującymi się w aktach sprawy a także z opiniami biegłych ze spraw cywilnych i nie zostało podważone przez żadne rozpoznanie medyczne wynikające z dokumentów przedłożonych przez stronę, sporządzonych po hospitalizacji w roku 1998. Organ sanitarny II instancji wskazał na związanie merytoryczne orzeczeniem medycznym, jeśli brak jest podstaw do zakwestionowania jego formalnej poprawności, co ma miejsce w sprawie niniejszej. 8. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył J. Ś. i zarzucił: 1. istotne naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: - art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie zawnioskowanych przez skarżącego dowodów z przesłuchania stron, świadków a także dowodu z ekspertyzy medycznej w sprawie szkodliwości zdrowiu ludzkiemu nawozów sztucznych przewożonych przez skarżącego, co spowodowało nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w niniejszej sprawie pomimo zaistnienia ku temu przesłanek; - art. 75 w zw. z art. 84 k.p.a., poprzez doprowadzenie do sytuacji w której decyzja organów administracyjnych została wydana bez przeprowadzenia zawnioskowanego dowodu z opinii organu orzeczniczego II stopnia; oraz 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, poprzez jego błędną wykładnię. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi podano, że decyzja organu I instancji została oparta na opinii lekarskiej jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia, która została zakwestionowana i od której został wniesiony wniosek o ponowne przeprowadzanie badania w jednostce orzeczniczej drugiego stopnia. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszego instancji zwrócił się co prawda do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi o wydanie stosownej opinii. Instytut jednak odmówił przeprowadzenia badań klinicznych w kierunku choroby zawodowej z uwagi na to, iż "skarżący nie zgłosił się na wyznaczony termin badania". Organ pierwszej instancji po otrzymaniu powyższego pisma Instytutu, będącego w istocie odmową wydania opinii w sprawie, nie podjął żadnych działań w celu przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych. Tak samo postąpił organ odwoławczy, rozpatrując odwołanie. Jako, że skarżący zakwestionował opinię instytutu pierwszego stopnia obowiązkiem organu - stosownie do przepisu § 9 ust. 1 rozporządzenia – było przeprowadzenie dowodu z opinii instytutu drugiego stopnia. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem sprawy niniejszej jest spór o stwierdzenie wystąpienia choroby zawodowej, toczący się od 1998 r., w którym wielokrotnie wypowiadały się organy administracyjne obydwu instancji oraz trzy razy merytorycznie sąd administracyjny: - w wyroku z [...] sierpnia 2000 r. w sprawie [...]; - w wyroku z [...] października 2009 r. w sprawie [...]; - w wyroku z [...] lutego 2012 r. w sprawie [...]. Kwestia wcześniejszego orzekania przez tutejszy sąd ma istotne znaczenie z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że obecnie rozpoznający sprawę skład orzekający jest podporządkowany dokonanej w poprzednich wyrokach wykładni prawa materialnego i procesowego oraz wskazówkom co do braków materiału dowodowego, które zdaniem poprzednich składów należało w sprawie wyjaśnić. Decydujące znaczenie w sprawie niniejszej ma treść uzasadnienia ostatniego wyroku. Wynika z niej, że głównym powodem uchylenia zaskarżonych decyzji było naruszenie procedury dotyczącej wydawania orzeczeń w sprawie stwierdzania choroby zawodowej, tj. § 10 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W związku z tym w ponownie prowadzonym postępowaniu nakazano uzyskać orzeczenie lekarskie posiadające walor ostateczności wydane w oparciu o przepisy rozporządzenia z 1983 r. Sąd nie podzielił przy tym zarzutów skargi dotyczących braków postępowania wyjaśniającego stwierdzając, że organ wykonał zalecenia ze sprawy [...] (przesłuchał wszystkich dostępnych świadków zawnioskowanych przez skarżącego i pracodawcę, którzy mogli posiadać informacje o warunkach zatrudnienia strony, zasadnie ocenił brak podstaw do przeprowadzenia obecnie wizji lokalnej w zakładzie zatrudniającym skarżącego na przełomie lat 1995 – 1996, albowiem dowód ten jest nieprzydatny do ustalenia warunków pracy strony sprzed kilkunastu lat - temu celowi służyć miały natomiast w szczególności zeznania świadków oraz inne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym przedłożona na rozprawie przez pracodawcę kserokopia Rejestru Kontroli Sanitarnej z końca lat dziewięćdziesiątych). Wobec braku orzeczenia lekarskiego za przedwczesną Sąd uznał ocenę co do tego czy organ prawidłowo ocenił już zebrane dowody. W związku z tym w ponownie prowadzonym postępowaniu nakazano organowi, po uzyskaniu ostatecznego orzeczenia lekarskiego dokonać ponownej oceny materiału dowodowego w szczególności w kontekście konieczności dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron oraz niezgłaszanego wcześniej zarzutu skarżącego odnośnie błędnego ustalenia okresu jego zatrudnienia u J. O. W ocenie Sądu organy wykonały wszystkie zalecenia zawarte w wyroku [...]