II SA/Bk 204/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym dniu 7 czerwca 2018 r. sprzeciwu Stowarzyszenia O. P. w S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 maja 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia O. P. w S. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania robót budowlanych p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie , Stowarzyszenie O. P. z siedzibą w S. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi ww. Stowarzyszenia na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wstrzymania robót budowlanych. Wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, Stowarzyszenie złożyło do akt Statut, z którego treści wynika, że działa ono w formie stowarzyszenia zwykłego, a głównym celem jego działalności jest m.in. obrona praw człowieka, troska o dobro wspólne oraz czuwanie nad przestrzeganiem prawa (vide: § 6 Statutu). Z kolei wedle zapisu § 9 pkt 2-3a Statutu, Stowarzyszenie realizuje swoje cele m.in. poprzez podejmowanie inicjatyw mających na celu pogłębienie zaufania obywateli do organów Państwa ustalających ich prawa i obowiązki m.in. w postępowaniach administracyjnych, czuwanie nad prawidłowością postępowań w realizacji przepisów określonych m.in. w k.p.a., przez organy oraz występowanie z własnej inicjatywy i wniosków pokrzywdzonych w tych postępowaniach bez przyjmowania korzyści. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie posiada żadnych środków finansowych ani oszczędności, bowiem nie pobiera od członków składek członkowskich, a ponadto członkami stowarzyszenia są osoby nie posiadające wykształcenia prawniczego. W formularzu oświadczenia o majątku i dochodach Stowarzyszenie nie wykazało żadnych aktywów ani pasywów. Postanowieniem z dnia 9 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, ze względu na fakt, że Stowarzyszenie samo pozbawiło się możliwości pozyskania środków finansowych, nie podejmując żadnych kroków w celu ich zapewnienia na pokrycie ewentualnych kosztów związanych z prowadzoną działalnością, np. poprzez cyklicznie opłacane składki członkowskie. Wskutek tego, że statut Stowarzyszenia nie przewiduje uiszczania składek przez członków stowarzyszenia, nie posiada ono żadnego majątku, ani jakichkolwiek źródeł dochodu. W takiej sytuacji przyznanie prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei zaprzeczałoby zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W takich okolicznościach nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Skarżące Stowarzyszenie złożyło sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując w jego treści, że w przeszłości było kilkukrotnie zwalniane przez tut. Sąd z całości kosztów sądowych, na dowód czego wskazano na sygnatury postanowień wydanych w 2005 r. Ponadto Stowarzyszenie wskazało, że argumentacja odmawiająca przyznania prawa pomocy jest sprzeczna z art. 43 Konstytucji RP, bowiem dyskryminuje instytucję społeczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując po raz drugi analizy wniosku Stowarzyszenia, Sąd nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego odmawiającego mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Należy przy tym mieć na względzie, że zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (taki zakres prawa pomocy wskazano we wniosku – k. 16) następuje wyjątkowo, tylko gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa zatem na podmiocie występującym z takim żądaniem, a więc w przedmiotowej sprawie na Skarżącym Stowarzyszeniu. W ocenie Sądu Stowarzyszenie nie wykazało, aby jego sytuacja finansowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim zaś dostrzec należy, że Stowarzyszenie O. P. w S. jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 210) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej. Stowarzyszenie zwykłe określa swoją strukturę organizacyjną w regulaminie, który w szczególności wskazuje jego nazwę, cel, środki działania i sposób finansowania działań statutowych. Art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach wskazuje, że stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Z kolei ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji wynika, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków, a Statut nie przewiduje opłacania składek przez członków stowarzyszenia, w związku z czym Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani jakichkolwiek źródeł dochodu. Zwraca przy tym uwagę, że celem działalności Stowarzyszenia jest dobro państwa i obywateli tj. godne reprezentowanie społeczeństwa w organach administracji publicznej, organach dochodzeniowych, sądowych i mediach. W związku z tym, aby zapewnić sobie możliwość realizacji obranych celów, Stowarzyszenie powinno zapewnić sobie pewną pulę środków finansowych przeznaczonych na prowadzenie procesów sądowych, która to działalność należy do jego celów statutowych. Dobrowolne, zatem pozbawienie się składek członkowskich prowadzi albo do uniemożliwienia realizacji zadań Stowarzyszenia albo do finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków Skarbu Państwa, co z kolei prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych. Taki stan rzeczy natomiast przeczyłby zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W takich okolicznościach nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca Stowarzyszeniu zgromadzenie odpowiednich środków finansowych. Organizacja, która sama rezygnuje ze źródeł finansowania, pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej (por. m.in.:, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Należy przy tym, podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy, przy czym znamiennym jest, że to wnioskodawca winien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro Stowarzyszenie nie wykazało, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał oddaleniu, o czym słusznie orzekł referendarz sądowy tut. Sądu postanowieniem z dnia 9 maja 2018 r. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt. 7 p.p.s.a. oraz art. 245 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.