. Rozpoznając sprawę ponownie w dniu [...] października 2012 r. uzyskano orzeczenie P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w B. nr [...] w którym stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u J. Ś. Orzeczenie to zostało zakwestionowane przez skarżącego, ale odmówił on stawienia się do jednostki orzeczniczej II stopnia celem poddania się badaniom. Na wyznaczone przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi badanie w dniu [...] stycznia 2013 r. J. Ś. się nie zgłosił. Pomimo, że Instytut umożliwił odwołującemu się wykonanie badań w innym dogodnym dla niego terminie, to przez prawie 10 miesięcy J. Ś. nie podjął żadnych działań w celu przeprowadzenia badań niezbędnych do wydania orzeczenia lekarskiego. W żaden również sposób nie usprawiedliwił przyczyn swojej bezczynności w tym zakresie. Dostrzegając powyższe Sąd uznał, że orzekając w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego organy obowiązane były uwzględnić orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej I instancji. Skarżący, mimo jego kwestionowania, nie doprowadził bowiem do jego podważenia, ani chociażby do jego zweryfikowania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Nie poddał się bowiem koniecznemu badaniu, a zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia podważenie orzeczenia jednostki orzeczniczej I stopnia może nastąpić tylko poprzez złożenie "wniosku o przeprowadzenie ponownego badaniu", a to oznacza, że jednostka orzecznicza II stopnia nie może wydać orzeczenia, jeżeli pacjent odmawia stawienia się na "ponowne badanie". W świetle powyższe za bezzasadne należy uznać stanowisko skarżącego zgodnie z którym z treści przepisu § 9 ust. 1 rozporządzenia wynika, że w przypadku zakwestionowania opinii instytutu pierwszego stopnia bezwzględnym obowiązkiem organu było przeprowadzenie dowodu z opinii instytutu drugiego stopnia. Nie można bowiem przeprowadzić badania osoby, która na to badanie się stawia. Nie podjęcie żadnych działań przez skarżącego w celu przeprowadzenia ponownego badania nie może być interpretowane, tak jak uczynił to skarżący, jako odmowa przeprowadzenia badania przez instytut. Z tej też przyczyny, organy orzekające mogły oprzeć się tylko na jednym orzeczeniu lekarskim wydanym w sprawie, tj. jednostki orzeczniczej I stopnia. Tym samym bezzasadny pozostaje zarzut naruszenia art. 75 w zw. z art. 84 k.p.a., poprzez doprowadzenie do sytuacji w której decyzja organów administracyjnych została wydana bez przeprowadzenia zawnioskowanego dowodu z opinii organu orzeczniczego II stopnia. Odnośnie ustalenia okresu zatrudnienia, zasadnie w ocenie Sądu, organy oparły się na świadectwie pracy i przyjęły, że J. Ś. był zatrudniony w zakładzie [...] Handel Rolno-Spożywczy i Przemysłowy J. O. w Sz., na stanowisku pracownika technicznego oraz operatora wózka widłowego o napędzie spalinowym w okresie od 15 grudnia 1995 r. do 17 czerwca 1996 r. Pomimo kwestionowania przez skarżącego okresu zatrudnienia, nie przedstawił on żadnych wiarygodnych dowodów potwierdzających inny okres zatrudnienia niż ten wykazany w świadectwie. Okresu tego dotychczas również w żadnym innym postępowaniu administracyjnym lub sądowym skutecznie nie podważył. Jednakże zauważyć należy, że w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] października 2012 r. wzięto pod uwagę okres zatrudnienia wskazany przez skarżącego, tj. 13-14 miesięcy. Według lekarza orzecznika nawet taki okres zatrudnienia był zbyt krótki, aby mógł mieć znaczenie dla oceny narażenia zawodowego. W ocenie Sądu prawidłowo organy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy i stwierdziły, że na jego podstawie nie można było wydać pozytywnego dla skarżącego orzeczenia. Przede wszystkim słusznie stwierdzono brak konieczności dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron: J. Ś. i J. O., albowiem wszystkie istotne w sprawie okoliczności zostały wyjaśnione na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego – orzeczenia lekarskiego, zeznań świadków, aktualnej oceny narażenia zawodowego, wyników kontroli warunków pracy. Nadmienić przy tym należy, że organom znane było stanowisko obu stron, albowiem aktywnie uczestniczyły one w toczącym postępowaniu i wielokrotnie przedkładały pisma procesowe. Także zasadnie, w ocenie Sądu, nie przeprowadzono dowodu z ekspertyzy w sprawie szkodliwości nawozów z uwagi na dołączone do akt certyfikaty bezpieczeństwa. W świetle powyższego za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie zawnioskowanych przez skarżącego dowodów z przesłuchania stron, świadków a także dowodu z ekspertyzy medycznej w sprawie szkodliwości zdrowiu ludzkiemu nawozów sztucznych przewożonych przez skarżącego. Zasadniczym dowodem w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie. Orzeczenie lekarskie, stanowiące podstawę decyzji tych organów, wykluczyło u skarżącego rozpoznanie choroby zawodowej, a organy orzekające były związane treścią tej opinii lekarskiej, w zakresie zawartej w niej wiedzy medycznej. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organ inspekcji sanitarnej jest więc związany ustaleniami orzeczenia diagnostycznego i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenie to podważyć, nie ma w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia strony kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę tego orzeczenia. W ocenie lekarzy, dokonujących ponownej analizy dokumentacji dotyczącej przebiegu choroby i narażenia zawodowego nie można stwierdzić związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem a pracą zawodową. Jednoznacznie stwierdzono, że nie zostały spełnione kryteria kliniczne choroby zawodowej, albowiem zmiany w układzie oddechowym skarżącego stwierdzono po zakończeniu przez niego pracy zawodowej a warunki pracy nie stwarzały możliwości powstania choroby zawodowej nawet przy założeniu istnienia hipotetycznego narażenia na substancje o działaniu drażniącym drogi oddechowe, przekraczające normatywy higieniczne, albowiem okres ekspozycji był zbyt krótki, aby skutkować powstaniem choroby zawodowej. Wskazano, że w tym przypadku rozbieżności zgłaszane przez J. Ś., dotyczące zarówno okresu zatrudnienia (6 miesięcy wg świadectw pracy i około 13-14 miesięcy wg pacjenta), jak i charakteru wykonywanych czynności, nie mają istotnego znaczenia w ocenie narażenia zawodowego z uwagi na zbyt krótki okres pracy. W przypadku choroby zawodowej przewlekłe narażenie na działanie czynników szkodliwych (nawet w stężeniach przekraczających normatywy higieniczne), powinno być długotrwałe, co najmniej 10-letnie. Zaznaczyć przy tym należy, że wnioski wynikające z przedmiotowego orzeczenia korespondują z poprzednimi orzeczeniami lekarskimi wydawanymi w tej sprawie a także z opiniami biegłych wydawanymi w wytaczanych przez skarżącego procesach cywilnych. Zgodnie z § 1 ust. 1 mającego w sprawie zastosowanie rozporządzenia z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 1983 r., nr 65, poz. 294 ze zm.) za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Z powyższego wynika, że o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, zaś drugim ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Rozpoznane u skarżącego schorzenie figuruje w wykazie chorób zawodowych – pkt 4 załącznika do rozporządzenia - zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego. Rozpoznanie schorzenia figurującego w wykazie chorób zawodowych nie jest jednak równoznaczne z automatycznym uznaniem go za chorobę zawodową. Konieczne jest bowiem rozpoznanie zawodowej etiologii stwierdzonego schorzenia, tj. związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem a wykonywaną pracą. W niniejszej sprawie właściwa jednostka orzecznicza – Poradnia Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. wyraziła swoją opinię w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] października 2012 r. Jednoznacznie w niej stwierdzono, że brak jest podstaw merytorycznych do rozpoznania u skarżącego zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia oskrzeli, albowiem nie zostały spełnione kryteria kliniczne choroby zawodowej jak i warunki pracy nie stwarzały możliwości powstania choroby zawodowej. Jak już podano powyżej organ inspekcji sanitarnej podejmując decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia jest związany orzeczeniem lekarskim wydanym w tej sprawie. Organ ten nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (tak też wyrok NSA z 24 lutego 1998 r., I SA 1520/97, pub. ONSA 1998/4/150 oraz wyrok NSA z 2 czerwca 1998 r., I SA 225/98, LEX 45827, wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2006 r., VII SA/Wa 1221/04, LEX nr 221953, wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r., II OSK 1078/06, LEX nr 315089). Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. W ocenie Sądu organy inspekcji sanitarnej, w oparciu o art. 80 k.p.a., dokonały prawidłowej oceny przedmiotowego orzeczenia lekarskiego, jako właściwie uzasadnionego, logicznego, spójnego i spełniającego warunki formalne. Orzeczenie to zostało wydane po przeprowadzeniu szczegółowej analizy przebiegu choroby, narażenia zawodowego, uwzględniono w nim również protokoły przesłuchań świadków. Orzeczenie to, na co już zwrócono uwagę powyżej, jest zbieżne z poprzednimi orzeczeniami lekarskimi wydawanymi w tej sprawie a także z opiniami biegłych wydawanymi w wytaczanych przez skarżącego procesach cywilnych. Skoro w postępowaniu orzeczniczym uprawniona jednostka orzecznicza nie stwierdziła u skarżącego choroby zawodowej, a swoje stanowisko wiarygodnie uzasadniła, organy inspekcji sanitarnej nie mogły wydać decyzji odmiennej od wniosków przedstawionych w tym orzeczeniu lekarskim. Mając powyższe na uwadze skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)